Afgelopen weekend herdachten de Palestijnen de Nakba, de ‘catastrofe’. Dit staat tegenover de Israelische variant, namelijk de viering van de onafhankelijkheid van de staat Israel. Beide hebben een compleet andere perceptie van de gebeurtenissen van 1947-1949. Maar het is opvallend hoe de herdenking van de Nakba in Nederland een steeds meer sacraal karakter krijgt. Dat in Utrecht uiteindelijk de herdenkingskransen voor 4 mei plaats moesten maken voor de Nakba is daarbij exemplarisch.
Vertroebelen
Over de gebeurtenissen in de periode van 1947-1949 is veel geschreven. Dat Palestijnen de gebeurtenissen beschouwen als een ramp, dat is vanuit hun oogpunt volledig te begrijpen. Honderdduizenden Arabieren raakten huis en haard kwijt, doordat zij op de vlucht sloegen. Al snel ontstonden hierover twee versies: de Israelische variant is dat Arabische leiders de bevolking opriepen om te vluchten. De Palestijnse variant is dat de Palestijnen moedwillig zijn verjaagd, op basis van een vooropgezet plan.
Onlangs verscheen in De Telegraaf een artikel waarin de vermaarde Israelische historicus Benny Morris aan het woord kwam. Hij was één van de historici die juist de Israelische en Palestijnse mythes doorprikte, nadat de archieven openbaar werden. Met zijn boek ‘The birth of the Palestinian refugee problem’ deed hij flink wat stof opwaaien. Want het klopt inderdaad dat de Arabische leiders soms oproepen deden om te vluchten, maar de meesten Arabieren sloegen op de vlucht voor het oorlogsgeweld. Zoals in elke oorlog. Het was geen vooropgezet plan van de Israeli’s. De waarheid ligt dus genuanceerder.
Hij benoemt ook het feit dat Arabische milities zelf zijn gestart met de oorlog, nadat de VN had ingestemd met de resolutie om het mandaatgebied op te delen in twee staten. In plaats van het verdelingsplan te accepteren kozen zij de aanval. Nadat Israel in mei 1948 eenzijdig de onafhankelijkheid uitriep vielen ook Arabische buurlanden de nieuwbakken staat binnen. Uiteindelijk won Israel de oorlog.
Ander narratief
In een artikel in de Kanttekening ging het over de herdenking van de Nakba. Het gaat de geciteerde personen in dit artikel nog net te ver om de Nakba te vergelijken met de Shoah, maar de link tussen deze gebeurtenissen wordt wel gelegd. Dat is ook terug te zien in de herdenking van de Nakba in de Dominicuskerk. De wijze van herdenken heeft sterke parallellen met de herdenking van de Shoah, zoals het voorlezen van namen van slachtoffers. Daarbij wordt ook de verbinding gelegd met de huidige oorlog in Gaza. Pro-Palestijnse denkers zien dit als voortzetting van de Nakba.
Die parallellen met de Tweede Wereldoorlog waren ook zichtbaar bij de herdenking van de Nakba in Utrecht, waar ook de Utrechtse burgemeester Dijksma bij aanwezig was. De Nakba-herdenkers legden een krans bij het verzetsmonument. Dat laat de pretenties zien van deze beweging. De kransen van de dodenherdenking moesten het ontgelden en plaats maken voor de Nakba-kransen. De kransen belandden achter het monument. Het is een symbolisch beeld. Extra wrang was dat de herdenking van de Nakba mede was georganiseerd door de Palestijnse Gemeenschap in Nederlanders (PGNL). De AIVD waarschuwde eerder in het jaarverslag 2025 voor een “‘netwerk actief dat financiële steun voor Hamas verwerft en zich in Europa bezighoudt met activisme.” Journalist Carel Brendel maakte duidelijk dat hier hoogstwaarschijnlijk gaat om leden van de PGNL.
Het ligt helaas voor de hand dat de burgemeester van Utrecht blijkbaar niet op de hoogte is van de inhoud van de rapporten van de AIVD. Hamas staat immers op de Europese Terreurlijst. Als burgemeester moet je hier toch verre van blijven. Maar ook nu weigert burgemeester Dijksma duidelijk afstand te nemen, ook al is ze hier op gewezen. Het zou haar sieren als zij achteraf alsnog duidelijk afstand neemt van deze club.
Misplaatst
De vergelijking van de Nakba met de Shoah is volledig misplaatst. Alleen al vanwege de schaal, maar ook door de omstandigheden. In 1947 startten de Arabieren zelf de oorlog. Uiteindelijk verliep de oorlog desastreus voor hen. En hoewel de pro-Palestijnse activisten het vergeten zijn: ook de oorlog in Gaza had een aanleiding. Dat waren namelijk de afgrijselijke aanvallen van 7 oktober 2023 van de Palestijnse terreurbeweging Hamas. Dat betekent niet dat de Palestijnen toen en nu niet veel leed overkomt.
Hoe komt het toch dat deze denkwijze post heeft gevat? De bijdrage van Esther Ouwehand in een interview van GeenStijl spreekt boekdelen. De leider van de Partij van de Dieren zegt in het interview: “Omdat in Europa de Holocaust op de Joden heeft plaatsgevonden vonden de Britten en de VN het destijds een goed idee om mensen van hun land te verdrijven”. Daarachter zit de gedachte dat de VN en Europa schuldig zouden zijn aan de vlucht van Palestijnen. Dat moet nu dan rechtgezet worden, door op te komen voor de Palestijnen.
Dit is natuurlijk zeer eenzijdig denken. Allereerst vonden de Britten dat helemaal geen goed idee meer, die vertrokken juist op stel en sprong uit het gebied. De Shoah heeft zeker een grote rol gespeeld in de beslissing van de VN. Het was natuurlijk een belangrijke beslissing van de VN, maar uiteindelijk draaiden de Arabieren dit besluit de nek om door de aanval te kiezen. Het plan is nooit uitgevoerd.
Oorzaak en gevolg
Het idee dat Israel alleen is ontstaan vanwege de Shoah is bovendien onjuist. Het zionisme was immers de drijvende kracht achter de terugkeer van Joden naar het mandaatgebied. Al in de jaren dertig was alles gereed voor een Joodse staat. De infrastructuur en instituties waren er, en er was ook al een parlement. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog heeft de stichting van een Joodse staat in het gebied juist vertraagd, doordat de Britten hun aandacht nu ergens anders op moesten vestigen. De Shoah onderstreepte enkel het belang van een eigen staat, maar de gedachte dat de stichting van de staat Israel een product is van Westerse schuldgevoelens is echt onjuist. De beslissing van de VN heeft grote morele waarde, maar het is niet zo dat Israel niet de onafhankelijkheid had uitgeroepen zonder deze beslissing.
Het perverse resultaat van de denkwijze van Ouwehand en vele pro-Palestijnse denkers is dat het de geschiedenis wil terugdraaien. Het kijkt niet naar de enorme rol van de Arabieren in het proces zelf. Het heeft bovendien ook geen oog voor de Joodse vluchtelingenstroom die op gang kwam uit Arabische landen, die zelfs groter was dan het aantal gevluchte Palestijnen. De Palestijnen presenteren zichzelf nu enkel als slachtoffer. Maar het is natuurlijk het harde resultaat van een mislukte poging om het ontstaan van Israel tegen te houden. Het brengt het ontstaan van Israel terug tot een beslissing uit schuldgevoel van Europeanen en de VN. Dat is natuurlijk erg pijnlijk.
Het is te hopen dat dit versimpelde denken nog tegengehouden kan worden, maar dit denken heeft de wind mee. Het past goed in de mal van kolonialisme. Israel is in de ogen van deze denkers een koloniale macht. Wie goed kijkt ziet dat dit het geval van Israel absoluut niet te vergelijken is met het Europese kolonialisme, maar genuanceerd denken lijkt helaas niet meer mogelijk te zijn in dit gepolariseerde conflict.