Iran het toneel van meerdere mysterieuze explosies

IN MIDDEN-OOSTEN / Door: ELKAN VAN DER RAAF / 10 jul 2020 IRAN JCPOA

De afgelopen weken is Iran het toneel van meerdere mysterieuze explosies. Er is onduidelijkheid over de oorzaak, en er wordt gespeculeerd over de rol van Israël bij de ontploffingen. Bij de explosies werden onder andere militaire en nucleaire installaties getroffen.

Satellietfoto van het Natanz nucleaire complex na de explosie

Op de vroege vrijdagochtend van 26 juni werd een explosie gemeld bij het militaire complex Parchin, in de buurt van Teheran. Volgens Iraanse functionarissen was er sprake van een ontploffing van een gastank in een “openbaar gedeelte” van het militaire complex. Uit satellietbeelden blijkt dat er weliswaar sprake is geweest van gastank-explosies, maar bij de Khojir-rakettenfaciliteit. Het Iraanse regime wordt ervan verdacht hier in het verleden in het geheim explosieve tests voor kernkoppen te hebben uitgevoerd.

Een week later, op 2 juli, vond een explosie plaats bij het nucleaire complex Natanz, met een brand tot gevolg. De Iraanse atoomenergie-organisatie sprak aanvankelijk van een “incident” waarbij een “industriële schuur in aanbouw” beschadigd was geraakt. Volgens sommige analisten, die zich baseren op satellietbeelden, is tot wel driekwart van de centrifuge-assemblagehal vernietigd bij de ontploffing. Dit zou een aanzienlijke vertraging voor het nucleaire programma van Iran inhouden. Enkele dagen later werd dan ook toegegeven dat er sprake is van “significante schade”.

Rol van Israël?

Na de mysterieuze explosies in Parchin en Natanz werd al snel gespeculeerd over de mogelijke rol van Israël. Volgens Koeweitse media zijn de explosies het gevolg van geavanceerde cyberaanvallen, en zou de Israëlische luchtmacht zelfs een F-35 stealth-vliegtuig in hebben gezet.

Op dinsdag lijkt Iran toe te hebben gegeven dat de explosie bij Natanz niet slechts een “incident” betreft. “De combinatie van inlichtingen, logistiek, actie en de magnitude van de schade” bewijzen volgens het Iraanse nieuwsmedium Nour dat er sprake van opzet was. 

Regeringswoordvoerder Ali Rabiei riep dinsdag op tot actie tegen Israël. “De methode die het zionistische regime gebruikt is gevaarlijk, en zou naar de rest van de wereld kunnen verspreiden”, aldus Rabiei op een persconferentie. De woordvoerder van het Iraanse regime roept de internationale gemeenschap op te reageren en “limieten te stellen aan de gevaarlijke acties” van Israël.

Zondag ontkende de Israëlische minister van Defensie en plaatsvervangend premier Benny Gantz dat Israël achter de mysterieuze explosies in Iran zit. “Niet ieder incident dat in Iran plaatsvindt heeft per se iets met ons te maken”, aldus Gantz. “Al deze systemen zijn zeer complex, ze kennen zeer hoge veiligheidsbeperkingen en ik weet niet zeker of ze altijd weten hoe ze deze moeten onderhouden”, zo zei de voormalige legerchef tijdens een interview op de radio.

De Israëlische minister van Defensie herhaalde wel het standpunt van Israël ten aanzien van het nucleaire programma van Iran. “We blijven op alle fronten actie ondernemen om de kansen te verkleinen dat Iran een nucleaire macht wordt, en we blijven dit doen om onze veiligheid te waarborgen”, aldus Gantz. “Een nucleair Iran is een dreiging voor de wereld en de regio, ook voor Israël”.

Mysterieuze explosies blijven doorgaan

De mysterieuze explosies lijken nog niet gestopt te zijn. Zaterdag werd een ontploffing gemeld bij een elektriciteitscentrale nabij Ahvaz. Iraanse staatsmedia stelden toen dat er sprake was van een chloorgaslek bij een een petrochemisch centrum met 70 zieke arbeiders tot gevolg. Dinsdag was een ontploffing bij een fabriek ten zuiden van Teheran, met twee doden en drie doden tot gevolg. 

Vrijdagochtend vroeg werd opnieuw een explosie bij Teheran gemeld. In een aantal wijken van de Iraanse hoofdstad viel hierop de stroom uit, zo meldt Iraans nieuwsagentschap IRIB. De Iraanse parlementariër Hossein Haghverdi ontkent echter dat er sprake is geweest van een ontploffing en stelt dat de stroomuitval het gevolg was van een probleem bij een elektriciteitscentrale. Andere functionarissen melden echter dat de explosie onderdeel was van ondergrondse constructiewerkzaamheden.

Nucleair akkoord

In 2015 werd het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) getekend met als doel de Iraanse nucleaire ambities te beteugelen. In 2018 trok de Verenigde Staten onder leiding van president Trump zich echter terug uit het akkoord en stelden de Amerikanen opnieuw sancties in tegen Iran. Sindsdien trekt het Iraanse regime zich steeds verder terug uit de deal en houdt het zich aan steeds minder afspraken, daar volgens Teheran de overige ondertekenaars niet genoeg doen om de – met name economische – toezeggingen te bewerkstelligen. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland hebben inmiddels het geschilmechanisme in werking gezet in reactie op de gedeeltelijke Iraanse terugtrekking uit het JCPOA.

Iran verklaart constant de vernietiging van de Joodse staat Israel na te streven. Deze vernietigingscampagne van het regime in Teheran is geheel ideologisch, en het is daarom nog maar de vraag of deze kan worden gepacificeerd. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok zegt dan ook “niet naief” te zijn over de Iraanse kernwapenwens. Desondanks heeft hij vertrouwen dat de ambities van Teheran door het JCPOA voldoende beteugeld worden.