Er zijn ondertussen meerdere plannen in omloop, met als doel om de oorlog in Gaza te stoppen en na te denken over de toekomst. Frankrijk en Saoedi Arabië lanceerden een plan, maar ook Trump heeft zijn eigen plan. En dan is er nog een voorstel van Tony Blair, dat hij gemaakt zou hebben op verzoek van de VS. De plannen hebben een gemene deler: de visie van de hoofdrolspelers, namelijk Israel en Hamas, ontbreekt nog. En ondertussen gaat het Israelische offensief in Gaza-stad gewoon door.
Plannenmakerij
Een van de plannen voor de toekomst komt van de hand van Frankrijk en Saoedi Arabië. De twee landen organiseerden eind juli een conferentie bij de Verenigde Naties. De conferentie is geboycot door de VS en Israel, omdat Frankrijk het koppelde aan de erkenning van de Palestijnse staat. Dat is onacceptabel voor Israel en de VS, die het een beloning van terreur noemen. In het kielzog van Frankrijk hebben nog een aantal andere westerse landen de Palestijnse staat erkend, zoals Canada, het VK, Australië, Portugal, Luxemburg en Malta.
Het plan van Frankrijk en Saoedi Arabië begint met een oproep om de oorlog in Gaza zo snel mogelijk te stoppen. De oorlog moet stoppen en Hamas moet alle gijzelaars vrijlaten. Alleen een politieke oplossing kan vrede brengen, aldus het document. En dat moet gebeuren door recht te doen aan beide volkeren met een tweestatenoplossing.
Eén Palestijnse staat
Het plan stelt dat Gaza integraal onderdeel is van de nog op te richten Palestijnse staat, samen met de Westelijke Jordaanoever. Het gezag over die staat moet komen te liggen bij de Palestijnse Autoriteit. Hamas moet de politieke en militaire macht in Gaza opgeven. De Gazastrook moet hersteld worden en daarna moet er een overgangsregering komen in Gaza. Ook moet er een tijdelijke gewapende missie komen onder leiding van de VN, die orde op zaken moet stellen en ervoor moet zorgen dat Hamas de macht opgeeft.
Tegelijkertijd moet de Palestijnse Autoriteit hervormen. Abbas heeft geweld afgezworen en vele hervormingen beloofd. Onderdeel hiervan is dat er presidentsverkiezingen moeten komen binnen een jaar. Hamas is niet expliciet uitgesloten van deze verkiezingen.
Herhaling van 2006
Het plan lijkt weinig geleerd te hebben van het fiasco van 2006, toen Hamas de verkiezingen won. De Palestijnse Autoriteit van Abbas lijkt namelijk helemaal niet in staat om een goed functionerende regering te gaan vormen. Sinds 2006 is de positie van de PA alleen nog maar verzwakt. Het biedt alle ingrediënten voor Hamas om uiteindelijk de macht over te nemen. De door het westen getrainde en gefinancierde veiligheidstroepen van de PA waren in 2007 geen partij voor Hamas. Met een uitgekiende strategie van infiltratie in die veiligheidstroepen en een veel betere moraal maakte Hamas gehakt van de PA. Er is weinig reden om aan te nemen dat het nu anders zal gaan.
De PA is verworden tot een autocratisch geleid instituut, onder leiding van president Abbas. Die is echter op leeftijd gekomen en heeft nog maar weinig draagvlak onder de Palestijnen. Het is niet gelukt om een normaal functionerend regeringsapparaat op te bouwen. Dat heeft mede te maken met de Israelische tegenwerking, maar het is vooral de PA zelf die heeft nagelaten om een sterk regeringsapparaat op te bouwen. Het is vooral vriendjespolitiek en corruptie dat de klok slaat.
Het plan geeft echter alle kansen aan Hamas. Het biedt de beweging de mogelijkheid om alsnog politiek invloed te houden. De beweging zal er waarschijnlijk wel mee instemmen om het gezag over de Gazastrook kwijt te raken. Op een juist moment kan de beweging dan weer proberen om de macht te grijpen. Het probleem is echter dat Israel nooit zal toestaan dat Hamas aan de macht kan komen in de Westelijke Jordaanoever. De vraag is of de beweging zich dat wel realiseert. Israel zal de beweging nooit meer de ruimte geven die het kreeg in de Gazastrook.
Grenzeloos naïef
Het plan houdt ook geen rekening met de diep gekoesterde wens van Hamas: namelijk een einde aan geheel Israel. Een idee dat onder bredere lagen van de Palestijnse bevolking weerklank vindt. De meeste Palestijnen blijven hameren op het recht naar terugkeer naar gebieden die nu onder gezag van Israel vallen. De organisatie die verantwoordelijk is voor het koesteren van deze droom moet ook terugkeren: UNRWA. Dat is opvallend, want als de tweestatenoplossing een einde moet maken aan het conflict, waarom is er dan nog een organisatie nodig die Palestijnse vluchtelingen helpt?
Het plan is bovendien de vervulling van een van de belangrijkste doelen van Hamas bij de aanval van 7 oktober 2023, namelijk het terugkrijgen van de Palestijnse zaak op de agenda van de wereld. Dat is een heel wrange conclusie.
Amerikaans plan
Onlangs heeft Trump ook een plan gelanceerd, het 21-punten-plan. Hij heeft het plan besproken met Arabische landen tijdens ontmoetingen bij de Verenigde Naties. Het plan stelt de vrijlating van gijzelaars voorop. Tegelijkertijd moet er een permanent staakt-het-vuren komen. Net als het Franse plan voorziet het in een interim-regering. Het verschil is dat dit plan wel duidelijk maakt dat er geen rol kan zijn voor Hamas. President Trump maakt tegelijkertijd ook duidelijk dat hij annexatie door Israel van de Westelijke Jordaanoever niet zal accepteren. Ook dit plan voorziet in een gewapende missie, bestaande uit Palestijnen en troepen van andere Arabische landen.
Minder duidelijk is de rol van de Palestijnse Autoriteit, een onderwerp dat in Israël politiek uiterst gevoelig ligt. Premier Netanyahu heeft zich nog niet uitgelaten over het plan, maar Israel ziet in tegenstelling tot dit plan helemaal geen rol voor de Palestijnse Autoriteit. Het plan voorziet in ieder geval in een tijdelijke oplossing, met een kleine rol voor de PA. De grote vraag is echter: is dat een blijvende situatie?
Hier zit namelijk een groot verschil in visie: de huidige Israelische regering wil niet dat er een Palestijnse staat komt. Terwijl de Arabische landen hier juist wel naar toe willen werken. Het punt is dat premier Netanyahu geen alternatief plan heeft: hij wil het laten bij de status quo, waarin Palestijnen geen eigen staat hebben en waarin de Palestijnen verdeeld zijn. Om het plan kans van slagen te geven lijkt de toekomst bewust vaag te zijn gehouden.
Tony Blair plan
Daarnaast is er nog een derde plan, namelijk een plan opgesteld door de voormalige Britse premier en voormalig speciaal gezant van het Midden-Oostenkwartet Tony Blair. Hij zou dit hebben gedaan in opdracht van de VS. Het voorziet in een interim-regering, waarin de Palestijnse Autoriteit in eerste instantie maar een kleine rol in heeft. Maar de toekomstvisie is wel dat alle Palestijnse gebieden weer onder controle komen van de PA. Het plan voorziet verder in de ontwapening van Hamas.
Er moet een tijdelijke regeringsleider komen die de koers gaat uitzetten, in overleg met de Palestijnse Autoriteit. Daaronder moet een groep Palestijnse technocraten functioneren, die in de praktijk het bestuur moeten gaan vormen. In het plan is er ruimte voor de omstreden Gaza Humanitarian Foundation.
Verder moet er een ‘internationale stabilisatiemacht’ komen, een gewapende missie. Die moet ervoor zorgen dat Hamas de touwtjes niet in handen kan gaan nemen. Zijn plan lijkt in grote lijnen op het plan dat president Trump nu heeft gepresenteerd. Dat wijst erop dat Trump grote delen van dit plan heeft overgenomen. Alleen de rol van de Palestijnse Autoriteit is kleiner gemaakt, om het voorstel meer acceptabel te maken voor Israel.
Speech Netanyahu
Op vrijdag 26 september zal premier Netanyahu gaan speechen bij de Verenigde Naties. De verwachting is dat hij dan in zal gaan op de erkenning van de Palestijnse staat door meerdere landen. Dat is premier Netanyahu een doorn in het oog. Eerder liet minister van Buitenlandse Zaken Sa’ar al wel weten dat Israel niet van plan is om de Westelijke Jordaanoever te annexeren. Maar hij geldt wel als een meer gematigde kracht in het kabinet. De vraag is wat premier Netanyahu zal gaan zeggen. Komende maandag heeft hij daarnaast een overleg met president Trump.
Oorlog
Ondertussen gaat de operatie in Gaza-stad gewoon door. Naar schatting 700.000 inwoners van Gaza-stad zijn vertrokken na evacuatieorders van het Israelische leger. Maar dat betekent nog steeds dat er enkele honderdduizenden mensen zich bevinden in het gebied. Het Israelische leger heeft tientallen doelen van Hamas onder vuur genomen. Het leger heeft verschillende tunnels en andere infrastructuur van Hamas vernietigd. Hamas gebruikte opnieuw een ziekenhuis als militaire post. Het ondertussen bekende Al Shifa ziekenhuis fungeerde als schietpost. Het lijkt er wel op dat het offensief traag verloopt, net als eerdere aanvallen van Israel.
Tegelijkertijd bracht Hamas een video van een van de gijzelaars naar buiten, namelijk van Alon Ohel. Zijn familie heeft verklaard zich grote zorgen te maken om zijn gezondheid. In een eerdere video van een paar weken geleden was hij te zien in Gaza-stad. Dat maakt de zorgen voor zijn leven nog groter.
Opvallend is verder dat er in de afgelopen weken minder berichten te horen zijn over de voedselvoorziening in de Gazastrook. In augustus is volgens Israelische gegevens 132.456 ton voedsel Gazastrook binnengekomen. Om de bewoners een maand te kunnen voeden is ongeveer 61.000 ton nodig. Israel heeft dus de belofte gestand gedaan om meer voedsel toe te laten. Ook in de eerste helft van september is er veel voedsel binnengekomen, namelijk 60.000 ton.
Toekomst
De Amerikaanse gezant Witkoff stelde deze week de hoop te hebben dat er nu een doorbraak komt. Die berichten hebben we echter al vaker gehoord. De vraag is: gaat president Trump nu wel druk opleggen aan Israel om te stoppen? Tot nu toe heeft hij premier Netanyahu de ruimte gegeven. Gezien de grilligheid van president Trump is het lastig om te voorspellen wat er gaat gebeuren. Het is bovendien lastig om te peilen wat premier Netanyahu zou willen. Hij lijkt er baat bij te hebben om de toekomst onduidelijk te houden. De vraag is of zijn rechtse coalitiegenoten het zouden pruimen als de oorlog moet stoppen. Aan de andere kant: als Amerika hem dwingt, dan kan hij zich daarachter verschuilen.
Wat kwetsbaar is, dat is dat premier Netanyahu zelf geen realistische toekomstvisie lijkt te hebben. Hij wil onder geen beding dat Hamas aan de macht blijft, maar hij accepteert ook de Palestijnse Autoriteit niet. Bovendien verwerpt hij het idee van een Palestijnse staat. Dat maakt zijn positie internationaal ingewikkeld. Als enige land lijkt Israel nog te geloven in een militaire oplossing, namelijk het vernietigen van Hamas.
Het idee dat terreur niet mag lonen resoneert niet bij veel bondgenoten, behalve bij Amerika. De reflex bij veel landen is dat er een Palestijnse staat moet komen, om het conflict echt te beëindigen. President Abbas timmert daarbij stevig aan de weg om opnieuw een belangrijke factor te worden. De historie belooft echter niet veel goeds. Het creëert uiteindelijk een scenario waarin Hamas weer op kan rijzen, maar daar lijken veel andere landen zich weinig van aan te trekken.