Wie de kranten van de afgelopen weken opensloeg, kon er niet omheen: de berichtgeving over Gaza is overduidelijk gekleurd en veel media hebben stelling genomen, zoals Trouw. Superlatieven en veel emoties over de Israelische aanpak in de Gazastrook buitelen over elkaar heen. Dat er heel veel kritiek is op het optreden van Israel is, gezien de stroom aan berichten, niet verwonderlijk. Er moet veel meer voedsel de Gazastrook in en deze oorlog is een moeras geworden. Maar het punt is: het positioneert Gaza als hét morele ijkpunt, waarbij nuance verdwijnt en Israel als absolute dader verschijnt. Elke nuance is uitgesloten en Hamas is verdwenen.
(Bron: Trouw)
Framing optreden Israel
Israel heeft ervoor gekozen om voedselhulp in te zetten als wapen tegen Hamas. De achtergrond hiervan is de onvervulde wens om Hamas te vernietigen. Dat lukt maar niet, en daarom haalt Israel alles uit de kast. Maar in de praktijk treffen de maatregelen niet Hamas, maar vooral de burgers. Israel schiet hiermee zichzelf in de voet. Het land heeft zichzelf verantwoordelijk gemaakt voor de voedselvoorziening, door grote delen van Gaza te bezetten en de noodhulp over te laten nemen door de Gaza Humanitarian Foundation. Hamas zet alles op alles om het beeld te versterken dat Israel alle Palestijnen uit zou willen roeien. En in de media verdwijnt alle nuance uit beeld.
Hamas uit beeld
Daarmee wordt de strijd tegen Hamas volledig weggegumd, zoals ook zichtbaar was op de voorpagina van Trouw. Een aantal van de uitspraken die Trouw op de voorpagina had staan, was namelijk overduidelijk gericht op Hamas, niet op alle Palestijnen. Daarnaast is het weggummen van Hamas zichtbaar in de manier waarop Trouw spreekt over de doden in de Gazastrook. Dat Hamas weigert te vertellen hoeveel militanten om het leven zijn gekomen, is bijna nergens meer te lezen. Dat het dodental zowel burgers als militanten betreft, ook niet. En dat Hamas tot aan mei 2024 het aantal vrouwen en kinderen kunstmatig hoog heeft gehouden al helemaal niet. Het lijkt wel of er nooit een aanval van Hamas is geweest en de beweging niet bestaat.
Daarnaast volgde dit weekend een artikel over het feit dat er in Israel weinig aandacht is voor het leed in de Gazastrook. De interpretatie hiervan door Trouw is tekenend: er is steeds minder ruimte voor kritische verslaglegging. Maar is dit niet gewoon wat een conflict met een land doet – dat er weinig ruimte is voor het lijden van anderen? Er is namelijk in Israel nog steeds ruimte voor dwarse geluiden. Maar uiteraard is er in een oorlogssituatie minder ruimte voor de ander – dat maakt Israel niet uniek. Bovendien zou een reflecterende vraag kunnen zijn: is er bij Trouw zelf nog wel ruimte voor een ander geluid? Terwijl ons land zelf niet eens in conflict is.
Moreel absolutisme
In plaats daarvan volgde een stevig hoofdredactioneel commentaar, waarin de Nederlandse regering lafheid wordt verweten. Hoe emotioneel geladen het is, blijkt uit de inhoud. Er ontstaat een groot misverstand over de plicht van Nederland om op te treden bij een ernstig risico op genocide. Die plicht heeft Nederland. Maar dat wordt gekoppeld aan medeplichtigheid aan genocide. Terwijl dat een compleet andere discussie is: het is namelijk overduidelijk dat Europese landen niet juridisch medeplichtig zijn aan wat Trouw een genocide noemt.
Het lijkt er steeds meer op dat de oorlog in Gaza wordt gezien als een moreel ijkpunt: er is geen enkele ruimte meer voor nuance. Je bent goed of je bent fout. Er is geen rationele discussie meer mogelijk over wat er gebeurt. Dat heeft grote implicaties voor onze samenleving. Lezers worden gevoed met het idee dat wat Israel doet onacceptabel is en dat er iets moet gebeuren. Dat is geen journalistiek meer, maar een moreel appèl.
Wanhoop
In de samenleving is langzaam maar zeker een bepaalde wanhoop voelbaar. De berichtgeving zorgt ervoor dat steeds meer mensen Israel gaan zien als het absolute kwaad. En mensen vragen zich af: wat kunnen wij tegen het geweld doen? Het komt heel dichtbij. We zien dat aan kleine voorbeelden. Als Jesse Klaver (GL-PvdA) spreekt over transatleten, dan moet Gaza erbij gehaald worden. Artiesten die we hiervoor niet kenden (zoals Bob Vylan) moeten en zullen zich uitspreken over Gaza. Kerken organiseren een rode-lijnprotest. De pro-Palestijnse stickers en graffiti zijn overal. De gemeente Amsterdam wil dat de landelijke politiek optreedt tegen Israel.
Maar de keiharde praktijk is heel anders: de invloed is redelijk beperkt en het arsenaal dat Nederland heeft ook. Dat geldt al helemaal voor Nederlandse burgers. De opgekropte woede over Gaza krijgt in Nederland steeds vaker een symbolisch karakter, met publieke acties waarin nuance is verdwenen. De scheidslijn lijkt dwars door Nederland te lopen. Maar juist bij media ligt een taak om nuance te laten zien. Dat loopt nu stuk op enorme morele verbolgenheid. Juist wanneer de feiten onvolledig zijn en de emoties hoog oplopen, is het cruciaal om ruimte te houden voor twijfel en nuance.