Opnieuw een week waarin honger in Gaza het debat domineerde. Het gesprek is grotendeels gebaseerd op beelden die door merg en been gaan. Die zijn te zien op voorpagina’s van vele kranten. Maar de vraag is: zijn deze beelden representatief en hoe zit het met de feiten? Het gesprek hierover is bijna niet meer mogelijk. Toch is het goed om te kijken naar de feiten die we wel hebben en ons niet alleen door emotie te laten leiden.
Hulpgoederen in Gaza
Een belangrijk onderdeel in de discussie zijn de gegevens die Israel zelf naar buiten brengt. In de afgelopen weken zien we dat Israel heeft ingezet op de hulpverlening via de Gaza Humanitarian Foundation. Tegelijkertijd loopt een gedeelte van de hulpverlening nog steeds via de kanalen van andere ngo’s en de VN. Een blik op de aantallen goederen die via de VN en ngo’s zijn binnengekomen verduidelijkt veel. Het gaat om cijfers van COGAT (Coordination of Government Activities in the Territories), een onderdeel van het leger. De cijfers staan bekend als solide.
De tabel hieronder betreft alleen voedsel dat is binnengekomen, de rekeneenheid is tonnen. Als we kijken naar het rapport van de voedselwaakhond van de VN (IPC, Integrated Food Security Phase Classification), dan zien we dat de inwoners van de Gazastrook per maand 61.000 ton aan voedsel nodig hebben om gevoed te worden. In januari en februari van dit jaar zien we dat er enorm veel voedsel de Gazastrook is binnengekomen, meer dan 380.000 ton. Dat betekent dat er in die maanden een voorraad is ontstaan. Op papier zou dat een voorraad moeten zijn van meer dan vier maanden, als we er vanuit gaan dat in januari en februari ook 120.000 ton voedsel nodig was. Daarna volgde de totale blokkade van hulpgoederen. In mei 2025 stopte de blokkade en zijn er weer goederen de Gazastrook ingekomen, maar het gaat zichtbaar om minder goederen dan in de zomer van 2024. In juni is bijvoorbeeld 37.103 toen voedsel binnengekomen. De claim van de VN dat er te weinig voedsel is binnengekomen lijkt op het eerste gezicht dus te kloppen. De aantallen zijn inclusief de hulp die via de GHF verloopt.
Gaza Humanitarian Foundation
De GHF is vooral actief in het zuiden van de Gazastrook. GHF maakt gebruikt van Amerikaanse veiligheidsbedrijven en directe coördinatie met de IDF om de goederen te beschermen gedurende het transport in de Gazastrook. De organisatie heeft daarom veel minder last van plunderingen. Bovendien zijn de distributiepunten gelokaliseerd in gebied dat onder controle is van het Israelische leger. De organisatie stelt dat het inmiddels 98 miljoen maaltijden heeft gedistribueerd, maar om hoeveel tonnen voedsel het gaat wordt niet bekendgemaakt.
GHF heeft hulp aangeboden aan de VN en andere ngo’s. Het gaat dan bijvoorbeeld om trucks en chauffeurs om de goederen te verplaatsen, maar ook om gewapende beveiligers. Maar de VN-organisaties weigeren om samen te werken met GHF, tot woede van Israel en de GHF. En die hebben daar een goed punt, want veel van de transporten van de VN worden geplunderd en leiden tot chaos. Op de GHF is overigens ook genoeg kritiek uit te oefenen. In een vorig artikel kunt u hier meer over lezen. Maar dat doet niet af aan het feit dat zij wel degelijk veel voedsel hebben gedistribueerd.
Rapporten IPC
Daarnaast is het goed om een blik te werpen op de rapporten van de IPC. Op zes juni verscheen een uitgebreid rapport van de voedselwaakhond. Daarin doet het IPC voorspellingen voor de periode van 11 mei tot 30 september 2025. Deze voorspellingen houden geen rekening met de veranderingen in het Israelische beleid en betreffen voorspellingen.
Het is overduidelijk dat de situatie in de Gazastrook zorgelijk is. Bijna de gehele bevolking is aangewezen op voedselhulp. Het rapport wijst erop dat er sprake is van enorme prijsstijgingen en stelt dat in de komende maanden bijna 500.000 inwoners van de Gazastrook in de hoogste risicoclassificatie zouden kunnen komen. De organisatie wijst er verder op dat nieuwe offensieven van Israel de situatie nog verder kunnen verslechteren.
Onlangs verscheen er nog een speciale alert, waarin IPC nogmaals wijst op de grote risico’s op een hongersnood. Daarin is zichtbaar dat de bevolking van de Gazastrook eigenlijk bijeen is gestopt, op 20% van het grondgebied. Ook wijst IPC op het feit dat er steeds meer berichten wijzen op honger, zoals kinderen die opgenomen moeten worden in ziekenhuizen.
Alarmerend
Het gaat om zeer alarmerende rapporten. In het uitgebreide rapport is te zien dat de nood vooral hoog is in het noorden van de Gazastrook. Ongeveer 68% van de voedseltransporten tijdens het staakt-het-vuren ging naar het zuiden van de Gazastrook, waar ook GHF actief is. In het noorden wonen nog ongeveer 956.000 Palestijnen, die dus veel minder voedselhulp krijgen. Bovendien vinden de meeste plunderingen in het noorden plaats. Maar ook in het zuiden zijn er problemen. GHF levert namelijk noodhulp die nog bereid moet worden, maar er is een enorm tekort aan middelen om te kunnen koken. Daarom wordt nu veel gekookt op een mengsel van vuilnis.
In de periode dat Israel de hulp volledig tegenhield zijn veel gaarkeukens en bakkerijen gestopt. Een gedeelte hiervan is in de afgelopen weken opnieuw gestart. Volgens de alert zijn er verder in de periode van april tot halverwege juli 20.000 kinderen opgenomen in ziekenhuizen, vanwege ondervoeding, waaronder 3.000 die zwaar ondervoed waren.
Kanttekeningen
Het rapport houdt echter geen rekening met veranderende omstandigheden, het gaat om voorspellingen in de periode van mei tot september. Het lijkt erop dat Israel nu eindelijk van positie is veranderd en meer hulp toelaat.
Formeel is er nog geen sprake van hongersnood, zelfs niet volgens de gegevens van het IPC. In het uiterste noorden van de Gazastrook bevindt 15% van de bevolking zich in april 2025 in fase 5, de meest kritieke fase waarin er echt sprake is van hongersnood. Daarnaast moet 30% van de kinderen aan ondervoeding leiden en moeten er ook daadwerkelijk mensen sterven van de honger. Maar de voorspelling is dat in september 30% van bevolking in het uiterste noorden en 25% van de bevolking in fase 5 terecht zal komen, als de omstandigheden niet zouden veranderen.
In een rapport in 2024 over hongersnood in Gaza heeft het IPC grote fouten gemaakt, waarbij bijvoorbeeld goederen die via de private sector waren geleverd niet waren meegeteld. Maar in het huidige rapport lijkt er geen sprake te zijn van zulke fouten. Het is echter nog niet te laat voor Israel om de situatie te veranderen. En het land lijkt er nu alles aan te doen om dit daadwerkelijk voor elkaar te krijgen.
Beelden
Het is overduidelijk dat de situatie in de Gazastrook zeer zorgelijk is en over zou kunnen gaan in hongersnood. Dat is ook de conclusie van COGAT. Zeker op plekken in het noorden is de situatie ernstig. Maar aan de andere kant staan veel media en politici die moord en brand schreeuwen. Zij baseren zich niet zo zeer op feiten, maar vooral op beelden. Zo gingen de New York Times en vele andere gerenommeerde nieuwsoutlets de mist in met een foto. Dat betrof een Palestijns jongetje met grote medische problemen. Het is sowieso ingewikkeld om op basis van een aantal foto’s brede conclusie te trekken over de gebeurtenissen. De foto’s hebben echter wel een grote impact op het debat.
Onbegrijpelijke keuzes
De keuze van Israel om Hamas uit te roken door hen af te knijpen lijkt dus desastreuze gevolgen te hebben. Daarbij bezet Israel zo’n 75% van de Gazastrook. Dat geeft nog meer verantwoordelijkheid. In de praktijk lijken vooral de burgers getroffen te zijn. De chaos is groot in de Gazastrook, vooral in het noorden. Het is zaak dat hier weer voldoende voedsel naar toe gaat komen. Dat lijkt het beste te kunnen via de VN en andere ngo’s, die hier eerder verantwoordelijk waren voor de voedselhulp. Het lijkt de GHF niet te lukken om ook het noorden van voedsel te voorzien. Dat komt omdat het om een relatief kleine organisatie gaat.
De VN en andere organisaties zijn een stuk groter en hebben veel meer ervaring met voedseldistributie. Zij hebben bovendien een betere registratie waarbij alle families voldoende voedsel krijgen, terwijl het bij de distributiecentra van GHF vooral chaos en het recht van de sterkste lijkt te zijn. Aan de andere kant zou het goed zijn als de VN en andere ngo’s hun weerstand tegen GHF overwinnen, zodat de organisaties samen kunnen gaan werken. Dat zou kunnen zorgen voor veel minder plunderingen. Bij elkaar opgeteld zou dit de situatie in de Gazastrook flink kunnen verbeteren.
Patstelling
Onderliggend blijft echter de patstelling bestaan: Israel wil dat alle gijzelaars vrijkomen en dat Hamas volledig verdwijnt. Maar Hamas wil de oorlog overleven. In het publieke debat is het van belang om dit in ogenschouw te blijven nemen. Hamas heeft er alle belang bij om Israel zo zwart mogelijk af te schilderen. Het heeft bovendien de controle over het Ministerie van Gezondheid, dat cijfers naar buiten brengt over dodenaantallen.
Israel heeft zeker een verantwoordelijkheid voor de bewoners van de Gazastrook, maar de verantwoordelijkheid van Hamas is eigenlijk nog groter. De terreurbeweging is verantwoordelijk voor de aanleiding van de oorlog. Bovendien bestuurde Hamas de Gazastrook en heeft het nog steeds de macht in een gedeelte van de strook. Maar zij kiezen ervoor om geen enkele concessie te doen, ten koste van hun burgers. Het is oneerlijk om alleen Israel daarop aan te spreken. Maar in de praktijk gebeurt dat nu wel. Voor Israel begint de oorlog steeds grotere diplomatieke consequenties te krijgen, met westerse staten die de wapenleveranties stoppen en een Palestijnse staat erkennen. Hamas heeft veel minder last van die druk. Landen zoals Qatar en Turkije die Hamasleden huisvesten zouden hard kunnen optreden, maar doen dat niet.
Het gevolg is dat Israel vooral de schuld krijgt en onder kritiek komt. Daarbij komt dat Israel een regering heeft die weinig oog heeft voor de diplomatieke gevolgen van de oorlog. Diverse ministers doen uitlatingen die de zaak absoluut geen goed doen. Dat mag echter geen reden zijn om niet naar Hamas te kijken.