Toen het twintig-punten-plan van Trump naar buiten kwam, was er veel vreugde. Vooral omdat het leidde tot de vrijlating van de twintig gijzelaars, iets waar de gehele Israelische samenleving al lange tijd naar uitkeek. Maar premier Netanyahu en president Trump verkochten het ook als overwinning op Hamas, de deal zou een einde moeten maken aan het bewind van de terreurbeweging. In de praktijk blijkt dit echter anders uit te pakken.
Gijzelaars
In het twintig-punten-plan stond duidelijk dat Hamas alle gijzelaars binnen 72 uur moest teruggeven aan Israel. De nog levende gijzelaars zijn overgedragen door Hamas, maar dat gold niet voor de lichamen van gijzelaars die niet meer in leven zijn. Het punt is echter dat de verwoesting in Gaza groot is. Veel van de lichamen liggen hoogstwaarschijnlijk onder puin. Maar volgens Israel geldt dat niet voor alle lichamen, zij stellen dat Hamas met opzet niet alle lichamen teruggeeft. Ook president Trump beaamde dat Hamas zich niet houdt aan de afspraken, maar hij lijkt er nog geen consequenties aan te verbinden.
Egypte helpt Hamas momenteel met het zoeken naar de lichamen. Daarnaast zou Hamas toestemming hebben om te zoeken in gebied dat nog formeel onder controle staat van het Israelische leger. Hoe het nu precies zit met de claims over het niet kunnen terugvinden van de lichamen, dat is lastig te zeggen. Het is overduidelijk dat de terreurbeweging Hamas niet volledig te vertrouwen is, maar aan de andere kant geldt dat hun verklaringen niet volledig ongeloofwaardig zijn.
Druk van Israel
Vanuit de families van de gegijzelden klinkt steeds meer de roep om meer druk te zetten op Hamas. Maandag gaf Hamas nog overblijfselen terug, maar die bleken van Ofir Tzarfati te zijn. Zijn lichaam was al in december 2023 teruggevonden door het Israelische leger. Op drone-beelden is te dat Hamas bovendien de vondst van de overblijfselen in scène heeft gezet. Met de overdracht had Hamas willen aantonen dat het wel degelijk zijn best doet om overblijfselen terug te vinden, maar het macabere bedrog bewijst eens te meer dat de terreurbeweging absoluut niet te vertrouwen is.
De rechtse coalitiegenoten spreken ook weer over het hervatten van de oorlog. Ook de politieke concurrent van premier Netanyahu, voormalig premier Bennett, stelde dat Israel Hamas zou moeten vernietigen.
Spagaat
Het lijkt erop dat premier Netanyahu dat zelf ook graag zou willen, maar zijn handen lijken gebonden te zijn door de VS. President Trump wil de fragiele wapenstilstand niet laten verbreken door Israel. In nota bene de Knesset maakte president Trump duidelijk dat de oorlog wat hem betreft is afgelopen. Premier Netanyahu prees hem de hemel in en stelde dat het plan van Trump inderdaad zou leiden tot een einde aan Hamas.
President Trump is bereid om druk te zetten op Hamas, maar de kans dat Israel met zijn toestemming de oorlog zou gaan hervatten is echt klein. De landen die achter het plan staan zouden dan hoogstwaarschijnlijk hun steun voor het plan intrekken en dat wil de Amerikaanse president niet.
Het lijkt erop dat deze nieuwe werkelijkheid nog moet gaan landen in Israel. Want tot dusver stond Trump bekend als de meest pro-Israelische president ooit, die Israel alle ruimte gaf. Maar die dagen lijken nu voorbij te zijn. Vorige week maakt Trump nog op niet mis te verstane wijze duidelijk dat annexatie van de Westelijke Jordaanoever niet zou gaan gebeuren. Een wetsvoorstel dat daartoe opriep kreeg een meerderheid in de Knesset, ondanks het feit dat bijna de gehele partij van premier Netanyahu de behandeling boycotte.
De details
Het is nu aan premier Netanyahu om toch het plan van Trump te blijven verdedigen. Dat zal hem veel kritiek opleveren, maar aan de andere kant kan hij zich ook verschuilen achter de Amerikaanse schouders. Maar vanaf moment één was duidelijk dat Hamas zich niet totaal achter het plan van Trump heeft geschaard. De reactie van de terreurbeweging was op zijn best een ‘ja, maar’, maar de Amerikaanse president accepteerde dat.
Daarna bleek de kwetsbaarheid van het plan van Trump. Om iedereen achter het plan te krijgen was het niet heel gedetailleerd. Daarin zit ook juist de kwetsbaarheid. Voorlopig is er nog helemaal geen internationale troepenmacht, maar toch moest het Israelische leger zich al terugtrekken. Hamas dook onmiddellijk in het gat en herstelde met harde hand de orde in Gaza. Bovendien liet de beweging in het midden of het nu bereid is om de wapens in te leveren. Regelmatig maken ze zelfs openlijk duidelijk dat ze dit niet van plan zijn. In plaats van een Hamas dat afdruipt na een nederlaag zien we een zelfverzekerde terreurbeweging.
De terreurbeweging maakt hiermee duidelijk dat zij de lakens uitdelen. De beweging wil wel het gezag over Gaza afstaan, maar onder eigen voorwaarden. Het heeft hierover afspraken gemaakt met in Cairo met Fatah, de beweging van de Palestijnse president Abbas. De bedoeling is dat er een technocratisch bestuur komt van Palestijnen, die niet gelieerd zijn aan Hamas. Boven dat technocratisch bestuur moet dan de ‘Board of Peace’ komen, bestaande uit onder meer president Trump en voormalig Brits premier Tony Blair. Maar de beweging herhaalde dat het de wapens pas wil neerleggen als er een Palestijnse staat is. En dat is weer volledig in strijd met het plan van president Trump.
Moslimbroeders
Daarmee maakt Hamas optimaal gebruik van de lacunes in het plan van president Trump. En die lacunes zijn niet zomaar opgevuld. Want het creëren van een internationale troepenmacht in Gaza zal geen eenvoudige klus zijn. Het lijkt er voorlopig niet op dat veel Arabische landen hierop zitten te wachten.
Er is een land dat al wel duidelijk maakt dat het interesse heeft om troepen te leveren en dat is Turkije. Maar dat land vormt een stevige bedreiging voor Israel. De anti-Israel-retoriek van president Erdogan is stuitend. Bovendien vinden kopstukken van Hamas sinds jaar en dag een veilige plek in Turkije. Verder heeft president Erdogan veel sympathie voor de Moslimbroederschap. Zijn AK-partij heeft sterke ideologische en organisatorische banden met deze beweging. En Hamas is ironisch genoeg de manifestatie van de Moslimbroeders in de Palestijnse gebieden. Israel heeft ook aangegeven geen Turkse troepen te accepteren, want daarmee zou Erdogan zowel in het noorden (Syrië) als in het zuiden (Gaza) een vinger in de pap krijgen.
Daarnaast zei president Trump dat Qatar wellicht ook troepen wilde leveren. Maar Qatar staat bekend als de grootste sponsor van de Moslimbroeders en als vrijhaven voor Hamas. De kans dat troepen van Qatar en Turkije Hamas zullen aanpakken en ontwapenen lijkt nihil. Het is niet toevallig dat zij zich nu opwerpen als grote vredestichters, maar voor Israel is dit een Trojaans paard. President Trump lijkt dit niet te beseffen. Hij ziet de autoritaire leiders van die landen als goede vrienden. Dat Qatar en Turkije opeens bereid zouden zijn om Hamas te laten vallen was vanaf het eerste moment af aan niet heel geloofwaardig. In plaats daarvan zou het meer in het Israelische belang zijn dat andere Arabische landen troepen leveren.
Dilemma
Het tekent het dilemma voor Israel. Wat bedoeld was als een vredesplan dat Hamas buitenspel zou zetten, dreigt uit te lopen op een plan dat Hamas juist politieke ademruimte geeft. Optreden tegen schendingen van Hamas lijkt niet meer mogelijk te zijn. Het is vooral zaak om president Trump te beïnvloeden, maar die lijkt voorlopig een koers te varen waarin hij Hamas de ruimte gunt. De richting die zijn plan nu gaat belooft helaas nog niet veel goeds voor Israel. Het is te hopen dat Trump in fase twee het niet alleen houdt bij waarschuwen, maar ook daadwerkelijk wil optreden tegen Hamas.