Het was de afgelopen dagen niet te missen: de aanval van het Israelische leger op hulpdiensten in de Gazastrook, waarbij vijftien hulpverleners zijn gedood. Het vond overigens plaats op 23 maart 2025, vroeg in de ochtend. In eerste instantie stelde het Israelische leger dat de hulpvoertuigen niet hun zwaailichten voerden, op basis van getuigenissen van soldaten. Maar dit weekend verscheen een video, waarin te zien was dat de voertuigen wel degelijk zwaailichten aanhadden. Het roept zeer grote vragen op over wat hier gebeurd is. Het opzettelijk aanvallen van hulpdiensten is namelijk een oorlogsmisdrijf.
Gebeurtenissen
Het is belangrijk om te weten dat het Israelische leger heeft gezegd dat er een onafhankelijk onderzoek komt naar de gebeurtenissen. Dit onderzoek zal waarschijnlijk binnen enkele dagen afgerond worden. Dat gebeurde bijvoorbeeld ook na het doden van hulpverleners van World Central Kitchen, dat vorig jaar plaatsvond. Overigens bleek later dat het toen ging om een grove fout, niet om het opzettelijk doden van hulpverleners.
Wat is er precies gebeurd op die ochtend van 23 maart? In die nacht hadden Israelische soldaten een hinderlaag gelegd, in de buurt van Rafah. Rond half vijf in de ochtend verscheen er een voertuig, met daarin leden van Hamas. Het ging waarschijnlijk om politieagenten van Hamas. Het Israelische leger opende het vuur en heeft een Hamas-lid gedood en twee van hen gevangengenomen. Het voertuig bleef naast de weg staan.
Rond zes uur in de ochtend kwam er een hulpkonvooi van ambulances, een brandweerwagen en een VN-voertuig af op het voertuig van Hamas. In eerste instantie stelde het Israelische leger dat de voertuigen geen zwaailichten voerden, op basis van getuigenissen van betrokken soldaten. Maar later bleek dit volledig onjuist te zijn, ze voerden duidelijk wel zwaailichten. Verder stelde het leger dat een drone doorgaf dat de voertuigen zich verdacht gedroegen. In ieder geval heeft het Israelische leger het vuur geopend op de ongewapende hulpverleners, waarbij vijftien van hen om het leven zijn gekomen.
Graf
Daarna zijn de lichamen van hulpverleners begraven in het zand, een procedure die Israel wel vaker zou gebruiken. Daarmee zijn de lichamen beschermd tegen wilde dieren, zoals verwilderde honden. Dat gebeurde omdat het incident plaatsvond in een gebied dat niet onder controle staat van het Israelische leger. Het leger was hier tijdelijk actief en had een hinderlaag gelegd, maar daarna zou de eenheid zich weer terugtrekken uit het gebied. De plaats waar de lichamen begraven zijn is gemarkeerd door het leger. Het leger stelt dat de VN daarna geïnformeerd is. De organisatie zelf erkent dat, maar zegt wel dat het vijf dagen duurde voordat hulpverleners daadwerkelijk naar de plek konden gaan. De voertuigen van de hulpverleners zijn twee dagen later van de weg geduwd door een Israelische bulldozer, om de weg vrij te maken. Daarbij zijn de voertuigen vernietigd.
Er is daarnaast onduidelijkheid over de omstandigheden waarin de hulpverleners zijn gedood. Het hoofd van het humanitaire bureau van de Verenigde Naties (OCHA) stelde dat de hulpverleners een voor een zijn gedood, zonder dit te verder te onderbouwen. Palestijnse bronnen stellen dat enkele lichamen geboeid waren, maar ook hiervoor is nog geen bewijs gegeven. Het Israelische leger ontkent dit.
Filmpje
Een van de hulpverleners die is gedood heeft een video gemaakt van de gebeurtenissen. Het filmpje duurt bijna zeven minuten. Het maakt in ieder geval overduidelijk dat de voertuigen hun zwaailichten aanhadden. Te zien is dat ze stoppen bij een voertuig. Dit is vermoedelijk de auto waarin de leden van Hamas zaten.
Vrij snel na aankomst is er het geluid van schoten te horen, iets dat minutenlang voortduurt. Daarbij is te horen dat de man de islamitische geloofsbelijdenis reciteert, iets dat erop wijst dat de man weet dat hij in acuut gevaar is. De persoon die het filmpje heeft gemaakt is ook gedood.
Problematisch
Het opzettelijk aanvallen van hulpdiensten is een oorlogsmisdrijf. De grote vraag is: waarom heeft het leger deze aanval uitgevoerd? Tot nu toe stelt het leger dat de voertuigen zich verdacht gedroegen, maar de claim dat de voertuigen niet herkenbaar waren bleek niet te kloppen. Dat zorgt uiteraard voor grote twijfel over nieuwe verklaringen van Israel. Het is algemeen bekend dat Hamas soms gebruikt maakt van ambulances om zich te verplaatsen, maar in dit geval lijkt het toch echt op hulpverleners die naar een situatie toekwamen.
Het leger heeft de schijn nu erg tegen. Het is belangrijk om eerst de bevindingen van het onderzoek af te wachten. Maar het is ontegenzeggelijk dat er een sterke schijn is van een oorlogsmisdrijf. Wel speelt mee dat het incident zich in het donker heeft afgespeeld, in een chaotische situatie. Overigens stelt het Israelische leger achteraf dat is gebleken dat meerdere gedode hulpverleners lid waren van Hamas. Maar deze claim heeft het leger niet verder onderbouwd.
Verder speelt mee dat Hamas er alles aan is gelegen om het Israelische leger zo slecht mogelijk af te schilderen. We zien dat in de claims dat er sprake zou zijn van executies en het wegmoffelen van de lichamen. Gezien de verklaringen van de VN en het leger lijkt dit niet waar te zijn. Bovendien geldt hiervoor net zo goed dat we het onderzoek moeten afwachten. Het lijkt er echter op dat de vindplaats van het graf wel degelijk is gedeeld met de VN. Het problematische zit hem vooral in het aanvallen van hulpverleners, die herkenbaar waren als zodanig. De vraag is of er alsnog een afdoende verklaring komt voor deze aanval. De tot nu bekende feiten wijzen hier niet op. Hier zal het laatste woord nog niet over zijn gezegd.