Afgelopen vrijdag lanceerde president Biden een nieuw voorstel voor een wapenstilstand in Gaza. Het Witte Huis presenteerde het als een vredesvoorstel. Het plan is opgedeeld in drie fases, waarbij na twee fases in ieder geval alle nog levende gijzelaars vrij moeten komen. Het bijzondere aan het plan is dat het volgens president Biden ging om een Israelisch voorstel. Maar het brengt premier Netanyahu wel in het nauw.
Drie fases
In de eerste fase moet er al een compleet staakt-het-vuren komen. Het Israelische leger moet zich terugtrekken uit de bewoonde gebieden van de Gazastrook en er moet onbeperkte humanitaire hulp de Gazastrook binnenkomen. Hamas moet een aantal gijzelaars vrijlaten en een aantal lichamen van al overleden gijzelaars overdragen, in ruil voor een groot aantal Palestijnse gevangenen die nu vastzitten in Israelische gevangenissen.
Dan komt fase twee, waarin er een permanent staakt-het-vuren moet komen. Het Israelische leger moet zich dan volledig terugtrekken uit de Gazastrook. Alle nog levende gijzelaars moeten in deze fase vrijkomen, wederom in ruil voor Palestijns gevangenen. De derde en laatste fase voorziet in een plan voor de wederopbouw van de Gazastrook en in de teruggave van alle overleden gijzelaars.
Rol president Biden
President Biden verklaarde dat het de bedoeling is om met dit voorstel te zorgen voor een duurzaam einde aan de oorlog, waarbij alle gijzelaars vrijkomen. Hij stelde dat het moet leiden tot een toekomst voor Gaza zonder dat Hamas aan de macht is. Dat zijn belangrijke doelen. Biden zei verder dat Israel Hamas in militair opzicht heeft verslagen. Hij riep de Israelische regering op om achter het voorstel te blijven staan.
De timing van de speech was opmerkelijk, het was namelijk net voor sjabbat. Bovendien stelde president Biden dat het ging om een Israelisch plan. Het zou geaccordeerd zijn door het Israelische oorlogskabinet, waarin de rechtste coalitiegenoten van premier Netanyahu geen zitting hebben. Zij reageerden fel op de plannen en dreigden met het laten vallen van de regering. De reactie van Netanyahu was typerend: een ambivalente reactie. Hij stelde dat Israels voorwaarden voor het beëindigen van de oorlog niet zijn veranderd: de vernietiging van Hamas, vrijlating van alle gijzelaars en ervoor zorgen dat Gaza geen bedreiging meer is voor Israel. Een paar dagen later verklaarde premier Netanyahu dat het voorstel van Biden anders was dan wat het Israelische oorlogskabinet had goedgekeurd.
Ondertussen zet president Biden ook druk op Hamas om de deal te accepteren, onder meer via Qatar. In dit land verblijven een aantal politieke leiders van Hamas. Daarnaast heeft Amerika een resolutie ingediend bij de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en de leden opgeroepen om hun steun te betuigen voor de deal. De terreurbeweging reageerde in eerste instantie voorzichtig positief, maar stelde nog geen duidelijk schriftelijk voorstel te hebben ontvangen.
Open einden
Het voorstel voorziet in zeer belangrijke zaken, maar er zijn open einden. Dat is belangrijk, zodat Hamas en Israel beide hun draai kunnen geven aan het voorstel. Maar het zorgt wel voor veel onduidelijkheid bij belangrijke zaken. De vraag is vooral hoe het zou kunnen leiden tot een toekomst voor Gaza zonder Hamas, aangezien de beweging absoluut niet van plan is om de macht los te laten. Het vrijlaten van Palestijnse gevangenen zal alleen maar leiden tot meer populariteit van Hamas. Het is lastig voorstelbaar dat Hamas zichzelf wil opofferen voor een toekomst van Gaza.
Hamas verslaan
Militair gezien lijkt het erop dat Hamas grotendeels verslagen is en dat er geen sprake meer is van een coherent leger. Maar lang niet alle Hamas-terroristen zijn uitgeschakeld. Bovendien is de militaire infrastructuur van Hamas (tunnels, raketwerpers) ook voor een gedeelte nog intact. Politiek gezien is de beweging nog springlevend, dat bewijst het feit dat er nu onderhandelingen zijn met Hamas. Het gedachtegoed zal blijven bestaan en niet zijn verdwenen na deze oorlog.
Het lijkt erop dat president Biden Hamas politiek de wind uit de zeilen wil nemen door een deal te sluiten met Arabische landen. Maar zoals Israel Hamas militair niet kan verslaan, zo zal dat waarschijnlijk niet leiden tot het politieke einde van Hamas.
Aan de andere kant wil Hamas garanties hebben dat Israel definitief stopt met de oorlog als de gijzelaars vrij zijn. Vanuit hun optiek gezien is dat begrijpelijk. Maar dat is zeer lastig voor premier Netanyahu. Want daarmee zou er een einde komen aan de huidige coalitie. Bovendien rijst de vraag: zal Hamas echt alle gijzelaars loslaten? Kan je een terreurbeweging vertrouwen die zoveel onschuldige burgers heeft ontvoerd en gebruikt als onderhandelingsmateriaal? Voor Israel bestaat het risico dat het meegaat in een deal terwijl het niet zeker weet dat echt alle gijzelaars vrijkomen.
Amerikaanse druk
Het lijkt erop dat president Biden nu echt wil doorzetten en beide kanten wil dwingen tot een compromis. Met het vooruitzicht dat het kan leiden tot een einde aan de oorlog is dat te prijzen. De oorlog zorgt voor veel leed, zowel bij Israeli’s als bij Palestijnen. De situatie in de Gazastrook is zorgelijk en de schade is groot.
Het blijft echter wel van belang om Hamas en Israel niet te veel gelijk te stellen. Hamas blijft een terreurbeweging, die nu wordt beloond voor terreurdaden en politiek en militair munt slaat uit het leed van de gijzelaars. Dat is een afgrijselijke conclusie. Israel is een democratie, die worstelt met zeer ingewikkelde morele vragen en die handelt vanuit humanitaire overwegingen. Het leed van de gijzelaars is ongekend en het is blijkbaar aan Israel om daar een einde aan te maken, met opoffering van grote belangen en levensbedreigende risico’s.