Normalisatie en samenwerking met Soedan: praktische uitwerkingen

IN ISRAEL / Door: JOSHUA FRIEDMANN / 26 okt 2020 NORMALISATIE SOEDAN VREDE VS

De aangekondigde normalisatie met Soedan is niet alleen van symbolisch en historisch belang, maar levert ook praktische voordelen op voor beide landen. Toch stuitte het nieuws op een gemengde reactie in Soedan en elders. Dit valt te begrijpen: in tegenstelling tot de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein, hebben Israel en Soedan een lang en recente geschiedenis van conflicten, die nu officieel teneinde is. Het is ook een ingewikkelde zaak om diplomatie te bedrijven met een land dat onder leiding staat van een Tijdelijke Soevereine Raad, zoals in Soedan het geval is.

Premier Netanyahu legt de voordelen uit van normalisatie met Soedan voor het vliegverkeer. (Channel 13, IL)

De officiële aankondiging van de deal kwam, zoals ook bij de vorige twee normalisatiedeals, na maanden van voorzichtige en discrete toenaderingen, maar af en toe met veel weerstand. Afgelopen februari ontmoette Netanyahu achter gesloten deuren Soedanees leider generaal Abdel Fattah al-Burhan, president van de Soedanese Tijdelijke Soevereine Raad, tijdens een staatsbezoek aan Oeganda en met tussenkomst van Oegandees president Yoweri Museveni. Toen werden al afspraken gemaakt over het gebruik van Soedanees luchtruim door Israelische vliegtuigen: al sinds februari mogen zij over Soedan heen vliegen onderweg naar Zuid-Amerika en Zuid-Afrika, wat uren omvliegen en tonnen brandstof scheelt. Zoals bovenstaande kaart aangeeft, werd een soortgelijke afspraak al in 2019 met Soedanees buurland Tsjaad gemaakt.

Vanuit Soedanees perspectief was het belangrijkste agendapunt in februari verwijdering van de lijst terroristische staten van de VS. Afgelopen vrijdag schrapte president Trump Soedan uiteindelijk van de terreurlijst, na betaling door Soedan van $335 miljoen aan terreurslachtoffers. Normalisatie met Israel was een voorwaarde hiervoor. In augustus werd een Soedanese woordvoerder ontslagen, nadat deze iets te voorbarig de normalisatie aankondigde.

Als gebaar van goede wil stuurt Israel een lading tarwe ter waarde van $5 miljoen naar Soedan, omgerekend zo’n 25.000 ton graan. Soedan kampt sinds de val van voormalig president Omar al-Bashir in 2019 met een zware economische crisis, een kelderende Soedanese dinar als gevolg, en tekorten aan voedsel, brandstof en medicijnen. In de komende dagen staan gesprekken gepland tussen onder andere Israelisch VN-ambassadeur Gilad Erdan en zijn Soedanese collega bij de VN Omer Mohamed Ahmed Siddig over samenwerking op het gebied van landbouw en voedselveiligheid, technologie, handel, en zelfs toerisme.

Ook is er gesproken over het lot van bijna 6,300 Soedanezen in Israel, waarvan het merendeel volgens Israelische autoriteiten illegaal economisch migrant is. Israelisch minister van Energie, Yuval Steinitz, sprak van een “pilotprogramma, zeer binnenkort, met honderden [Soedanese migranten die teruggestuurd zouden worden].” Hij verwacht dat “enkele duizenden” Soedanezen vervolgens richting Soedan zullen “vertrekken”.

Soedanese politiek verdeeld

Als ‘democratie in wording’ is Soedan een gevoelig land om mee te onderhandelen.  In februari klaagde het Soedanese parlement dat generaal Burhan de kamer niet ingelicht had over zijn bespreking met Netanyahu. In de dagen voorafgaand aan de aankondiging van normalisatie door Trump op zaterdag, hield Soedanees premier Abdalla Hamdok nog vol dat de tijdelijke regering niet bevoegd was om een deal met Israel te sluiten, en dat normalisatie tussen de twee landen nooit als voorwaarde mocht gelden voor verwijdering van de Amerikaanse lijst van terreurstaten. Hamdok is leider van de grootste politieke partij van Soedan, de Nationale Oemma Partij, maar niet de de facto leider van het land.  Siddig Tower, een lager geplaatst lid van de Soevereine Raad, klaagde dat de beslissing ook was genomen “zonder raadplegen van de Soevereine Raad of het kabinet”. Soedanese verkiezingen staan gepland in 2022.

Intussen circuleren beelden van hoe betogers in Khartoem afgelopen week een Israelische vlag verbrandden, op de dag van een geheim bezoek van een Israelische delegatie. Iran noemde de aangekondigde deal “losgeld” geëist door de Amerikanen, en president Mahmoud Abbas van de Palestijnse Autoriteit “verwerpt en veroordeelt” normalisatie eveneens. Egypte, Bahrein en de VAE hebben laten weten de overeenkomst toe te juichen.

Schaakwebsite Lichess.org vierde het goede nieuws met een online Israel-Soedan schaaktoernooi, met zo’n 400 deelnemers uit beide landen.