Hoge spanning rond crisis Tempelberg / Haram al-Sharif

Nadat afgelopen vrijdag drie gewapende mannen twee politieagenten – die de poorten naar de Tempelberg bewaakten – doodschoten, sloot Israel de toegang tot het gebied. Op de zondag daarop werd het weer geopend. Metaaldetectoren zijn ter plekke opgesteld om eventuele wapensmokkel tegen te gaan. De aanslagplegers kwamen immers van de Tempelberg, waar ze hun wapens hadden verstopt. Sedertdien is het onrustig in Jeruzalem en vooral rond de tempelberg. De waqf – het islamitische gezag op de Tempelberg – is fel tegen het plaatsen van metaaldetectoren door de Israëlische politie – met het argument dat het een inbreuk op de status quo is. De situatie is zeer gespannen, en de vrees voor escalatie vandaag, de wekelijkse gebedsdag van de moslims, is groot.

 

De verantwoordelijkheden van de waqf en van de Israelische politie

Zowel de Israëlische politie als de Jordaans-islamitische waqf dragen verantwoordelijkheid voor de stabiliteit in dit gebied. Een waqf (meervoud awqaf) draagt volgens islamitisch recht de verantwoordelijkheid voor het gebruik en beheer van islamitische religieuze plaatsen en gebouwen. De Jordaans-islamitische waqf van Jeruzalem draagt verantwoordelijkheid voor de Tempelberg. Deze beslaat de islamitische bouwwerken op en rondom de Tempelberg. De waqf regelt ook de toegang tot de Tempelberg. Dit is het geval sinds de islamitische veroveringen van Jeruzalem in 1187.

De waqf is door Jordanië geïnstitutionaliseerd nadat het de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem had veroverd en vervolgens geannexeerd in de oorlog van 1948.
Met het Jordaans-Israelische vredesverdrag in oktober 1994 is afgesproken dat Jordanië de islamitische heilige plaatsen, waaronder de Tempelberg, blijft beheren via de waqf. Het incident van afgelopen vrijdag illustreert de complexiteit van de situatie.

Religieuze aanspraak

De Tempelberg/ Haram al-Sharif is een heilige plaats voor moslims, joden en christenen. Zo was het de plek waar volgens de overlevering de eerste én tweede Joodse Tempel gevestigd waren en waar zich nu verschillende islamitische heiligdommen bevinden, zoals de Rotskoepel en de al-Aqsa moskee. Deze worden beheerd door de waqf.
Rabbijnen hebben een verbod uitgesproken om de berg te betreden; joden bidden tegenwoordig bij de rand van het gebied – de Westmuur zou een overblijfsel zijn van de omringende muur van de joodse tempel. De derde tempel blijft een droom die aan de Messiaanse tijd is verbonden. Echter, een kleine groep joden wil het proces bespoedigen. Zij proberen – ondanks dat de Israelische regering dit verbiedt – steeds op de Tempelberg te komen bidden, wat kat-en-muis taferelen levert met de politie.

Spanningen

Geruchten rondom de inmenging van Israel en het schenden van de status quo rond de Tempelberg zorgen dan ook voor beroering. Zo proberen joden er regelmatig te komen en (stiekem) toch te bidden. Sommige Knessetleden proberen er een politiek statement te maken. Sinds de ongeregeldheden rond het joodse Nieuw Jaar in 2015 – veroorzaakt door geruchten dat Israel de status quo zou schenden – mogen Israelische parlementariërs er niet komen, een verbod dat veel spanningen in de Israelische politiek heeft veroorzaakt. Gisteren benadrukte de voorzitter van de Knesset dat het verbod nog steeds van kracht is. Israel beschuldigt PA-president Abbas regelmatig van het ophitsen van de Palestijnen door te roepen dat Israel de status quo schendt. De Palestijnse leider beweert ook regelmatig dat Israel door bouwwerkzaamheden het gebied van de Tempelberg schendt. Na de onrust in oktober 2015, hebben Israel en Jordanië afgesproken dat er video-camera’s zullen worden geplaatst. De waqf houdt ook dit tegen.

Situatie uitermate precair 

Dat deze situatie op springen staat en een bedreiging voor de veiligheid in het gebied, de stad en de regio vormt, blijkt ook uit verschillende statements van overheidsbeambten. Zo kwam het Witte Huis woensdag met een statement dat ernstige bezorgdheid uitdrukt over de spanningen op de Tempelberg/ Haram al-Sharif. De Israelische premier Netanyahu is uitermate voorzichtig en genuanceerd in zijn uitingen over het onderwerp. Ook de Palestijnse president Mahmoud Abbas riep op tot kalmte. Hij is zelfs vervroegd teruggekeerd van een buitenlandse reis. Deze uitspraken geven er blijk van dat de leiders verdere escalatie vrezen.

De waqf, Israel en de status quo

De Jordaans-islamitische waqf veroordeelde de veiligheidsmaatregelen door de Israelische politie na het schietincident als een schending van de status quo. Vandaag (vrijdag) riep de mufti van Jeruzalem de gelovigen op om te weigeren door de detectiepoorten te gaan.
De waqf beroept zich op het recht op religieuze vrijheid, en duldt geen “inmenging” van de Israelische overheid. Met militante uitspraken worden de gelovigen opgehitst. Israel aan de andere kant, vreest ongeregeldheden en verlies van controle, waarbij de veiligheid van de moslims zelf, politiemensen en andere inwoners van de (oude) stad niet meer te garanderen valt. Dit is uitermate gevaarlijk voor de stabiliteit. Niet alleen van de tempelberg of de Oude Stad, maar van de hele regio. Israel heeft al extra politie- en legertroepen gemobiliseerd voor vrijdag, maar heeft ze geïnstrueerd om uitermate terughoudend en voorzichtig te zijn.
Zou het lukken om de geest terug in de fles te krijgen? 

Voor meer informatie over Jeruzalem, zie de twee CIDI-katernen over Jeruzalem.