Dossier: Geschiedenis van Israel

De geschiedenis van Israel gaat duizenden jaren terug. Dit dossier bespreekt de moderne geschiedenis van Israel - van het tijdperk van Napoleon tot het heden. 

2009 – 2021: Stabiliteit en verdeeldheid

Donald Trump erkent als eerste Amerikaanse president Jeruzalem als de hoofdstad van Israel. De status van Jeruzalem als hoofdstad is al sinds de stichting van de staat een internationale twistappel, vanwege het standpunt van de meeste Westerse landen dat de status van Jeruzalem nog finaal beslist moet worden op basis van wederzijdse onderhandelingen als onderdeel van een tweestatenoplossing, en vanwege het feit dan Oost-Jeruzalem pas in 1967 bevrijd werd en daarmee als betwist gebied geldt.

De beslissing van de VS wordt internationaal veroordeeld, hoewel enkele landen zoals Australië, Roemenië en Honduras het voornemen uiten om op enig moment hun ambassade ook naar Jeruzalem te verplaatsen. Er volgen grootschalige protesten in Israel en het buitenland (waaronder Den Haag), in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever. De nieuwe Amerikaanse ambassade werd geopend op 14 mei 2018, de 70e Onafhankelijkheidsdag van Israel, onder toeziend oog van de Amerikaanse ambassadeur, premier Netanyahu en Ivanka Trump.

Israel en de Verenigde Staten hebben gedurende het presidentschap van Donald Trump een zeer hechte band. Trump en Netanyahu zouden het goed met elkaar gevonden hebben en het veelal eens zijn geweest. Trump voerde dan ook een harde lijn tegen de Palestijnen, zo sloot hij de vertegenwoordiging in Washington, D.C., verlaagde hij de hulpgelden aan Ramallah en aan UNRWA. Ook erkende Trump later de Golanhoogten als Israelisch grondgebied en stelde hij in de nadagen van zijn regering vast dat er geen aparte etikettering mocht zijn van Israelische producten uit de nederzettingen.

Ter gelegenheid van de Palestijnse Landdag bestormen zo’n 30.000 Gazanen de no-go zone voor het hek aan de grens van de Gazastrook. Zij  gooien met stenen en molotovcocktails op soldaten en rollen met brandende autobanden. De soldaten moeten de enorme, woedende menigte tegenhouden voordat zij door het hek heen komen en het een invasie van Israel wordt. Tientallen raken gewond, enkele worden gedood. Deze zogenaamde ‘Grote Mars van Terugkeer’ herhaalde zich wekelijks, meer dan een jaar lang, tot eind december 2019. Israel ontvangt veel kritiek vanuit het buitenland over het feit dat Palestijnen gedood en gewond raken bij deze wekelijkse pogingen van terroristen om het land binnen te vallen en een slachting aan te richten.

De Israelische ruimtesonde Beresheet maakte kort voor zijn crash op de maan in 2019 een selfie. (SpaceIL)

De Israelische ruimtesonde Beresheet wordt op 22 februari 2019 gelanceerd op een missie naar de maan. De lander ‘ter grootte van wasmachine’ wordt ontwikkeld door Israel Aerospace Industries (IAI) en non-profitorganisatie SpaceIL, en gelanceerd op een Falcon 9-raket van SpaceX vanuit Cape Canaveral in de VS. Het is de eerste Israelische maanmissie ooit, en de kleinste sonde die ooit de maan bereikt heeft. Door een motorstoring tijdens de landing crasht de sonde op 11 april 2019 op het maanoppervlak met een snelheid van meer dan 500 kilometer per uur.

Het vijfde kabinet Netanyahu, ingezworen op 17 mei 2020, is met 36 ministers de grootste regering die Israel ooit gekend heeft.

Bij de verkiezingen van 9 april 2019 winnen Benjamin Netanyahu van Likoed en Benny Gantz van Blauw Wit allebei precies 35 zetels. Geen van beide weet een regering te vormen. Na ruim een maand aan onderhandelingen wordt nog een verkiezing uitgeroepen, die plaatsvindt op 17 september 2019. Ook daar komt geen duidelijke winnaar uit die een coalitie weet te vormen. Op 2 maart 2020 zullen de derde verkiezingen in een jaar tijd volgen. 

Uiteindelijk ziet Benny Gantz de coronacrisis van het voorjaar van 2020 als reden om met Netanyahu een eenheidsregering te vormen. Op 17 mei 2020 wordt een nieuwe Israelische regering gevormd. Het is de bedoeling dat Netanyahu na 18 maanden opzij stapt, en dat Gantz vervolgens 18 maanden premier wordt. Met 36 ministers is het de grootste regering in de geschiedenis van de Staat.

Op 13 augustus 2020 ging er een schokgolf door het Midden-Oosten heen. Een nieuw Arabisch land erkende de Staat Israel. In ruil voor het bevriezen van de mogelijke annexatieplannen van gebieden op de Westelijke Jordaanoever gingen de Verenigde Arabische Emiraten diplomatieke banden aan met Israel. Voor het eerst in 20 jaar ging een Arabisch land over tot die stap. Al snel volgenden ook Bahrein. De drie landen tekenden later in Washington, D.C. onder toeziend oog van de Amerikaanse president Donald Trump de normalisatieovereenkomsten. Niet snel daarna volgend, mede door Amerikaanse hulp, ook Soedan en Marokko. Hiermee steeg het aantal Arabische landen met banden met Israel van 2 naar 6 in een half jaar. Premier Netanyahu zag de Abraham-akkoorden als een diplomatieke victorie en al snel kwam de handel, het toerisme en de uitwisseling tussen met name Israel en de VAE op gang.

Yair Lapid en Naftali Bennett voeren de veranderingscoalitie aan.

Ondanks de eenheidsregering van Benjamin Netanyahu en Benny Gantz keerde de rust niet terug in de Knesset. De spanning tussen de Likoed en Blauw-Wit bleef de parlementaire zaken domineren en het zou niet lang duren voordat de eenheidsregering uiteenviel. Terwijl men rollend door de Knesset gaat, gaan gewone Israelis de straat op tegen premier Netanyahu, die zij beschuldigen van corruptie en machtsmisbruik.

Er kwam geen overeenkomst over een nieuwe begroting, waardoor de regering viel. Israel kon opnieuw naar de stembus. In maart 2021 was het dan zover, het land was verdeelder dan ooit maar men moest wederom naar het stemhokje. De twee blokken in de Knesset – pro- en anti-Bibi – gingen gelijk op. Uiteindelijk had geen van de twee een meerderheid. Het rechtse Yamina en het Arabisch-islamitische Ra’am hielden opeens de sleutels in handen voor een meerderheidsregering.

En zo begon het formatiespel. Eerst was het de beurt aan Netanyahu, die maar wat graag een rechtse regering wilde vormen. Maar al snel werd duidelijk dat hij de gordiaanse knoop niet zou kunnen oplossen. In zee gaan met Ra’am ging zijn rechtse partners te ver, en het schip strandde al snel. Vervolgens was het de beurt aan Yair Lapid, die een regenboogcoalitie zonder Likoed voor ogen had. Ondanks een 11 dagen durende escalatie kreeg Lapid het voor elkaar om een coalitie te bouwen met rechtse, centrum-, linkse én een Arabische partij. Naftali Bennett van het rechtse Yamina zou eerst premier worden, en daarna zou Lapid volgen. Aldus analisten zou deze ‘veranderingscoalitie’ wel eens het einde van het tijdperk-Netanyahu kunnen inluiden.