Afgelopen maandag was er een persconferentie, waarin president Trump aankondigde dat de Israelische premier Netanyahu akkoord ging met een nieuw voorstel. Het voorstel behelst de vrijlating van de gijzelaars, een einde aan de oorlog en een toekomstvisie voor Gaza zonder Hamas. De week daarvoor had Trump zijn plan al voorgelegd aan Arabische landen en ook die steunen het plan van Trump breed. Het is nu wachten op een reactie van Hamas, maar de druk op de beweging is dit keer een stuk groter: ook de broodheren van de terreurbeweging zijn namelijk voor het plan.
Twintig-punten-plan
Aanvankelijk noemden media het voorstel het 21-punten-plan, maar het bleek uiteindelijk twintig punten te bevatten. Als eerste uitgangspunt geldt dat Gaza een terreur-vrij, gederadicaliseerd gebied moet worden, dat geen bedreiging meer kan vormen voor de buurlanden. Bovendien moet Gaza weer worden opgebouwd zodat het leefbaar wordt voor de inwoners.
Als Hamas ook instemt met het voorstel, dan eindigt de oorlog onmiddellijk. Hamas had vanaf maandag 72 uur om alle gijzelaars terug te brengen naar Israel. De families van de gegijzelden hebben dan ook zeer positief gereageerd op het voorstel. Maar de kans dat dit op zo een korte termijn gaat gebeuren lijkt niet heel haalbaar. Israel zal daarna 250 levenslang gestrafte Palestijnse gevangenen vrijlaten en 1.700 gevangenen die zijn gedetineerd na 7 oktober 2023.
Amnestie
Alle Hamasmilitanten die hun wapens inleveren en geweld afzweren zullen amnestie krijgen, aldus het voorstel. De vraag is of dat ook geldt voor de terroristen die hebben meegewerkt aan 7 oktober 2023, want daarvan had Israel eerder gezegd dat ze hen ter verantwoording zouden roepen en zouden vinden. Hamasmilitanten die willen vertrekken krijgen een vrijgeleide naar landen die hen willen ontvangen.
Zodra de overeenkomst ingaat zal er ook veel meer hulp de Gazastrook in gaan komen. Het zou dan moeten gaan om 600 vrachtwagens per dag, zoals eerder gebeurde tijdens de wapenstilstand die startte in januari 2025. Er lijkt daarbij ook ruimte te zijn voor de enigszins omstreden Gaza Humanitarian Foundation.
Tijdelijk bestuur
Gaza moet bestuurd gaan worden door een overgangsregering, gevuld met Palestijnse technocraten. Daarboven komt een soort bestuur, de ‘Board of Peace’. Dat bestuur zal geleid worden door president Trump zelf. Daarnaast zal de voormalig Britse premier Tony Blair toetreden tot dit bestuur. Hij is één van de architecten van het plan dat Trump nu heeft gepresenteerd.
Deze constructie zal intact blijven, totdat de Palestijnse Autoriteit grondig is hervormd. Wat deze hervormingen precies inhouden, dat is nog niet duidelijk. De Palestijnse Autoriteit (PA) is er veel aan gelegen om weer de macht terug te krijgen in de Gazastrook. De Fatah-partij van president Abbas heeft binnen de PA de touwtjes in handen en is een concurrent van Hamas. In 2007 greep Hamas de macht, na een kortdurende maar bloedige burgeroorlog tussen Hamas en Fatah.
Daarnaast komt er speciaal economisch plan van Trump, met hulp van Arabische landen. Dit plan moet de Gazastrook weer op gaan bouwen en ervoor gaan zorgen dat de Gazanen economisch op eigen benen kunnen gaan staan. Het plan stelt ook expliciet dat niemand gedwongen zal worden om de Gazastrook te verlaten, een belangrijke voorwaarde om de steun te vergaren van Arabische landen.
Geen Hamas
Het plan stelt expliciet dat er geen ruimte meer is voor Hamas in de Gazastrook. Maar ook niet voor andere terreurgroepen, zoals Islamitische Jihad. De tunnel-infrastructuur en wapenfabrieken moeten ontmanteld worden. Gaza moet volledig ontwapend worden. Daarbij moet er een soort de-radicaliseringsprogramma op gang komen.
Er moet bovendien een Internationale Stabilisatie Macht (ISF) komen, een gewapende missie die ervoor moet gaan zorgen dat Hamas zich daadwerkelijk gaat ontwapenen. Die missie moet nieuwe Palestijnse politieagenten gaan trainen, die uiteindelijk verantwoordelijk moeten worden voor de orde in de Gazastrook.
Tegelijkertijd stelt het plan dat Israel Gaza niet zal gaan bezetten of annexeren. Langzaam maar zeker zal het Israelische leger zich terug moeten trekken, als de ISF voor voldoende veiligheid kan zorgen in de Gazastrook. De terugtrekking zal plaatsvinden in samenspraak met de tijdelijke regering in de Gazastrook.
Toekomst
Zelfs als Hamas niet meewerkt, dan kan het voorstel vast uitgevoerd worden in gebieden die nu onder controle staan van het Israelische leger. Als de plannen allemaal uitgevoerd kunnen worden, dan kan de deur open worden gezet voor het toewerken naar Palestijns zelfbeschikkingsrecht en een eigen staat.
Haken en ogen
Aan het plan zitten uiteraard veel haken en ogen, omdat veel plannen nog uitgewerkt moeten worden. Toch is het een prestatie van formaat dat president Trump zoveel voorstanders voor zijn plan heeft weten te vinden. Premier Netanyahu kan stellen dat het valt binnen de voorwaarden die het land zelf had gesteld voor een einde aan de oorlog. Ogenschijnlijk onder druk van de VS heeft Israel bovendien excuses aangeboden voor de aanval op Qatar. Dat land lijkt daardoor bereid te zijn weer meer druk op Hamas te zetten.
Het plan zet Hamas met de rug tegen de muur, omdat belangrijke Arabische landen zich achter het plan hebben geschaard. Broodheren Qatar en Turkije leggen ook druk op Hamas. Ook de Nederlandse regering en eigenlijk alle Europese landen hebben zich achter het plan geschaard.
Diplomatiek zit de terreurbeweging daarmee in de hoek gedrukt. De terreurbeweging manoeuvreert zich graag in een rol waarin het Israel kan beschuldigen van het traineren van de onderhandelingen. De beweging lijkt zich vergist te hebben in de vasthoudendheid van Israel en de VS.
Tot nu toe heeft de beweging wisselende signalen naar buiten gebracht, maar een acceptatie met voorwaarden lijkt toch echt de meest voor de hand liggende optie. Hamas kan zich bovendien verschuilen achter ‘de wil van het volk’, dat hebben ze al vaker gedaan. De inwoners van Gaza snakken ook naar een einde aan de oorlog. Bovendien kan Hamas aan de achterban uitleggen dat het slechts gaat om een ‘hudna’, een tijdelijke wapenstilstand. Daarnaast leidt de deal tot vrijlating van een grote groep gevangenen, iets dat Hamas op het conto kan schrijven.
Toekomst
Als Hamas akkoord gaat, dan zal het plan onmiddellijk in werking treden. Dat biedt helaas ook ademruimte voor Hamas. Het zal even duren voordat er een troepenmacht gaat arriveren. En het zal een hele kluif worden om het prachtig omschreven plan daadwerkelijk uit te gaan voeren. Toch is het een opluchting dat er nu eindelijk een plan is gekomen met een toekomstvisie, hoe utopisch die visie misschien ook mag zijn. Bovendien voorziet het plan in een snelle terugkeer van de gijzelaars, één van de belangrijkste doelen die te behalen waren.