Wellicht had u hiervoor nog maar weinig gehoord over het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof, beiden gevestigd in Den Haag. Dat is sinds enkele maanden wel anders. Beide gerechtshoven roeren zich, sinds Israel zich besloot te verdedigen na de barbaarse aanvallen van 7 oktober.
Nieuwe strategie
Afgelopen 20 mei bracht de aanklager van het Internationaal Strafhof opzienbarend nieuws naar buiten. Hij wil dat premier Netanyahu en minister van Defensie Gallant worden aangehouden. Tevens zal 23 mei ons bijblijven als de datum waarop het Internationaal Gerechtshof opnieuw een ambivalente uitspraak deed, maar niet opriep tot een onvoorwaardelijke stop van de militaire acties in de Gazastrook. Voor velen komen al deze processen uit de lucht vallen, maar eigenlijk komt het niet als een verrassing. Het was alleen wachten op een grootschalige operatie van Israel om deze zaken in gang te zetten.
In 2011 schreef president Abbas een opinieartikel in de New York Times dat hij geen vertrouwen meer had in het vredesproces. Hij zag meer heil in een oplossing vanuit de internationale gemeenschap en het eenzijdig nastreven van een Palestijnse staat. Het ging daarbij echt om een verandering van strategie. En voor de Palestijnen heeft deze nieuwe koers zijn vruchten afgeworpen.
Internationaal Strafhof
Als we kijken naar het Internationaal Strafhof, dan begint het in 2015. De Palestijnen worden dat jaar geaccepteerd als land bij het Internationaal Strafhof, onder de naam “State of Palestine”. Al snel komt het Palestijnse verzoek om onderzoek te doen naar vermeende Israelische misdrijven. In 2021 besluit het Internationaal Strafhof dat het onderzoek mag doen in de Gazastrook, op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, ondanks fel protest van Israel. Dat land is zelf geen verdragspartij bij het Hof. Daarna bleef het weer lang stil.
Tot vorige week. Toen kondigde aanklager Karim Khan aan dat hij wil dat kopstukken van Hamas en van de Israelische regering wil laten arresteren. Het gaat dan om premier Netanyahu en minister van Defensie Gallant. Het kwam eigenlijk niet meer helemaal als een verrassing, maar toch ging er een schokgolf door Israel. Vooral door de suggestie van vergelijking tussen de kopstukken van Hamas en de democratisch gekozen bestuurders van Israel.
Het was eigenlijk afwachten tot deze stap zou volgen. Het Israelische offensief in de Gazastrook was de druppel die de emmer heeft doen overlopen. Het is wel opvallend te noemen dat de aanklager zo snel naar buiten is gekomen met zijn verzoek om arrestatiebevelen. Israel heeft namelijk absoluut nog geen faire kans gekregen om zelf juridisch onderzoek te doen naar mogelijke misdragingen van zijn leger. Israel heeft meerdere malen bewezen dit wel degelijk te doen.
Internationaal Gerechtshof
Het proces tegen Israel bij het Internationaal Gerechtshof staat net zo goed niet op zichzelf. Het Internationaal Gerechtshof is onderdeel van de Verenigde Naties. Er zijn honderden rapporten met kritiek op Israel geschreven door organen die behoren tot de Verenigde Naties. Het hof deed in 2004 al een uitspraak die veel stof deed opwaaien, alhoewel het ging om een niet-bindend advies. Dit ging over het Israelische veiligheidshek, dat mede heeft geleid tot een spectaculaire afnamen van het aantal zelfmoordaanslagen in Israel. Het Hof oordeelde dat het bouwen van het hek in strijd was met het internationale recht en had geen boodschap aan de Israelische argumenten. Ondanks een uitvoerig beroep van Israel hierop beriep het hof zich volledig op de rapporten van ngo’s en VN-onderdelen zelf die zeer kritisch waren op Israel.
Maar toen ging het om een advies. De zaak die Zuid-Afrika eind vorig jaar startte tegen Israel dwong het land om zichzelf te verdedigen. Zuid-Afrika deed namelijk een beroep op het Genocideverdrag, een verdrag dat Israel heeft getekend. Dat betekent dat het Internationaal Gerechtshof een bindende uitspraak doet in dit geval.
Het Internationaal Gerechtshof spreekt nog niet uit of Israel genocide heeft gepleegd; het moet alleen oordelen over voorlopige maatregelen die moeten voorkomen dat er genocide gepleegd zou gaan worden. In januari van dit jaar deed het Hof uitspraak en legde een aantal voorlopige maatregelen op. Maar Zuid-Afrika was hiermee niet tevreden. Keer op keer deed het land nieuwe verzoeken met het doel om het Internationaal Gerechtshof te laten zeggen dat Israel moet stoppen met de militaire acties in de Gazastrook. Een van de rechters verzuchtte dat het Hof een soort micromanager wordt van het conflict.
Geen bevel tot stoppen van acties in Rafah
Afgelopen vrijdag leek het dan zo ver te zijn. Nederlandse media kopten dat Israel onmiddellijk de aanval in de Gazastrook moest stoppen. Maar dat was gebonden aan voorwaarden. In de uitspraak staat namelijk: “Immediately halt its military offensive, and any other action in the Rafah Governorate, which may inflict on the Palestinian group in Gaza conditions of life that could bring about its physical destruction in whole or in part”. Als hiervan geen sprake is, dan mag Israel door met de militaire operatie in de Gazastrook.
Opvallend in deze uitspraak was wederom het feit dat het Gerechtshof volledig leunde op citaten en rapporten van ngo’s en VN-organen, waaronder OCHA. Dit VN-orgaan publiceert rapporten waarin de informatie rechtstreeks komt van Hamas.
Het Hof deed nog wel een oproep aan Hamas om de gijzelaars onmiddellijk los te laten, maar Hamas is helemaal geen partij in deze zaak. Het is een van de bijzondere kenmerken van deze rechtszaak. Het verklaart wel waarom Hamas zo blij was met deze uitspraak.
Eindeloos
Voorlopig zal er geen einde komen aan de processen die tegen Israel gevoerd worden bij het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof. Het levensgrote risico is dat deze processen vooral gebruikt worden om politieke doeleinden na te streven, namelijk de verdere isolatie van Israel op het wereldtoneel. Daarmee ondermijnen deze gerechtshoven hun eigen belangrijke positie. Laten we hopen dat het recht toch zal zegevieren.