Komt er oorlog? Of gewoon meer van hetzelfde?

“Volgens mij verandert Turkije op het moment in een soort Pakistan: een modern land dat in handen is van radicale islamisten. Het verbaast me echt dat een land naar de EU en naar Pakistan kan kijken, en besluiten dat ze maar het model van Pakistan overnemen.” Op 12 december hield de Israëlische Midden-Oostenkenner Jonathan Spyer een lezing georganiseerd door CIDI in De Nieuwe Poort in Amsterdam.

Spyer is misschien wel de enige Israeli die recent in Syrië gereisd heeft. Hij is onder meer verbonden aan het Jerusalem Institute for Strategic Studies en het Amerikaanse Middle East Forum. Hij kwam vertellen of er een oorlog komt in het Midden Oosten, en over hoe goed of slecht elk land in de buurt is voor Israël.

De grootste dreiging voor Israël komt vanuit Iran. Spyer schetst een beeld van de politieke onrust die daar momenteel heerst, en wat dat betekent voor het netwerk van groeperingen zoals Hezbollah die Iran bewapend heeft tegen Israël. Er heerst een machtsvacuüm van de Iraanse grens met Irak tot aan de Middellandse Zee, bestaande uit Irak, Syrië en Libanon, dat Iran graag opvult.

Een eventueel conflict met Iran wordt niet ‘slechts’ een tweede ronde van de Libanon-oorlog in 2006, volgens Spyer. Door de aanvoerroute vanuit Iran zijn er nu honderden nauwkeurige raketten gericht op Israël. Hij acht de kans echter niet groot dat deze binnenkort afgevuurd worden, en vindt dat ze vooral als verzekeringspolis dienen tegen een directe aanval van Israël op Iran. Iran breidt zijn invloed uit, maar houdt zich genoeg in om geen grootschalige aanval van Israël of de VS te provoceren. “Maar oorlogen lopen nooit volgens het boekje.”

Irak verkeert in chaos. Honderden demonstranten zijn er doodgeschoten door het leger en Iraanse milities, waar de VS en Israël vaak de schuld van krijgen. De president is afgetreden, en Iran heeft graag zwakke staten als ‘bondgenoten’, waar hun handlangers hun gang kunnen gaan.

Nog zo’n zwakke staat in de regio is Syrië. Het regime van Assad krijgt steun vanuit Rusland, dat zich weer in het land wil laten gelden en Assad sterk wil houden, en Iran, dat het land zwak wil houden zodat Hezbollah daar meer kan doen, aldus Spyer.

Hij waarschuwt voor de ambities van Turkije: “Ze gedragen zich al jaren provocerend. Het werd tijd dat ze op hun plaats werden gezet.” Het land valt de Koerden aan, en is er spanning met Israël over de gasbel in de oostelijke Middellandse Zee. De relatie tussen de landen is steeds vijandiger geworden onder Erdogan, zeker naarmate deze toenadering met Iran zoekt.

Het is natuurlijk niet zo dat Iran en bondgenoten ongestoord hun gang kunnen gaan. Israël werkt steeds nauwer samen met Saoedi Arabië en Dubai, en heeft genoeg middelen in de ‘trukendoos’ om ervoor te zorgen dat Iran een koekje van eigen deeg krijgt wat betreft het zaaien van chaos, voorspelt de expert.