Op 27 oktober is het zover: verkiezingen in Israel. De grote vraag is natuurlijk: kan premier Netanyahu aan de macht blijven of niet? Ondertussen zijn er een aantal nieuwe partijen op de markt. Maar de grote tegenstrever van premier Netanyahu is voorlopig Gadi Eisenkot, met zijn partij Yashar.
Peilingen
Het Israelische verkiezingslandschap is flink in beweging in de afgelopen weken. Maar een constante in alle berichten is de voorspelling dat er een patstelling gaat ontstaan. Aan de ene kant is er het blok van de huidige coalitie. En aan de andere kant is er een blok van partijen die tegen Netanyahu zijn. Daarnaast zijn er nog een aantal Arabische partijen. Een onlangs verschenen peiling schets een goed beeld van het politieke landschap. In de peiling krijgt het Netanyahublok 53 zetels, het anti-Netanyahublok 56 en blijven er 11 zetels over voor de Arabische partijen. Maar het zijn wel dagkoersen, elke dag verschijnen er weer nieuwe peilingen.
Uit welke partijen bestaat het blok van premier Netanyahu? Als eerste is dat de rechtse partij Likoed, die peilt op 24 zetels. Het is daarmee de grootste partij op dit moment, al is het wel stuivertje wisselen met de partij van Eisenkot. Daarna volgt Otzma Yehudit, de rechts-religieuze partij van de omstreden minister Ben Gvir met 8 zetels. Ook twee ultraorthodoxe partijen staan beiden op 8 zetels, Shas en United Torah Judaism. Als laatste is er nog Religious Zionism, de rechts-religieuze partij van de andere omstreden minister Smotrich. Zijn partij staat op 5 zetels. Het leek er een tijd op dat de partij van Smotrich de kiesdrempel niet zou halen, maar volgens de laatste peilingen dus wel.
Anti-Netanyahu
Verder is er het anti-Netanyahublok. Dit blok van partijen wordt aangevoerd door Yashar met 23 zetels in de peilingen. Politiek gezien staat deze partij in het midden. De partij staat onder leiding van Gadi Eisenkot, voormalig generaal en stafchef van het leger. Eerder was hij Knesset-lid in de partij van Benny Gantz, National Unity. Eisenkot verloor zijn zoon in de oorlog van Israel tegen Hamas en was steeds kritischer op de regering Netanyahu. Eerder was de partij tijdelijk onderdeel geweest van een regering van nationale eenheid, na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023.
De partij van Benny Gantz is na het vertrek van Eisenkot weer omgedoopt tot Blue and White, maar in de peilingen verdwijnt deze partij uit de Knesset. Daarna volgt de gezamenlijke lijst van Naftali Bennett en Yair Lapid, Together genaamd. Ook deze partij positioneert zich in het midden. Beiden hebben hun eigen partij, maar werken in deze verkiezingen nu samen als één lijst. Hun gezamenlijke lijst is goed voor 13 zetels. De meer linkse partij Democraten (een fusie van onder meer de Israelische Arbeidspartij, de partij van Ben-Goerion) krijgt 10 zetels. De rechtse partij Yisrael Beitenu onder leiding van Avigdor Lieberman peilt ook op 10 zetels.
De overige 11 zetels komen volgens de peilingen terecht bij de Arabische partijen Ra’am (6) en Hadash-Ta’al (5). Beide partijen weigeren overigens Israel een Joodse staat te noemen.
Verandering
Beide blokken lijken in een patstelling zitten. In 2021 doorbrak het anti-Netanyahublok dit door samen te werken met de Arabische partij Ra’am. Maar een aantal anti-Netanyahupartijen hebben deze verkiezingen duidelijk gemaakt dat ze niet willen samenwerken met een Arabische partij.
Maar er is mogelijk een oplossing: want onlangs stapte Knesset-lid Segalovitz op, hij was Knessetlid namens de partij van Yair Lapid. Er gaan geruchten dat hij zich aan wil sluiten bij de Ra’am, als deze partij Israel officieel erkent. Dat zou ertoe kunnen leiden dat andere partijen toch willen samenwerken met de partij, ondanks de eerdere uitspraken. Toch lijken de kansen dat dit gaat gebeuren relatief klein.
Het punt is wel dat de partijen van het anti-Netanyahublok voornamelijk eensgezind zijn in hun afkeer van de huidige premier. Als het op andere standpunten aankomt is de samenwerking een stuk ingewikkelder.
Nieuwe partijen
Daarnaast zijn er op het laatste moment nog een aantal nieuwe rechtse initiatieven bijgekomen, alsof de keuze nog niet groot genoeg was. Voormalig Likoed-leden Edelstein en Erdan hebben hun eigen partij opgericht genaamd Unity, die vooral afgeeft op Likoed. Het grootste breekpunt was de vrijstelling van ultraorthodoxen voor de dienstplicht, een splijtzwam in Israel. Premier Netanyahu is afhankelijk geworden van steun van de ultraorthodoxe partijen, die graag die vrijstelling van de dienstplicht wettelijk vastgelegd willen hebben. En dat gebeurt juist in een tijd waarin het leger extra mankracht nodig heeft: de oorlogen van Israel hebben een enorm beroep bedaan op het leger.
Ook twee andere bekende rechtse politici hebben een eigen partij opgericht, genaamd Zionist Home. Het gaat om Chili Tropper en voormalig minister Hendel. Ook zij richten zich op dezelfde vijver: rechtse kiezers, die zich zorgen maken om de koers van premier Netanyahu. Vooral de vrijstelling van de dienstplicht voor ultraorthodoxen is een graat in hun keel.
Deze rechtse initiatieven hopen de rol van de ultraorthodoxe partijen over te nemen. Zij spelen vaak een belangrijke rol in het creëren van een regering. De partijen kunnen zowel samenwerken met links als rechts, zolang ze maar ook voordelen voor hun eigen achterban kunnen veiligstellen. De nieuwe rechtse partijen hopen nu eigenlijk de rol van oliemannetjes te vervullen. Maar voorlopig lijkt het er niet op dat ze voldoende stemmen gaan krijgen, want de markt aan de rechterkant van het politieke spectrum is al flink verzadigd.
Lange weg
Het is nog een behoorlijke lange weg naar de verkiezingen in oktober en er kan nog van alles gebeuren. Maar het is overduidelijk dat het spannende verkiezingen gaan worden. Komt er opnieuw een regering-Netanyahu, die afhankelijk is van andere partijen? Dan volgt er waarschijnlijk ook een koers die veel kritiek zal blijven oproepen in het Westen. Ook de positie van de rechtsstaat in Israel zal dan wankel blijven. Of komt er een andere regering, die misschien ook in staat is om het imago van Israel in het Westen weer op te krikken?
Zoals altijd is het nooit rustig in Israel. Externe spanningen zijn er volop, zoals de relatie met het Westen, de oorlogen. Maar ook intern in het land zijn er veel spanningen. Het gaat dus wel ergens om op 27 oktober.