Onlangs mocht Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes langskomen in een podcast van NPO Radio1. De directeur van de ngo had (zoals altijd) buitengewoon veel kritiek op Israel. Maar wat zegt hij eigenlijk allemaal en klopt dat wel? Een onderzoek naar drie van zijn beweringen.
Een ondergrondse drone-fabriek van Hezbollah (credits: Emanuel Fabian/Times of Israel)
Uitspraken
De podcast waar hij te gast was heet ‘Europa draait door’, onder leiding van Tim de Wit en Arend Jan Boekestijn. In het interview heeft Servaes eigenlijk voortdurend veel kritiek op Israel. Voor dit artikel zijn drie van zijn uitspraken uitgelicht. De eerste uitspraak gaat over wapens die op ‘Palestijnen zijn getest’, de tweede over het ontstaan van Hezbollah en de derde over het feit dat Servaes net doet of Hezbollah niet bestaat in het zuiden van Libanon en Israel willekeurig aanvallen uitvoert.
Op Palestijnen getest
De eerste bewering gaat over wapens, die volgens Servaes het predicaat ‘op Palestijnen getest’ dragen. Volgens hem ‘worden ze ook letterlijk zo op wapenbeurzen aangeprezen’. Wat klopt daarvan? Het is een zeer vilein verwijt van Servaes, waarmee hij de zaken omdraait. Hij beweert dat Israel opzettelijk wapens uittest op Palestijnen, als een doel op zich. De suggestie is dat Israel daarmee dan meer geld kan verdienen, omdat het gaat om wapensystemen die getest zijn in werkelijke oorlogssituaties.
De werkelijkheid is heel anders. Het klopt inderdaad dat Israelische wapenfabrikanten het fabricaat ‘battle-tested’ gebruiken. Maar dat komt omdat Israel daadwerkelijk in oorlog is met het Iraanse regime, Hamas en Hezbollah. In de strijd tegen de terreurgroepen gebruikt Israel inderdaad wapens, maar niet als doel om ze te testen. Het land gebruikt de wapens om de vijanden mee te verslaan.
Er is geen bewijs dat fabrikanten de wapens aanprijzen met de woorden ‘getest op Palestijnen’. Het gevaarlijke is dat Servaes daarmee ook aansluit bij stereotypisch denken over Joden. Een van de vooroordelen is dat ‘de Jood’ geldbelust en uitbuitend is. Deze beschuldiging sluit hier naadloos bij aan. Het is daarom absoluut niet zonder risico dat Servaes deze bewering doet. Die bewering is bovendien niet gebaseerd op bewijs of concrete voorbeelden. Het is gewoon ronduit kwalijk.
Hezbollah
De tweede bewering die we onderzoeken gaat over het ontstaan van Hezbollah. Servaes is namelijk zeer kritisch over de aanvallen van Israel op Hezbollah. Hij stelt dat die aanvallen zijn gericht op Libanon. De presentatoren suggereren vervolgens dat dit wel degelijk heeft te maken met de terreurbeweging. In die context zegt Servaes: ‘Hezbollah is ooit ontstaan in reactie op verschrikkelijke oorlogsmisdaden van Israel in het zuiden van Libanon. Daarmee praat ik het niet goed, maar het is wel goed om die volgordelijkheid niet te vergeten’.
Als eerste: hiermee probeert Servaes het natuurlijk juist wel goed te praten. Daarnaast gaat het in het interview natuurlijk om recente schermutselingen. Op 8 oktober 2023 besloot Hezbollah om Israel te bestoken, na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023. En ook bij de laatste oorlog van Israel en de VS tegen het Iraanse regime sloot Hezbollah zich zonder aanleiding aan bij het Iraanse regime. Maar het belangrijkste punt is natuurlijk de bewering dat Hezbollah zou zijn ontstaan door Israel. Allereerst was de inval van Israel een reactie op de voortdurende aanvallen van de PLO, die zich had genesteld in het zuiden van Libanon. Ook toen al was de Libanese regering zwak, het gezag trad hier niet tegen op. Ook de lokale Libanezen hadden vaak last van de PLO en van Israelische militaire reacties op de PLO.
Meer factoren
Daarnaast waren er veel meer factoren in het spel. Hoogleraar en expert op het gebied van Hezbollah Daniel Byman legt uit dat de opkomst van Hezbollah te maken heeft met de oorlog van Israel in Libanon, dat gaf namelijk brandstof voor het ontstaan van de beweging. Maar in eerste instantie was een gedeelte van de sjiieten zelfs positief over de aanval van Israel. Pas later ontstond er brede onvrede, door incidenten tussen Sjiieten en het Israelische leger. Het Iraanse regime zag toen zijn kans schoon. Zij trainden en steunden de nieuwe beweging, met als doel om de Islamitische revolutie ook in Libanon voor elkaar te krijgen. Daarmee is eigenlijk het Iraanse regime de echt drijvende kracht bij het ontstaan van Hezbollah.
Het is nota bene datzelfde Iraanse regime dat ervoor heeft gezorgd dat Libanon onnodig in een oorlog is geraakt. Stellen dat Israel Hezbollah zelf heeft gecreëerd is dus veel te kort door de bocht.
Verschroeide aarde
Daarna gaat Servaes door over de aanvallen in Libanon, dat Israel in het zuiden van Libanon een tactiek van de verschroeide aarde zou toepassen. Wat hier natuurlijk volledig ontbreekt zijn de beschietingen van Hezbollah op Israel vanuit deze gebieden. Het is namelijk niet zonder reden of dreiging dat Israel deze maatregelen neemt. Dat heeft alles te maken met de aanwezigheid van Hezbollah in dit gebied.
Sommige dorpen in het zuiden van Libanon zijn volledig gespaard gebleven, omdat die dorpen Hezbollah buiten de deur hadden gehouden. In de praktijk zijn dat vaak christelijke dorpen. Dat werpt een ander licht op de tactiek van Israel. Het laat zien dat het wel degelijk is gericht op het bestrijden van Hezbollah, niet primair op vernietiging van infrastructuur. Andere dorpen worden echter wel gebruikt om aanvallen aan te voeren. Daarmee maakt Hezbollah zelf deze dorpen tot militair doelwit.
Dat laat de spagaat zien in het zuiden van Libanon. De vraag is natuurlijk of je het de dorpen kwalijk kunt nemen dat Hezbollah de infrastructuur gebruikt. Maar voor Israel geldt dat dit niet zo veel uitmaakt, er vinden voortdurende aanvallen plaats vanuit civiel gebied. Uiteindelijk zijn de burgers van Libanon het kind van de rekening. Maar Servaes vergeet daar dus de rol te benoemen van Hezbollah, die eigenlijk veel groter is. Maandenlang hoor je Oxfam Novib niet, als Hezbollah burgerinfrastructuur gebruikt om aan te vallen. Maar zodra Israel aanvalt, dan is er wel kritiek. Dat is overduidelijk een dubbele maat.
Makkelijk gedaan
Het is kortom blijkbaar erg gemakkelijk om de meest uiteenlopende beschuldigingen te mogen uiten aan het adres van Israel, zonder goede onderbouwing of nuance. Dat is een zorgelijke conclusie, met ook zorgelijke gevolgen. Want het grote publiek ziet het land Israel steeds meer als het grote kwaad.