Vandaag voerde Israel aanvallen uit op Hamaskopstukken die zich in Doha, Qatar, bevonden. Ze zouden overleg gaan voeren over een staakt-het-vuren. Dit benadrukt nog eens de rol die Qatar speelde, namelijk als mediator tussen Israel en Hamas. Na de aanvallen van 7 oktober 2023 heeft Israel gezworen om alle betrokkenen van Hamas uit te schakelen. Hoe ver Israel hierin wil gaan, blijkt vandaag. Het moet nog blijken of de kopstukken van Hamas daadwerkelijk zijn geliquideerd, maar het staat vast dat het om een gedurfde aanval gaat. Welke gevolgen heeft de aanval?
De aanval
Naar verluidt waren veel kopstukken van Hamas bijeen in Doha om te spreken over een nieuw voorstel voor een staakt-het-vuren. Of de Hamaskopstukken gedood zijn, moet op dit moment nog blijken. Israel is positief hierover, maar Hamas stelt dat de leiders van de beweging niet om het leven zijn gekomen. Wel heeft Hamas bevestigd dat een aantal andere leden van de beweging is gedood. Hamas heeft echter een geschiedenis van het niet onmiddellijk willen toegeven dat hun leiders zijn gedood. De beelden lieten zien dat het ging om een zeer gerichte aanval, waarbij niet het gehele gebouw instortte.
Qatar reageerde uiteraard furieus op de aanval. Het land zou aan president Trump duidelijk hebben gemaakt dat het in ieder geval tijdelijk niet meer wil functioneren als mediator tussen Israel en Hamas. Ook vele andere Arabische landen veroordeelden de aanval. Maar ook de Amerikaanse Trump is kritisch over de aanval, alhoewel een woordvoerder wel het belang benadrukt van het uitschakelen van kopstukken van Hamas. Trump heeft Qatar op de hoogte gesteld van de aanval, alhoewel Qatar stelt dat dit op het allerlaatste moment gebeurde. Qatar is naast een belangrijke mediator ook een bondgenoot van de Amerikanen. De VS waarderen tevens de rol van het land in het proberen te bereiken van een staakt-het-vuren.
Onverwacht, maar niet zonder reden
Qatar mag dan wel mediator zijn tussen Hamas en Israel, het land speelt ook een dubieuze rol. Het steunt volop de Moslimbroederschap, de moederorganisatie van Hamas. Bovendien is er veel kritiek op het huisvesten van de Hamasleiders. Dat Israel ooit zou toeslaan, komt dan ook niet geheel uit de lucht vallen.
Het was een filmpje dat de wereld overging: hoe het leiderschap van Hamas in gebed ging, na het nieuws over de afschuwelijke aanval van de terreurbeweging Hamas op 7 oktober 2023. Na de aanval heeft Israel gezworen om alle verantwoordelijken op te sporen en uit te schakelen. Mossad-directeur Barnea zei begin 2024 dat de Mossad af zou gaan rekenen met de moordenaars en planners van de aanval die plaatsvond op 7 oktober. Hij refereerde aan de liquidaties die Israel uitvoerde na de terreuraanval op het Olympische team van Israel in München in 1972. Hij stelde dat Israel hen uiteindelijk zou vinden.
Dat gold niet alleen voor de leiders van Hamas in de Gazastrook, maar ook voor die op andere plekken. Begin januari 2024 liquideerde Israel Hamaskopstuk Al-Arouri in Beiroet. In juli 2024 doodde Israel de politieke leider van Hamas, Ismail Ismail Haniye. Hij was toen op bezoek in Iran, maar woonde in Qatar.
Lange geschiedenis
Dat een gedeelte van het Hamas-leiderschap in het buitenland woont, heeft een lange geschiedenis. Een gedeelte van het leiderschap van Hamas woonde al vanaf het begin buiten de Gazastrook. Israel besloot in 1992 vele Hamas-leiders na aanslagen van de terreurbeweging te verbannen naar Libanon. Dit dwong nog meer Hamas-leiders om te opereren vanuit andere landen, wat zorgde voor een versnippering van het leiderschap. Dit bood bescherming tegen Israelische pogingen om de beweging op te rollen: als de Israelische druk hoog was en de lokale leiders van Hamas gedood werden, dan was er altijd nog een gedeelte van de leiding van Hamas in het buitenland.
In eerste instantie zochten Hamasleiders hun toevlucht in Syrië en Jordanië. In Jordanië was het politieke bureau van Hamas gevestigd. De kopstukken van Hamas die Israel dinsdag heeft aangevallen, maakten hier onderdeel van uit. In 1999 verbande Jordanië de Hamasleiders, waarna velen naar Qatar trokken, het land dat sindsdien de gastheer is van veel Hamaskopstukken. Het politieke bureau functioneert als de dagelijkse politieke leiding van Hamas. Formeel staat daarboven nog een raad (Shura), met enkele tientallen leden.
Terreurbeweging
Hamas staat echter in zijn geheel op de Europese terreurlijst. In theorie is Hamas verdeeld in een gewapende tak, een politieke tak en een sociale tak, maar in de praktijk lopen deze takken in elkaar over. Juist nu het leiderschap van Hamas onder druk staat, neemt het politieke bureau meer taken op zich en wordt het belangrijker. Een van de doelwitten van Israel was Khalil al-Hayya. Hij functioneerde als de hoofdonderhandelaar van Hamas, maar was sinds de dood van Haniyeh ook de facto leider van Hamas. Bovendien was hij ook verantwoordelijk voor de gewapende tak van Hamas. Dit laat al zien hoe de lijnen door elkaar lopen.
Het was overduidelijk dat Israel zich zou gaan richten op deze Hamaskopstukken, die betrokken waren bij de aanval van 7 oktober. Naar verluidt waren alle kopstukken van Hamas nu aanwezig in Doha om te spreken over een nieuw voorstel voor een staakt-het-vuren. Israel lijkt deze kans nu aangegrepen te hebben.
Onderhandelingen
De vraag is nu welke invloed dit gaat hebben op de onderhandelingen over een staakt-het-vuren. De vraag is allereerst: is de aanval geslaagd? Dat kan grote invloed hebben op de gevolgen. Israel hoopt hiermee een aantal hardliners uitgeschakeld te hebben, wat meer ruimte zou moeten geven voor onderhandelingen. De eerdere uitschakelingen van Hamaskopstukken lijken niet veel negatieve invloed te hebben gehad op de onderhandelingen tussen Hamas en Israel.
Maar de families van de gegijzelden in Israel maken zich grote zorgen over de gevolgen van de aanval. Dat is zeer begrijpelijk. Want het kan ook anders uitpakken. Als de Hamasleiders niet zijn gedood, zal deze aanval hen hoogstwaarschijnlijk alleen maar standvastiger maken. En ook als zij wel zijn gedood, is de vraag of er mindere extreme leiders tevoorschijn komen. Bovendien zou Hamas ook wraak kunnen nemen op de gijzelaars.
Het leger hoopt ook dat de aanval het einde van Hamas zal bespoedigen. Maar dat is wel de vraag: Israel heeft tientallen leiders van Hamas uitgeschakeld, maar elke keer staan er toch weer nieuwe leiders op. Het zou zelfs zo kunnen zijn dat de sympathie voor Hamas alleen maar toeneemt onder Palestijnen. Dan blijkt namelijk dat Hamasleiders zelf ook moeten lijden, iets wat de inwoners van de Gazastrook nu al bijna twee jaar meemaken.
Daarnaast legde premier Netanyahu een link met de aanslag van Hamas die maandag plaatsvond en die dinsdag door Hamas werd opgeëist. Maar het is overduidelijk dat er al eerder een plan klaar gelegen moet hebben voor deze aanval.
Opschudden
In ieder geval is het duidelijk dat Israel de kaarten opnieuw heeft geschud in het Midden-Oosten: het heeft een duidelijk signaal afgegeven aan alle Hamasleiders in het buitenland: je bent nergens veilig. Het functioneert bovendien ook als signaal richting Qatar: er moet meer druk opgelegd worden op Hamas om te komen tot een staakt-het-vuren. Israel heeft geen eindeloos geduld. Het is een publiek geheim dat Hamas de onderhandelingen vaak heeft vertraagd.
Tot nu toe hebben deze onverwachte aanvallen van Israel veel strategische voordelen opgeleverd. Het is te hopen dat dit nu ook weer gebeurt. Maar er zijn absoluut geen garanties.