Wat moet de toekomst worden van de Gazastrook en de andere Palestijnse gebieden? Naarmate de strijd vordert komt deze vraag steeds vaker terug. Een duidelijke strategie vanuit premier Netanyahu lijkt op dit moment nog te ontbreken.
De toekomst
De afgelopen dagen horen we steeds meer berichten over een mogelijke deal tussen Hamas en Israel. Hamas houdt namelijk nog steeds meer dan 100 Israelische burgers gegijzeld, in flagrante strijd met het internationaal recht. Van Israelische zijde zal een deal in ieder geval inhouden dat er een langdurig staakt-het-vuren komt, of zelfs een einde aan de oorlog. Daarmee dringt de vraag naar de toekomst van Gaza zich steeds meer op.
Begin januari bracht minister van Defensie Gallant een plan naar buiten voor de toekomst van de Gazastrook. In de kern houdt dit plan in dat Palestijnse fracties die niet gelieerd zijn aan Hamas de Gazastrook gaan besturen. Het gebied blijft wel onder militaire controle van Israel, maar hij sloot Israelisch bestuur uit.
Andere koek
Rechtse coalitiegenoten van premier Netanyahu hebben echter heel andere ideeën over de toekomst van de Gazastrook. Afgelopen week was er een conferentie over de toekomst van de Gazastrook, waar maar liefst 11 ministers vanuit de coalitie aan deelnamen. Hierbij was de oproep om de Israelische nederzettingen die in 2005 zijn ontruimd weer opnieuw op te bouwen in de Gazastrook. Premier Netanyahu gaf overigens meteen aan dat hij dit niet wil.
Visie Netanyahu
Maar wat is dan wel het plan van premier Netanyahu? Hij heeft in ieder geval duidelijk gemaakt dat hij geen toekomst ziet voor Hamas, maar ook niet voor de Palestijnse Autoriteit. Zijn idee is eerst een korte militaire bezetting, waarbij er vooral aandacht moet zijn voor humanitaire hulpverlening aan de Palestijnse bevolking.
Tegelijkertijd moet een coalitie opgericht worden met landen zoals Egypte, Marokko en Saudi-Arabië. In ruil voor normalisatie en betere betrekkingen met Israel zou er dan een nieuwe Palestijnse Autoriteit moeten ontstaan. Deze nieuwe autoriteit moet bestaan uit leden die niet gelieerd zijn aan Hamas of de kliek rondom de huidige president Abbas van de Palestijnse Autoriteit, en moet het bestuur van de Gazastrook overnemen. Israel zou wel het recht houden om antiterreur-operaties uit te voeren in de Gazastrook indien de veiligheidssituatie dat vereist. Als dit allemaal goed verloopt, dan zal Israel na enkele jaren een onafhankelijke Palestijnse staat erkennen.
Hoewel premier Netanyahu altijd heel kritisch is geweest over een Palestijnse staat, lijkt de deur nu toch op een kier te staan. Netanyahu zit dan ook in een lastig parket. Hij probeert namelijk zowel zijn rechtse coalitiegenoten als zijn westerse bondgenoten tevreden te stellen, terwijl die beide tegengestelde visies hebben op de zaak.
Amerikaanse visie
Dit plan van premier Netanyahu kom in ieder geval gedeeltelijk overeen met de Amerikaanse visie. Afgelopen week kwamen berichten naar buiten die erop wezen dat Amerika speelde met het idee om eenzijdig een Palestijnse staat te erkennen, maar die zorg bleek voorbarig. Wel heeft Amerika gezegd dat echte vrede alleen mogelijk is met zicht op een Palestijnse staat, met daarbij uiteraard wel veiligheidsgaranties voor Israel.
Amerika ziet een proces voor zich van normalisatie tussen Israel en regionale bondgenoten, waarbij Israel een gedemilitariseerde Palestijnse staat moet erkennen als ruil voor normalisatie met die Arabische bondgenoten en vooral Saoedi-Arabië. Een deal zou dit land veel economische en militaire voordelen opleveren van Amerika. Bovendien ontstaat dan ook een stevige coalitie die de Iraanse invloed in de regio kan beperken.
Amerika dringt bij de huidige Palestijnse Autoriteit aan op hervormingen, om de wijdverbreide corruptie tegen te gaan. Ondertussen is daarmee al een start gemaakt. Amerika denkt dat de Palestijnse Autoriteit na die hervormingen wel een rol kan spelen in het bestuur in Gaza. De vraag is echter wel of het mogelijk is om de diep corrupte entiteit zomaar te veranderen, zeker niet zolang Abbas eigenlijk als alleenheerser regeert. Ook van Palestijnse zijde is er weinig vertrouwen in het hervormingsproces.
Palestijns perspectief
De vraag is echter ook hoe Palestijnen zelf hun toekomst zien. Een recente poll onder Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever wees erop dat 60 % van hen vindt dat Hamas de leidende partij moet blijven in de Gazastrook. Ook vindt een ruimte meerderheid dat de huidige Palestijnse Autoriteit opgeheven moet worden.
Ook Hamas roert zich ondertussen. In de jaren dat Hamas zich iets verzoenlijker opstelde in de richting van Fatah en Abbas speelde de terreurorganisatie al met het idee ook onderdeel te worden van de PLO, de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie. Dat idee wordt nu weer uit de kast gehaald. Hamas riep verder op om een regering van nationale eenheid te vormen en daarna verkiezingen te houden. Het is niet ondenkbaar dat Hamas deze verkiezingen zou winnen.
Het lijkt erop dat de patstelling tussen de Palestijnse Autoriteit (met de leidende partij Fatah en president Abbas) en Hamas dus weer opnieuw gaat beginnen. Abbas ziet de oorlog als een goed moment om weer de macht te grijpen in de Gazastrook, terwijl Hamas aandringt op een eenheidsregering en verkiezingen. Zij verwachten op die manier hun invloed te kunnen vergroten. Voor westerse landen wordt dit weer een dilemma. Gaan ze in zee met de corrupte en ondemocratische Abbas of met de terreurbeweging Hamas? Dat laatste lijkt ondenkbaar, gezien het bloedbad van Hamas op 7 oktober. Ook voor Israel is een Hamasregering een onacceptabel scenario.
Conclusie
Zoals altijd ziet het er weer uit als een zeer ingewikkelde situatie, waarbij het lastig wordt om een compromis te vinden. Er zijn in ieder geval veel tegengestelde belangen en ideeën over de toekomst van de Gazastrook en de oprichting van een Palestijnse staat. Aan de andere kant biedt het ook kansen, met een mogelijk bredere en meer regionale deal. De vraag is alleen wel of dit een realistisch perspectief is.