Na meer dan anderhalf jaar oorlog en onbeschrijflijk leed aan beide kanten was de opluchting groot toen half januari een akkoord werd bereikt over een staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars. Na vijf uitwisselingen strooit Hamas nu zand in de motor en komt de deal serieus in gevaar. Maandag bracht de terreurgroep naar buiten de vrijlating van gijzelaars tot nader order op te schorten. Wat zit daarachter?
De laatste vrijlating van gijzelaars leverde geschokte reacties op. Niet lang daarna schortte Hamas verdere vrijlatingen op.
Glasharde leugens
Zelf beweert Hamas bij hoog en laag dat Israel de voorwaarden van het akkoord zou hebben geschonden. Het zou dan gaan om aanwezigheid bij de Netzarimcorridor en het tegenhouden van Gazanen die terug willen keren naar het noorden van de strook. Daarnaast beschuldigt Hamas Israel ervan dat het hulp tegen zou houden. Beide aantijgingen zijn echter volledig uit de lucht gegrepen. De Israelische terugtrekking uit de Netzarimcorridor is sinds zondag – conform afspraak – voltooid. Er is wel militaire aanwezigheid, maar dat betreffen – eveneens volgens het akkoord – Amerikaanse private military contractors (PMC’s). Bovendien berichtte nota bene de VN dat de toestroom van hulp boven verwachting goed gaat.
De leugens van Hamas zijn dus makkelijk te ontkrachten. De vraag is wat er dan schuilgaat achter het cynische besluit om de deal te torpederen. Daarvoor zijn meerdere scenario’s denkbaar. In de eerste plaats kan de stap gezien worden als een signaal richting de Amerikaanse president Donald Trump en zijn plan Gaza te ontruimen. Met deze zet zou Hamas zijn afkeuring willen laten blijken over dit Amerikaanse voornemen. Eerder gaf de terreurgroep in reactie op het controversiële voorstel aan dit nooit te zullen accepteren. De regio zou bovendien ‘in vuur en vlam worden gezet’, zo waarschuwde Hamas.
PR-misser
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat Hamas uit is op een hervatting van de oorlog. Functionarissen van de terreurbeweging waren enkele dagen voor het besluit in Teheran. Mogelijk zijn daar toezeggingen gedaan door het regime van Ayatollah Khamenei voor aanvullende militaire of financiële steun. Uit recente rapporten bleek al dat Hamas intensief bezig is zich te hergroeperen. Het is goed mogelijk dat Hamas in ieder geval met dit besluit probeert om tijd te winnen dan wel te rekken, om zo de rangen te sluiten.
Een derde scenario is dat de terreurgroep geschrokken is van de commotie na de vrijlating van gijzelaars Eli Sharabi, Ohad Ben Ami en Or Levy. De beelden van hun uitgemergelde lichamen, ingevallen gezichten en de Hamaspesterijen aan het adres van Sharabi omtrent de dood van zijn gezin deden internationaal een hoop stof opwaaien. Mogelijk is Hamas onaangenaam verrast door de verontwaardiging en hoopt het nu tijd te winnen. Uit verklaringen van reeds vrijgelaten gegijzelden blijkt dat veel gijzelaars er slecht aan toe zijn. Door het vrijlaten van andere gijzelaars uit te stellen hoopt de terreurbeweging zich tijd te verschaffen hen aan te sterken en vergelijkbare taferelen te voorkomen. In dat geval zou het besluit met name uit PR-overwegingen zijn gemaakt.
Eli Sharabi werd door Hamasmilitanten geïnterviewd over zijn familie, die zij op 7 oktober hadden vermoord. Eli wist van niets, tot hij terugkeerde in Israel.
Doemscenario
Een vierde scenario is tamelijk luguber en zit op het snijvlak van scenario drie. Er bestaat een mogelijkheid dat er veel minder gijzelaars in leven zijn dan gedacht. Sinds de geslaagde reddingsoperatie waarbij onder andere Noa Argamani werd bevrijd, hanteert Hamas een gruwelijk beleid. Daarbij worden gijzelaars geëxecuteerd wanneer Israelische troepen zich in de nabijheid van hun locatie bevinden. Het leger trof al meerdere keren lichamen aan van geëxecuteerde gijzelaars, waaronder Hersh Golberg-Pollin. Israelische veiligheidsdiensten hebben van 35 gijzelaars (van de resterende 75) bevestigd dat zij niet meer in leven zijn. De laatste toevoeging aan die groep was de 86 jarige Shlomo Mansour.
Door het executiebevel zijn er mogelijk veel gijzelaars niet meer in leven. Geschrokken door de PR-blunder met de drie ernstig vermagerde gijzelaars kan Hamas het zich niet veroorloven de toorn van de internationale gemeenschap over zich heen te krijgen omdat er alleen maar gijzelaars in lijkzakken terugkomen. Mogelijk gokt Hamas op een hervatting van de oorlog, zodat het dode gijzelaars kan toeschrijven aan Israelische (lucht)aanvallen. Deze laatste mogelijkheid zou een absoluut horrorscenario zijn.
Ideologisch fanatisme
Bovenstaande scenario’s hoeven elkaar niet uit te sluiten. Uiteraard blijven het mogelijkheden en is er nog niets bevestigd. Wel zeker is dat Hamas niet rouwig zou zijn om een hervatting van de oorlog. Ideologisch zit de gewapende strijd verankerd in de terreurgroep. In zijn handvest windt Hamas er geen doekjes om dat het elke poging tot een vreedzame oplossing categorisch afwijst. Bovendien ziet de islamistische groepering het conflict met Israel als een existentiële strijd tussen de islam en het jodendom, waarbij de moslims uiteindelijk álle Joden zullen (moeten) vermoorden. Vroeg of laat zal de oorlog dus sowieso hervat worden volgens de overtuigingen van Hamas.
Sterven voor die heilige oorlog is het grootste goed, het hoogste doel volgens Hamas. De perceptie van martelaren is in de Palestijnse maatschappij bijna goddelijk. Shahids, zoals ze genoemd worden, staan in de allerhoogste achting. De overgebleven Hamasmilitanten, inclusief de nieuwe rekruten, zijn dan ook graag bereid te sterven. Bovendien steekt de terreurgroep niet onder stoelen of banken dat het Palestijnse burgerslachtoffers toejuicht; volgens de kopstukken – veilig en wel in Qatar en Turkije – is dat alleen maar goed voor de Palestijnse zaak. Hamas is dus niet alleen bereid zelf te sterven, het offert ook maar al te graag zijn eigen bevolking op.
Terug bij af
Dat is nu een realistisch scenario. Logischerwijs is het geduld bij de Verenigde Staten en Israel op. De woede over de propagandashows en de lugubere toestand van de drie nauwelijks levende gijzelaars was al groot, maar na de laatste flagrante schending van de gemaakte afspraken zijn de twee bondgenoten er goed klaar mee. Zowel Donald Trump als Benjamin Netanyahu lieten weten dat als Hamas zijn keutel niet intrekt, de deal van tafel is. Eerstgenoemde stelde een harde deadline in voor aanstaande zaterdag 12:00 uur, zijn Israelische collega nam dat ultimatum over. Als Hamas niet terugkrabbelt, zou dat een hervatting van de slopende oorlog betekenen. Hamas geeft daarmee een trap op de ziel van de families die zo vurig hoopten op de terugkeer van hun dierbaren. Hun hoop wordt ruw de grond ingeboord en maakt weer plaats voor doodsangst.
Daarnaast gooit Hamas wederom zijn eigen bevolking te grabbel. De terreurbeweging weet dondersgoed welke gevolgen het torpederen van de deal heeft. Een hervatting van de oorlog mag dan precies zijn wat Hamas nastreeft, daarmee veroordeelt het willens en wetens weer duizenden Gazanen ter dood. Dit cynische besluit van Hamas is daarmee ook een totale minachting voor het leed dat de burgers van Gaza hebben doorstaan.