Afgelopen donderdag was het commissiedebat over het sanctiebesluit tegen Israel. Er volgden principiële discussies, over bijvoorbeeld Israeli’s die in Oost-Jeruzalem wonen. Vindt het kabinet nu dat zij daar illegaal wonen en weg moeten of niet? Het CDA sprak uit dit niet te willen en de discussie vertroebelde door de antwoorden van de minister. Maar door dit rookgordijn verdwijnt de echte waarheid: het kabinet vindt dat de Israeli’s in Oost-Jeruzalem ‘kolonisten’ zijn, die wonen in ‘illegale nederzettingen’. En die moet Israel ‘evacueren’.
Vergaderzaal in de Tweede Kamer
Uitgangspunten
Hoe zit dit precies? Het ging donderdag op papier over het sanctiebesluit tegen Israel. Maar in dit sanctiebesluit gaat het niet alleen over sancties, maar ook over doelen die het kabinet nastreeft met deze sancties. Dat is namelijk niet alleen de druk opvoeren op de regering-Netanyahu, om meer te doen tegen dit onacceptabele geweld. Het heeft ook een meer principiële kant. En daar zit het probleem. Laten we bij het begin starten:wat zegt het kabinet in het sanctiebesluit? Het kabinet stelt het advies van het Internationaal Gerechtshof uit 2024 te onderschrijven: “In overeenstemming met het advies van het IGH, erkent de regering dat de Israëlische bezetting van de Palestijnse Gebieden als zodanig onrechtmatig is.”
In de beantwoording van schriftelijke vragen schrijft minister Berendsen het nog wat duidelijker op: “De Oude Stad van Jeruzalem ligt in Oost-Jeruzalem, wat in 1980 door Israël is geannexeerd. Annexatie is in strijd met het internationaal recht. De VNVR [VN Veiligheidsraad] heeft deze annexatie ook nietig verklaard. Nederland erkent deze annexatie niet, maar beschouwt Oost-Jeruzalem – tevens conform het advies van het IGH – als onrechtmatig bezet gebied. Israël heeft daarnaast delen van de eigen burgerbevolking naar Oost-Jeruzalem overgebracht, wat in strijd is met het bezettingsrecht.”
Nederland is nog steeds voor een tweestatenoplossing, maar wel met een heldere kanttekening: “Zo is Israël onder het bezettingsrecht onder meer verplicht om het verbod op gedwongen verplaatsing van de lokale Palestijnse bevolking en het verbod op het overbrengen van de eigen bevolking naar bezet gebied te respecteren. Israël is daarnaast gebonden aan het verbod op annexatie afgeleid uit het VN Handvest en moet het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk respecteren. De Oslo-akkoorden doen hier niet aan af.”
Ingewikkeld of toch niet?
Misschien denkt u: maar wat betekent dit nu allemaal? Simpel gezegd betekent dit: Nederland hoopt nog steeds op een tweestatenoplossing. Maar het stelt ook dat Israel hoe dan ook verplicht is om Israeli’s te ‘evacueren’ uit Oost-Jeruzalem. Het kabinet en het Internationaal Gerechtshof omschrijven dat anders. Die stellen dat die Israeli’s namelijk kolonisten zijn, die illegaal door Israel hierheen gebracht zijn. Maar het blijven toch echt Israeli’s.
De minister verschuilt zich echter achter woordspelletjes. Op vragen tijdens het debat over Oost-Jeruzalem stelt hij dat de verplichting op Israel rust om de ‘evacuatie’ uit te voeren, dat eist volgens hem het internationaal recht. Het is volgens hem niet de wens en ook niet de taak van Nederland om de ‘evacuaties’ uit te voeren. Formeel is dat juist: de verplichting rust op Israel, niet op Nederland. Maar dat verandert niets aan het politieke en juridische punt. Het kabinet onderschrijft die verplichting wel degelijk.
En de sancties die Nederland nu uitvoert zijn er op gericht om Israel te dwingen om dit uit te voeren. De minister stelt dat Nederland beleidsvrijheid heeft als het aankomt op welke sancties ze precies inzet, maar het principe blijft hoe dan ook overeind: Nederland is van mening dat Israel de Israeli’s moet ‘evacueren’. Het advies van het Internationaal Gerechtshof wacht juist niet op een onderhandelde tweestatenoplossing: het stelt dat Israel zijn onrechtmatige aanwezigheid in het bezette Palestijnse gebied moet beëindigen en alle kolonisten moet evacueren. Sterker nog: dit moet gebeuren, tenzij er een onderhandelde tweestatenoplossing komt.
Twee walletjes
Het kabinet blijft echter van twee walletjes eten: het zegt voorstander te blijven van een onderhandelde tweestatenoplossing. Maar het benadrukt nu juist het advies van het Internationaal Gerechtshof, wat Israel dwingt om een eenzijdige tweestatenoplossing te accepteren. Maar tegelijkertijd onderschrijft het een advies dat al vóór een eventueel akkoord vergaande verplichtingen aan Israel oplegt, waaronder de evacuatie van alle ‘kolonisten’ (lees: Israeli’s) uit Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever. Daarna mogen ze het gebied nog wel bezoeken natuurlijk, aldus het kabinet: “Het kabinet benadrukt hierbij dat alle religieuze groepen, waaronder Joden, altijd welkom en veilig moeten zijn in heel Jeruzalem, Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogvlakte.” Hoe dat zich verhoudt tot het onderschreven uitgangspunt dat alle kolonisten eerst moeten worden geëvacueerd, blijft onduidelijk.
Het kabinet gaat daarin zo ver dat zelfs eigendomsbezit aan de kant wordt geschoven. Als de minister gevraagd wordt hoe het zit met Isaeli’s die kunnen aantonen dat zij al in de Ottomaanse tijd in Oost-Jeruzalem woonden: “Het Israëlisch optreden in de bezette gebieden leidt er toe dat de gehele bezetting als zodanig onrechtmatig is.”
Het CDA sprak gisteren uit dat ze niet wil dat Israeli’s weg moeten uit Oost-Jeruzalem. De minister het CDA gerust: dat is ook nie zo. Dat wil Nederland niet, maar het moet wel van het internationaal recht. En daar staat Nederland achter. Maar het resultaat en de consequenties zijn hetzelfde.
Conclusie
Het rookgordijn dat de minister optrok kan daarom niet anders worden gezien als een woordenspel. Deze minister en het huidige kabinet stellen gewoon klip en klaar dat Israel zijn burgerbevolking heeft overgebracht naar Oost-Jeruzalem. Dat is volgens hen illegaal, net als de annexatie door Israel. Ook stelt het kabinet dat dit Palestijns grondgebied is en Israel iedereen die hier na 1967 is gaan wonen moet evacueren, omdat het internationaal recht dit stelt volgens hen. Niets meer en niets minder. De Nederlandse sancties zijn erop gericht om dit voor elkaar te krijgen. Het Internationaal Gerechtshof is ook klip en klaar: ‘evacuate all settlers’.
Het zou de minister en het kabinet sieren als ze hier gewoon duidelijk over zijn. De ongemakkelijke implicaties van dit beleid krijgt de minister niet over zijn lippen of uit zijn pen. Dat is begrijpelijk, omdat het enorme consequenties heeft. Die doorzien de regeringspartijen en het kabinet misschien ook niet.