Achter gesloten deuren vinden momenteel gesprekken plaats tussen vertegenwoordigers van Israel en Libanon. Onderwerp van gesprek is vooral het grensgebied; Libanon wil daar zijn soevereiniteit terug, Israël wil garanties dat Hezbollah zich daar niet opnieuw vestigt. Israelische overheidsfunctionarissen vestigen hun hoop op de nieuwe Libanese regering, die meer westers georienteerd is dan zijn voorgangers. Er zou zelfs gesproken worden over eerste stappen richting normalisatie, al lijkt de kans daarop heel klein.
Taferelen zoals deze uit 1982, waarbij Israelische soldaten met open armen worden ontvangen door Libanezen, zijn zeldzaam. Toch is er voorzichtige hoop op betere verhoudingen.
Moeizame verhoudingen
Dat laatste zou uniek zijn. Libanon erkent de staat Israel niet, waardoor de twee landen formeel geen diplomatieke banden met elkaar houden. Officieel zijn de twee landen nog in staat van oorlog met elkaar, aangezien er nog geen vredesakkoord is getekend. Het staakt-het-vuren van november vorig jaar maakte wel een einde aan de vijandelijkheden. Volgens het akkoord had Israel zich inmiddels volledig terug moeten trekken uit Libanon, maar dat is niet gebeurd. Israelische troepen blijven voorlopig op vijf strategische plekken in het zuiden aanwezig, om er zeker van te zijn dat Hezbollah zich niet opnieuw in het gebied vestigt.
Dat is voor de Libanezen een doorn in het oog. De nieuwbakken president Joseph Aoun laakte de voortdurende Israelische aanwezigheid in Zuid-Libanon, die hij als een inbreuk op de Libanese soevereiniteit ziet. Het kersverse staatshoofd eiste dat Israel zich alsnog terug zou trekken en dat het de Israelische aanwezigheid als een bezetting beschouwt. Israel weigerde tot op heden daar gehoor aan te geven en wijst naar veiligheidsrisico’s. Het Israelische leger beperkt zich vanwege die gronden tot vijf strategische, hooggelegen posten waarmee het duidelijk kan monitoren of Hezbollah niet terugkeert.
Het juk van Hezbollah
Nu wordt er dus gesproken over het ontruimen van ook die laatste vijf posities. Daarover brengen beide partijen weinig naar buiten, gezien het ontbreken van officiële betrekkingen. Met name in Libanon ligt de kwestie gevoelig; het bestaansrecht van de Joodse staat wordt er niet erkend. De afgelopen decennia heeft Hezbollah Libanon in een ijzeren greep gehouden. Die groepering streeft de vernietiging van Israel na en geniet nog altijd veel steun onder Libanezen. Gesprekken tussen beide landen waren dan ook lange tijd volstrekt uitgesloten.
Sinds kort liggen de kaarten er echter heel anders bij in Libanon. Hezbollah sleepte het land mee in een oorlog die het land ruïneerde. Dat heeft de populariteit van de Partij van God geen goed gedaan. Daarbij heeft Hezbollah enorme klappen gekregen, zowel politiek als militair. De gevreesde gewapende tak verloor duizenden militanten en het gehele leiderschap werd geëlimineerd. Politiek heeft de organisatie eveneens een jasje uitgedaan. Veel Libanezen zijn woest over het feit dat Hezbollah het land mee de afgrond insleurde.
Nieuw elan
Die politieke kaalslag kwam in januari van dit jaar goed tot uiting. Met de uitverkiezing van een nieuwe president en premier werd duidelijk dat Hezbollah een jasje uit heeft gedaan. Beide kandidaten genoten absoluut niet de voorkeur van de terreurbeweging. Met het nieuwe leiderschap kijkt het land meer naar het westen, waarvan het ook afhankelijk is voor de wederopbouw. President Aoun deinst er eveneens niet voor terug Hezbollah en de Iraanse invloed te bekritiseren. Zonder de wurggreep van Hezbollah gaat Libanon nu zelfs het gesprek aan met Israel.
Primair gaat dat dus over het grensdispuut, maar het is niet ondenkbaar dat hiermee de eerste stappen kunnen worden gezet richting normalisatie. Een groot deel van de Arabische- en islamitische staten, waaronder Libanon, erkent Israel niet. Egypte was – in ruil voor een vredesakkoord en de teruggave van de Sinaïwoestijn – de eerste in 1979, waarna Jordanië volgde in 1994. Daarna bleef het lange tijd stil, tot in 2020 de Verenigde Arabische Emiraten, Sudan, Bahrein en Marokko normalisatiebetrekkingen aangingen met Israel in het kader van de Abrahamakkoorden.
Getemperde verwachtingen
De Israelische insteek van de huidige gesprekken is dan ook om de relatie met Libanon te normaliseren. De enige eerder poging daartoe dateert alweer van 1983 en liep op niets uit. Ook nu moeten de verwachtingen getemperd worden; Israelische functionarissen geven aan sceptisch te zijn over de kans van slagen. Als blijk van goede wil liet Israel al wel vijf gedetineerde Libanese staatsburgers vrij in aanloop naar de gesprekken. Uit Libanon klinken vooral afwijzende geluiden over een eventuele normalisatie.
De kans dat Israel en Libanon daadwerkelijk op korte termijn diplomatieke banden met elkaar aangaan is op dit moment niet groot. Niet alleen is er weinig animo onder de Libanese bevolking voor betrekkingen met de Joodse staat, ook zullen de beleidsmakers hoogstwaarschijnlijk de creatie van een Palestijnse staat verbinden aan een eventuele normalisatie met Israel. Eerder deed Saudi-Arabië vergelijkbare uitspraken. Vooralsnog zijn officiële betrekkingen tussen Israel en Libanon dus nicht im frage, maar nu Hezbollah minder invloed dan ooit heeft op het beleid van de Libanese regering is dit de grootste kans in decennia om toe te werken naar op zijn minst een langdurige vreedzame co-existentie.