Coalitiedeals formeel gesloten in Israel

IN ISRAEL / Door: LUUK SMIT / 11 jun 2021 BENNETT KNESSET REGERING YAIR LAPID

De Israelische ‘veranderingsregering’ komt steeds dichterbij, met het formeel sluiten van coalitiedeals tussen alle acht betrokken partijen. Voor de stemming worden de coalitiedeals formeel ondertekend en publiek gemaakt. Hieruit is langzaam een beeld te schetsen van het beleid en samenstelling van de nieuwe Israelische regering.

Naftali Bennet (r) en Yair Lapid (l) (Knesset TV)

Oppositieleider Yair Lapid (Yesh Atid) heeft op donderdag al de deal met het linkse Meretz formeel gesloten. Op vrijdag hebben de andere partijen hun fiat gegeven voor de ‘veranderingscoalitie’. De deals zijn 1 op 1 gesloten met Yesh Atid, en de deal tussen Yesh Atid en het rechtse Yamina geldt als sluitstuk. In die deal staat ook dat Naftali Bennett (Yamina) als eerste premier zal worden in een rotatiedeal met Yair Lapid. In november 2023 zal Lapid premier worden, als de eerste regering sinds 2009 zonder Benjamin Netanyahu aan het hoofd dan nog overeind is.

Het centristische Yesh Atid krijgt vier ministerposten, net als Nieuwe Hoop en Blauw-Wit.  Yamina krijgt drie posten, vergelijkbaar met Yisrael Beitenu, Arbeid en Meretz. Arabische partij Ra’am krijgt geen ministerpost, maar krijgt wel belangrijke posities in meerdere commissies en krijgt een plekje in het kantoor van de premier. Ook wist Ra’am miljoenen vrij te spelen voor de zogeheten ‘Arabische sector’: verschillende illegaal gebouwde Bedoeïenendorpen worden erkend, en er komt betere infrastructuur in Arabische steden en dorpen. 

De coalitie zal op aandringen van Yisrael Beitenu ook meer ruimte geven voor seculiere vakken op de scholen en voor het openbaar vervoer op zaterdag. Ook wordt het pluralistische plaza bij de Klaagmuur nieuw leven ingeblazen, waar niet-orthodoxe stromingen van het jodendom de ruimte krijgen. Dit plan dateert al uit 2016 maar heeft de nodige vertraging opgelopen. Verder wordt een parlementair onderzoek ingesteld naar het drama bij Meron, en dat partijen zich niet zomaar kunnen aansluiten of vertrekken uit de coalitie.

De vrees van onder meer Yisrael Beitenu is dat charedische (zgn. ‘ultra-orthodoxe’) partijen Shas of Verenigd Tora Jodendom (VTJ) zich zullen willen aansluiten, om meer invloed uit te oefenen op beleid inzake religie, de monopoliepositie van het charedische opperrabbinaat veilig te stellen, en het onderzoek naar hun betrokkenheid bij de ramp en doden bij Meron te dwarsbomen. In plaats daarvan wil Yamina minstens één religieus zionistische, dus niet-charedische opperrabbijn instellen, wat een primeur zou zijn. Daarnaast zou het opperrabbinaat haar alleenrecht kwijtraken om kasjroetcertificaten te verstrekken en bekeringen tot het jodendom uit te voeren. Er zou een vorm van burgerlijk huwelijk moeten worden ingesteld, voor mensen die voorheen niet van het rabbinaat in Israel mochten trouwen, maar op aandringen van Ra’am zal niet tegelijk het homohuwelijk worden gelegaliseerd.

Al deze voornemens stuiten de charedische partijen zwaar tegen de borst, die als langdurige regeringspartners van Netanyahu erg gewend waren hun zin te krijgen. Voormannen van beide partijen hebben het religieus-zionistische Yamina en Bennett, de eerste potentiële premier van Israel die een keppel draagt, reeds uitgebreid vervloekt. “De namen van de kwaadaardigen zullen weggevaagd worden,” aldus VTJ-leider Moshe Gafni. Hij riep verder op Bennett te “verwerpen en excommuniceren.” “De Joodse staat is in gevaar! Dit is geen scheiding van religie en staat, maar een ontwortelig van religie uit de staat!” waarschuwde Shas-leider Aryeh Deri.

De coalitie gaat ook kijken naar termijnlimieten van maximaal acht jaar voor premiers, op aandringen van Nieuwe Hoop. Verder wordt wetgeving voorgesteld om te voorkomen dat een burger die de afgelopen acht jaar premier geweest is, zich voor de Knesset verkiesbaar kan stellen. Deze wetgeving is eveneens specifiek gericht tegen Netanyahu en bedoeld om een comeback van de huidige premier te voorkomen.

Het veiligheidskabinet zal met hoge waarschijnlijkheid bestaan uit de rechtse Bennett, Ayelet Shaked en Matan Kahana (Yamina), Gideon Sa’ar, Ze’ev Elkin en Yoaz Hendel (Nieuwe Hoop) en Avigdor Lieberman (Yisrael Beitenu), de centristische Lapid (Yesh Atid) en Benny Gantz (Blauw-Wit) en de linkse Meirav Michaeli (Arbeid) en Nitzan Horowitz (Meretz).

De deals moeten 24 uur voor de stemming openbaar worden. Aangezien er zondag gestemd gaat worden en de sjabbat er tussen zit, moesten de deals voor vrijdagmiddag getekend en openbaar gemaakt zijn. Nu deze ook daadwerkelijk ondertekend zijn, komt een regering zonder Netanyahu steeds dichterbij. Zolang alle 61 leden van de ‘veranderingscoalitie’ voor stemmen, zal deze er zondagavond ook echt komen en ingezworen worden.