Deze week doodde Israel Anas al-Sharif. Volgens Al-Jazeera en veel mensen was hij een journalist, maar volgens Israel was hij ook onderdeel van Hamas. De vraag is of Israel verstandig deed aan de aanval, gezien de enorme kritiek op het Israelische optreden in het algemeen. Tegenstanders stellen dat dit helemaal past in het patroon van Israel. Daarbij worden allerlei volledig onjuiste superlatieven erbij gehaald. Maar het miskent bovenal dat de oorlog tussen Hamas en Israel vooral een informatieoorlog is. En dat journalisten zoals al-Sharif hierin een doorslaggevende rol spelen.
Staatsomroep
Wat veelal op de achtergrond blijft: Al-Jazeera is voor honderden miljoenen mensen een belangrijke bron. Maar het is absoluut geen toonbeeld van betrouwbare, onafhankelijke journalistiek. De zender is namelijk een staatsomroep, van Qatar. Datzelfde land is al lange tijd een belangrijk toevluchtsoord voor Hamasleden, die daar zonder enige weerstand kunnen werken. Het is uitgegroeid tot de belangrijkste veilige haven voor Hamas.
Welke effecten heeft dit? Wie herinnert zich nog de explosie in het Al-Ahli-ziekenhuis in oktober 2023? Onder meer Al-Jazeera claimde meteen dat er vijfhonderd mensen om het leven waren gekomen door een Israelische aanval op een ziekenhuis. Maar later bleek dat de vork toch anders in de steel zat. De ontploffing was buiten het ziekenhuis en was waarschijnlijk het gevolg van een afzwaaiende Palestijnse raket. AP stelde expliciet dat het aanvankelijk te veel had vertrouwd op beelden van Al-Jazeera. Maar de omroep zelf heeft dat nooit gerectificeerd.
Ook meerdere Arabische landen hebben in het verleden een verbod ingesteld op Al-Jazeera, bijvoorbeeld in 2017. In 2025 schorste de Palestijnse Autoriteit tijdelijk de uitzendingen van de omroep, omdat het opruiende inhoud zou verspreiden. Bovendien heeft Hamas de zender een aantal keer expliciet geprezen, omdat ze het geluid van Hamas naar buiten toe vertolken.
Journalist
Betekent dit dat we Al-Jazeera nooit kunnen vertrouwen? Nee, maar een paar flinke scheppen zout zijn hier wel belangrijk. Daarbij is overduidelijk dat de oorlog tussen Hamas en Israel niet alleen plaatsvindt op het slagveld. Veel belangrijker is de informatieoorlog. En Al-Jazeera speelt hierin een cruciale rol. Het verspreidt het gedachtegoed van Qatar. Dat is het geluid van de Moslimbroederschap, waarvan Hamas de representant is in de Gazastrook. Zowel Hamas als de Moslimbroederschap ontvangen financiële en morele steun van Qatar, zo schrijft ook Joas Wagemakers in zijn boek over de Moslimbroederschap.
We zien in de praktijk dat veel journalisten zeer kritisch zijn op informatie uit Israel. Maar er is dus evenveel reden om zeer kritisch te zijn op Al-Jazeera en de informatie die deze partij naar buiten brengt.
Casus
Israel stelt dat Al-Sharif een actief lid was van Hamas, die ook daadwerkelijk salaris kreeg van Hamas. Hij zou commandant zijn geweest van een Hamaseenheid die verantwoordelijk was voor het afschieten van raketten. Eerder publiceerde Israel al de documenten waaruit dit zou blijken. Volgens internationale media is dit onvoldoende om te bewijzen dat hij inderdaad voor Hamas zou werken. Maar ook de BBC schrijft wel dat hij vroeger wel heeft gewerkt voor Hamas, in een media-team. Daarnaast verschenen er foto’s van Al-Sharif met kopstukken van Hamas. Voorlopig zeggen grote persbureaus dat ze de foto’s niet kunnen verifiëren. Kortom: de claim dat hij niet voor Hamas werkt klinkt op zijn minst ook niet plausibel.
De vraag is wel: wat bereikt Israel met het uitschakelen van Al-Sharif? Want zelfs als later blijkt dat hij wel in dienst was van Hamas, dan is de schade al geleden. Het narratief dat Israel opnieuw een journalist heeft gedood is lastig terug te draaien, zeker omdat Al-Jazeera dit nooit zal gaan rectificeren.
Propaganda
De propaganda tegen Israel wordt kracht bijgezet in ons eigen land door vele artikelen, zoals bijvoorbeeld in De correspondent en bij de NOS. In de artikelen staat dat er nog nooit zoveel journalisten zijn gedood als in deze oorlog, namelijk 237. GeenStijl maakte al gehakt van deze claim. Volgens gegevens van Yad Vashem zijn er namelijk 1.425 Joodse journalisten gedood door de Nazi’s. Maar ook in het recente conflict in Syrië zijn er meer dan 700 journalisten om het leven gekomen.
De Correspondent-journalist Rinke Verkerk stelt dat westerse media karaktermoord plegen op Al-Sharif, door überhaupt te vermelden dat er mogelijk banden zijn tussen Hamas en al-Sharif. Een vreemde uitspraak voor een journalist. Zij stelt dat Israel niet alleen hem wilde doden, maar zicht moedwillig richt op het uitschakelen van de Palestijnse stem. Hier is overduidelijk geen sprake meer van journalistiek, maar van activisme.
Buitenlandse correspondenten
Wel leggen de artikelen de vinger bij een kwetsbaar punt: de keuze van Israel om geen internationale journalisten toe te laten. Deze keuze lijkt zich steeds meer te wreken. Het zorgt er namelijk voor dat vooral lokale journalisten berichten naar buiten moeten brengen. Het geeft Hamas alle ruimte om het verhaal van de terreurbeweging naar buiten te brengen. Bij gebrek aan anderen bronnen is niet mogelijk om informatie te verifiëren. Voor Israel is het onmogelijk om alle informatie van deze journalisten te weerleggen.
Het is daarom van belang dat Israel zo snel mogelijk wel internationale journalisten het gebied inlaat. Helaas is het een illusie om te denken dat internationale journalisten wel een compleet beeld neer kunnen zetten van de werkelijkheid van de oorlog. Maar het geeft in ieder geval een betrouwbaarder beeld dan wat nu naar buiten komt.
Narratief
Het incident bewijst eens te meer hoe mijlenver de visies over Israel uit elkaar staan. Volgens het ene narratief gaat het om een onschuldige journalist, volgens het andere narratief gaat het om een terrorist. De eerste verklaring past in het verhaal waarin Palestijnen slechts slachtoffers zijn. De aanval van 7 oktober 2023 is voor hen slechts een rimpel in een enorme vijver van geweld van Israel. Zij gaan er vanuit dat Israel genocide pleegt, zonder dat dit bewezen is. Daarin past het idee dat Israel het complete Palestijnse verhaal uit zou willen roeien en Palestijnse journalisten spelen daarin een belangrijke rol.
De Israelische versie van het verhaal past hier gewoon niet in. Tegenstanders stellen daarom dat Israel elke keer onjuiste informatie fabriceert. Aan Israel wordt daarom een enorme bewijslast opgelegd: tegen de tijd dat Israel een andere kant heeft getoond, zal er helaas al geen aandacht meer voor zijn. Veel media houden zich dan alweer bezig met de volgende beschuldiging.