In de afgelopen weken gonsde het van de berichten. President Trump zou meer bekend gaan maken over de tweede fase van zijn vredesplan voor Gaza, voor de kerst. Maar voorlopig zijn die aankondigingen nu verplaatst naar 2026.
Board of Peace
President Trump stelt nog steeds dat veel belangrijke leiders in zijn ‘Board of Peace willen stappen. Maar in tegenstelling tot eerdere berichten lijkt er geen doorbraak meer te komen in dit kalenderjaar. De Amerikaanse leider stelde dat hij in 2026 komt met nieuws over de deelnemers. Maar het echte probleem lijkt niet te zitten in de ‘Board of Peace’, een orgaan dat vooral een ceremoniële rol lijkt te gaan vervullen. De dagelijkse leiding van Gaza moet in handen komen van een regering van Palestijnse technocraten.
Wat zijn dan wel de echte problemen? De vertraging in het vredesplan komt door twee grote obstakels: de weigering van Hamas om zijn wapens in te leveren zonder de oprichting van een Palestijnse staat. En ten tweede de geopolitieke spanningen tussen Israel, Turkije en de Arabische wereld over de voorwaarden voor een stabilisatiemacht.
Wapens
Als eerste de voortdurende weigering van Hamas om de wapens neer te leggen. Hamas-leider Khaled Meshaal blijft benadrukken dat Hamas zijn wapens pas neerlegt als er een Palestijnse staat is. In een interview met Al Jazeera bekritiseerde hij de vele ‘schendingen’ door Israel van het staakt-het-vuren. Hij stelde dat Hamas de wapens niet zomaar in kan leveren. Hamas is wel bereid om de belofte te doen om voorlopig geen aanvallen meer uit te voeren.
Het laat de enorm tegengestelde belangen zien. Het is sowieso veelzeggend dat Hamas deze uitlatingen doet bij de staatsomroep van Qatar. Deze staatsomroep is ook de spreekbuis van de moslimbroeders, de moederbeweging waar Hamas uit voorkomt. Qatar huisvest de leiding van Hamas, maar speelt ook een belangrijke rol in het vredesplan van Trump.
Waar Israel spreekt over onmiddellijke ontwapening, daar spreken de Arabische landen over toekomstige ontwapening. Zij willen eerst zicht op een Palestijnse staat. Het is veelzeggend dat Hamas wel heeft aangegeven dat zij de wapens willen inleveren als er sprake is van zo’n staat. Ook Turkije benadrukt deze volgorde. Dat staat in schril contrast met de ideeën van Israel over de ontwapening. Zij willen niet naar de volgende fase, tenzij Hamas ontwapend gaat worden. Het is aan de Amerikaanse president om hier chocolade van te maken.
Stabilisatiemacht
Het tweede probleem is hiermee eigenlijk al benoemd. Het idee in het vredesplan van Trump is namelijk dat er een internationale stabilisatiemacht komt, die moet gaan zorgen voor de ontwapening van Hamas.
Dit is opnieuw een wens van Israel. En een terechte wens, gezien de afgrijselijke aanval van Hamas. Er is één land dat duidelijk heeft gemaakt dat zij willen meedoen aan de vredesmacht en dat is Turkije. Maar dat is tegen het zere been van Israel. Turkije heeft namelijk goede banden met Hamas. Ook is Turkije één van de felste critici geweest van Israel in de afgelopen jaren. Andere landen hebben al hun reserves bekendgemaakt. Azerbeidzjan wil wel meedoen, maar alleen als het gaat om een vredesmacht. Niet om een macht die Hamas moet gaan ontwapenen. Zo lang Turkije niet mee mag doen lijkt er bovendien geen doorbraak te komen.
De moslimlanden willen wel meedoen, maar opnieuw alleen als er zicht komt op een Palestijnse staat. Zij zijn niet van plan om de kastanjes uit het vuur te halen voor premier Netanyahu. Wat ook niet meewerkt is de voortdurende retoriek van premier Netanyahu zelf, die juist keer op keer benadrukt dat er geen Palestijnse staat gaat komen.
Status quo
Net zoals altijd lijkt het erop dat er een status quo gaat komen. Maar premier Netanyahu zal daarmee ook kunnen leven. Het grote gevaar is echter dat president Trump zijn plan toch wil doordrukken. En dan zal premier Netanyahu opnieuw concessies moeten doen. Maar hij heeft daarvoor geen enkele politieke manoeuvreerruimte. Hij hoopt nog steeds de verhoudingen met Arabische landen te normaliseren, zonder concessies te hoeven doen. En zonder te beseffen dat de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 en de daarop volgende oorlog het landschap echt heeft veranderd.
Doordat de beslissingen zijn uitgesteld heeft premier Netanyahu nog de tijd om zijn casus te bepleiten bij president Trump, bij zijn bezoek eind december. Dat heeft vaak zin bij de grillige president Trump, die een goede relatie heeft met premier Netanyahu.
Het is belangrijk om optimistisch te blijven, maar dat is lastig bij dit vredesplan. Over de terreurbeweging Hamas hoeven we het niet te hebben. De belangen van beide partijen (Hamas en Israel) lopen mijlenver uiteen. Er is helemaal geen wens of bereidheid tot welke vorm van compromis dan ook. Echte rede is dan ook ver uit het beeld. Dat is ook begrijpelijk, zo vlak na de grootste escalatie ooit van het tientallen jaren oude conflict. Het maximaal haalbare lijkt voorlopig het staken van grootschalige militaire operaties.