‘Omvolking’, in het Engels bekend als ‘The Great Replacement’, is een complottheorie die verspreid wordt door extreemrechtse politici en commentatoren, en werd ook aangehangen door de verdachte in het bloedbad in Buffalo. Volgens aanhangers van deze theorie, ook bekend als ‘witte genocide’ willen Joden of ‘globalisten’ door immigratie te steunen het ‘witte ras’ door rassenvermenging ‘omvolken’. Ook in Nederland is deze complottheorie bezig met een opmars, bijvoorbeeld via Twitter of via Ongehoord Nederland op de Nederlandse publieke televisie. De omvolkingstheorie begint bij ‘hondenfluitjes’ voor mede-antisemieten, maar heeft nu al tot meerdere dodelijke terroristische aanslagen geleid.
Een ‘white supremacist’ tijdens de protesten ‘Unite the Right’ in Charlottesville. Bron: Wikimedia Commons.
In 2018 schoot een witte man met een geschiedenis van antisemitische internetberichten in een synagoge in Pittsburgh 11 bezoekers neer. Hij beschuldigde Joden ervan dat ze immigranten, die hij ‘indringers’ noemde, de Verenigde Staten binnenlieten met als doel ‘zijn’ volk tot minderheid te maken. Zes maanden later schoot een man met vrijwel precies dezelfde denkbeelden over ‘witte genocide’ in op een synagoge in Poway in Californië, met een dode en drie gewonden als gevolg.
In een recente schietpartij, afgelopen zaterdag in Buffalo, doodde een zwaarbewapende witte man tien zwarte mensen in een supermarkt. De schutter had voor zijn wandaad een zwaar antisemitisch manifest geschreven, waarin hij Joden van alles de schuld geeft. Hij roept zelfs op tot een oorlog tegen alle Joden. Dit fascistische en racistische manifest laat zien dat vormen van haat, bijvoorbeeld tegen zwarten en Joden, in elkaar overlopen. De schutter schreef in zijn manifest dat er honderd maal meer ‘witten’ dan ‘Joden’ zijn. “Maar door hun Joodse manieren zetten ze ons tegen elkaar op. Als je je dit realiseert, weet je dat de Joden het grootste probleem zijn dat de Westerse wereld ooit heeft gehad. Ze moeten worden aangewezen en gedood, als ze geluk hebben, worden ze verbannen. We kunnen geen enkel medeleven meer met hen betuigen.”
Deze aanslagen zijn met elkaar verbonden door een wijdverbreid, steeds muterende overtuiging die nu algemeen bekend staat als vervangingstheorie, in het Engels ook wel ‘The Great Replacement’ genoemd. “Joden zullen ons niet vervangen!” is een van de slogans van witte superioriteitsdenkers die in de vervangingstheorie geloven. Dit is het idee dat het ‘witte ras’ met uitsterven wordt bedreigd door een komende vloed van niet-witte mensen in de eigen steden, dorpen en buurten. Die ‘vervanging’ wordt volgens deze complottheorie gecontroleerd door Joden.
Met het gebruiken van de term ‘omvolking’ in de Kamer door PVV en FvD is ook in Nederland is dit idee mainstream geworden. De AIVD noemde mensen die het woord gebruiken in 2018 ‘rechts-extremistisch’ omdat zij het “’zuiver houden’ van het blanke ras” nastreven.
Rassendenken
Leo Lucassen, directeur van het International Institute of Social History in Amsterdam, stelt dat het hierbij “niet gaat om de verandering van de samenstelling van de bevolking door migratie, het gaat om de ‘globaliserende elites’ die bewust en heimelijk grote aantallen immigranten met andere culturele en fenotypische kenmerken binnenlaten.” Lucassen stelt dat het boek van Grant Madison ‘The Passing of the Great Race’ (1916) deze ideeën al behelsde en van grote invloed is geweest op het wereldbeeld van Adolf Hitler.
Niet alleen wilde Hitler zijn Duitsland verlossen van de ‘Ewige Jude’, hij wilde grote gebieden in Europa ontdoen van dat ‘minderwaardige ras’. ‘Omvolking’ ging in de nazirassenleer ook om het ‘rein maken’ van gebieden in Europa, door etnische zuiveringen (genocide en deportaties van ‘onzuivere rassen’), als bredere strategie om met name Oost-Europa te ‘germaniseren’. Later is de term ook gebruikt in verband met andere episodes van demografische oorlogvoering, zoals ‘russificatie’ in Letland of de ‘arabisering’ van Sudan. Een van oorsprong fascistische term die uitgaat van de ongelijkwaardigheid van rassen, dus.
De huidige radicaal- en extreemrechtse politici en activisten staan in deze Duits-Amerikaanse racistische en eugenetische traditie, met als kerngedachte dat immigranten erop uit zijn het witte bevolkingsaandeel te vervangen (‘white genocide’). Volgens aanhangers van Tucker Carlson tot Victor Orban worden zij daarbij geholpen door sinistere krachten achter de schermen (‘Soros!’) en een al dan niet naïeve elite die de grenzen expres wagenwijd openzet. Hierbij wordt het aloude stereotype van Joodse samenzweringen als ‘marionettenmeesters’ in een nieuw, haast politiek correct jasje herverwarmd en opgediend.
De oorsprong van deze theorie kan echter nog eerder gevonden worden…
Een korte geschiedenis
Reeds in 1882, toen duizenden Joden naar New York emigreerden in de nasleep van Russische pogroms en anti-Joodse wetgeving, kwamen oeroude angsten naar boven, hoewel de Joden in die tijd veel minder dan 1% van de Amerikaanse bevolking uitmaakten. De bekende Amerikaanse cartoonist James Albert Wales wakkerde de angst aan over hoe Joodse immigranten het karakter van de stad zouden veranderen. Wales schilderde New York af als het ‘Nieuwe Jeruzalem’, waar Canal Street zou worden omgedoopt tot ‘Levi Street’.
Een antisemitische cartoon uit het tijdschrift Judge in 1892. Aan de rechterkant stromen Joden New York City binnen en veranderen het in ‘Nieuw Jeruzalem’. Alle bedrijven zijn nu voorzien van borden die erop wijzen dat ze eigendom zijn van Joden, terwijl, aan de linkerkant, Amerikanen die zich oorspronkelijk in de stad vestigden, naar het westen trekken. “Onze eerste families verdreven”, is de titel van de cartoon.
Dit is niet de enige cartoon die inspeelt op de angst om ‘vervangen’ te worden. In ‘The Dream of the Jews Realized’ (ook in Judge) toont een denkbeeldige Joodse viering die de verwijdering markeerde van het laatste winkelbord van de stad met een kenmerkende witte voornaam, ‘John Smith’, een onderneming die naar verluidt in 1820 werd opgericht. Het bord wordt vervangen door een bord met de Joodse naam ‘Mozes Eichstein’.
‘The Dream of the Jews Realized’ Bron: Judge
Hierbij vervangen Joden zelf en vrij letterlijk de ‘oorspronkelijke’ bewoners. Later werd erkend dat dit idee zo bizar is (gezien het geringe aantal Joden in de wereld), dat de Joden een andere rol kregen toebedeeld: ze zouden de omvolking coördineren, terwijl andere gevreesde groepen hem uitvoeren.
Vervangingstheorie in een nieuw jasje
Het idee van Grant Madison uit 1916 werd nota bene ook na de oorlog en de Holocaust verder vormgegeven. Le Grand Remplacement is een theorie die werd gepromoot door de Franse schrijver Renaud Camus in een boek uit 2012 met dezelfde naam. Camus voerde aan dat Europa zou worden overspoeld door massale migratie van zwarte en/of moslimimmigranten van buiten Europa, die de traditionele Europese cultuur zouden vervangen door hun eigen cultuur. Dergelijke argumenten evolueerden tot ‘vervangingstheorie’, die populair werd bij extreemrechts in verschillende Europese landen. In Frankrijk pakte Eric Zemmour de term erbij om zijn visie op immigratie uiteen te zetten.
Sommige mensen namen deze ideeën zo serieus dat men overging op actie om deze ‘omvolking’ in eigen land te voorkomen. David Lane, een witte superioriteitsdenker die onder meer werd veroordeeld voor samenzwering bij de moord op de Joodse talkradiopresentator Alan Berg in Denver in 1984, deed veel om dit idee te verspreiden. “De westerse naties worden geregeerd door een zionistische samenzwering… [Die] bovenal het blanke Arische ras wil uitroeien.”
Ook tijdens de beruchte rellen in Charlottesville in 2017 was de fantasie dat Joden Amerikanen naar hun eigen beeld willen herscheppen, in het nadeel van witte ‘autochtonen’, weer even springlevend. Een witte supremacist reed met zijn auto in op een menigte die tegen racisme demonstreerde, en doodde daarbij een persoon. Dit was tevens het protest waarbij rechtsextremisten hun leus “Jews will not replace us” scandeerden tijdens een fakkelparade. Toenmalig president Donald Trump ging in zijn veroordeling niet verder dan dat “beide kanten” van de demonstraties schuld zouden hebben aan de ramp, en dat er aan beide kanten “hele fijne mensen” meeliepen. De extreemrechtse optocht betuigde net als de schutters bij Pittsburgh en Poway hun steun aan de president.
Omvolking in de sociale wetenschap
Vanuit de wetenschap is het bekend dat men al dan niet bewust de voorkeur geeft aan de eigen groep of de leden van de groep. Je ziet overeenkomsten en herkent jezelf sneller: dit wordt ook wel de ‘ingroup’ genoemd. De ‘outgroup’ heeft het tegenovergestelde effect: je kunt een afkeer ontwikkelen en je zelfs bedreigt gaan voelen door deze groep, ook als er geen objectieve dreiging bestaat. De ‘ingroup-bias’ is dan ook als men de eigen groep als superieur ziet ten overstaande van andere groepen.
Deze vooroordelen tegenover andere groepen kunnen opgelost worden door contact te maken, volgens de ‘contacttheorie‘. Contacten tussen individuen van verschillende groepen of tussen groepen kunnen negatieve stereotyperingen doen slinken.
In de nasleep van de ramp in Buffalo, roepen verschillende Amerikaanse ngo’s op tot een top over rechtsextremisme, waarbij de vervangingstheorie het thema moet zijn. In Nederland bestaat er ook reden tot zorg en moet er meer geïnvesteerd worden om dit soort racistische fenomenen te begrijpen en te bestrijden.
Meer weten over complottheorieën, The Great Reset en antisemitisme? Klik dan hier.