Israel breekt met Polen over “antisemitische” wet

IN ISRAEL / Door: JOSHUA FRIEDMANN / 16 aug 2021 HOLOCAUST POLEN

Israel heeft zaterdagavond haar zaakgelastigde teruggeroepen uit Polen voor ‘spoedoverleg voor onbepaalde tijd’, en de Poolse ambassadeur aanbevolen om niet terug te komen van zijn vakantie in Polen. Aanleiding vormt de nieuwe Poolse restitutiewet, die het haast onmogelijk maakt voor Holocaustslachtoffers en hun nabestaanden om bezit terug te vorderen dat eerst door nazi’s werd geroofd, en vervolgens geconfisqueerd werd door de naoorlogse Poolse regering.

ambassade Polen

Israelische ambassade in Warschau (Panek/Wikimedia Commons)

Joods bezit, geroofd door nazi’s en overgenomen door Poolse regering

Volgens de door Israel gehekelde wet, die zaterdag door Pools president Andrzej Duda getekend werd, kunnen confiscaties door de overheid niet meer dan 30 jaar na dato worden aangevochten. Aangezien de Poolse regering vlak na WOII veel geroofd Joods bezit overnam nadat de nazi’s verdreven waren, kunnen (nakomelingen van) Poolse Joden er hierdoor geen aanspraak meer maken.

Volgens een woordvoerder van het Israelische ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg Polen daarom een “gele kaart”. Israelisch buitenlandminister Yair Lapid noemde in een videoboodschap de Poolse wet “antisemitisch en onethisch”. Er zal dan ook voorlopig geen nieuwe Israelische ambassadeur vertrekken naar Warschau.

“Minachting Holocaust”

De Poolse ambassadeur zou “de tijd die hem ter beschikking staat moeten gebruiken om aan de Polen uit te leggen wat de Holocaust betekent voor de burgers van Israël, en dat wij geen minachting tolereren voor de nagedachtenis van de slachtoffers en de herinnering aan de Holocaust,” volgens Lapid. Poolse premier Mateusz Morawiecki reageerde dat Israel de Holocaust voor politieke doeleinden inzette, en klaagde dat dit leidde tot “toegenomen haat tegen Polen en het Poolse volk” in Israel. De kinderen van de uitgezette Poolse ambassadeur zouden “uit vrees voor hun veiligheid” vertrekken uit Israel.

Dit is verre van de eerste keer dat de Holocaust aanleiding vormt voor een diplomatiek incident tussen Polen en Israel. Een eerdere wet van Poolse regeringspartij PiS uit 2018 verbood het bespreken van enig Pools aandeel in de moord op 90% van de Joodse bevolking van Polen tijdens én vlak na de Tweede Wereldoorlog: zo werden bij de Pogrom van Kielce op 4 juli 1946 werden meer dan 40 Joodse Polen die net de Holocaust overleefd hadden, vermoord door leden van de Poolse Communistische Politie, het leger en de Poolse geheime dienst. Na het invoeren van deze Holocaustwet beweerde premier Morawiecki ook nog dat de Holocaust “ook Joodse, Oekraïense en Russische daders – niet slechts Duitse daders”. Dezelfde dag legde Morawiecki een krans bij een monument voor Poolse collaborateurs met de nazi’s. 

Nadat Polen hierom veroordeeld werd, onder andere door Yad Vashem, deed toenmalig Israelisch premier Benjamin Netanyahu de controverse van de hand: “De Polen collaboreerden met de nazi’s en ik ken niemand die ooit voor zo’n uitspraak is aangeklaagd.” Ín 2019 eiste een Poolse rechter excuses van twee historici, die de rol van een Poolse burgemeester bij het vervolgen van Joden uitlichtten. Netanyahu zag Polen als een waardevol bondgenoot binnen de EU, maar diplomatieke incidenten hebben deze relatie inmiddels verslechterd.

Vergelijking Polen met Palestijnen door Ha’aretz en Verenigde Lijst

Israelisch dagblad Ha’aretz en Knessetpartij de Verenigde Lijst hebben Israel opgeroepen ter gelegenheid van deze nieuwe Poolse restitutiewet een wet aan te nemen, die het mogelijk maakt voor Palestijnen om bezit vergoed te krijgen dat zij verloren tijdens de Israelische onafhankelijkheidsoorlog. Israel nam in 1950 een wet aan die het onmogelijk maakte voor Palestijnen die in 1948 vluchtten om hun bezittingen terug te eisen

Eerder protesteerde Poolse nationalistische jeugdbeweging Młodzież Wszechpolska al tegen Israelische kritiek op de restitutiewet. Afgelopen maand dumpte de groep een paar ton bakstenen voor de Israelische ambassade met de boodschap “Dit is jullie eigendom!”