Dossier: Politieke partijen in Israel

Overzicht van politieke partijen in Israel die deelnemen en een serieuze kans maken op de verkiezingen van 2 maart.

Blauw Wit (Kahol Lavan)

Kahol Lavan (Blauw Wit) is een alliantie van seculiere midden- tot centrum-linkse partijen opgericht door Benny Gantz en Yair Lapid. Sindsdien zijn de fracties Yesh Atid van Yair Lapid en Telem van Moshe Ya’alon afgesplitst om samen in de oppositie te zitten. Twee van de drie Knessetleden van de Arbeidspartij van Amir Peretz zijn in onderhandelingen om samen te gaan met Blauw Wit in een coalitie van nationale eenheid onder Benjamin Netanyahu, waarbij het de bedoeling is dat Gantz Netanyahu als premier zal afwisselen.

De Arbeidspartij is een sociaaldemocratische zionistische partij. In de beginjaren van de staat Israël was de voorganger van deze partij (Mapai: De Partij van de Arbeiders van het land Israel) de grootste partij, en zette zij de boventoon in de politiek tot 1977.  Na een serie van teleurstellende verkiezingsresultaten in de 21e eeuw, ging de partij van Peretz in onderhandelingen om met Blauw Wit samen te gaan. Daarmee beëindigde de Arbeidspartij haar samenwerking met Meretz, met wie zij samen hadden meegedaan aan de verkiezingen van maart 2020.

Jaar van oprichting: 2019

Politieke positie: centristisch

Lijsttrekker: Benny Gantz

Huidig aantal zetels (exclusief de Arbeidspartij): 15

Huidig aantal zetels Arbeidspartij: 3

Kiezers: De partij plaatst zich strategisch in het politieke midden. Vele kiezers van andere partijen stapten over naar Blauw Wit bij voorgaande verkiezingen, nadat de partij zich profileerde als de enige die de Likoed van premier Netanyahu kon verslaan, en ervoor zou zorgen dat Israel geen premier zou hebben die voor corruptie vervolgd werd.

Politieke agenda:

Blauw Wit profileert zich als verantwoordelijke middenpartij dat het veiligheidsbelang van Israel voorop zet, met corruptieschandalen als die van Netanyahu niets van doen wil hebben, en extremisme aan beide zijden verafschuwt. Blauw en Wit wilde in een “patriottische” grote coalitie regeren, eventueel met Likoed. Maar zonder Netanyahu, en “aan het stuur” als grootste partij. 

Gantz stelde dat hij Netanyahu respecteert voor zijn inzet voor het land, maar dat het nu tijd is om “waardig af te treden.” Netanyahu zou zijn eigen belangen voor die van Israel plaatsen. De leus Israel vóór alles, die Gantz vanaf het begin gebruikt, is dan ook mede bedoeld om het contrast met Netanyahu aan te duiden.

Deze leus haalde Gantz opnieuw aan na de verkiezingen van maart 2020, toen hij besloot om toch met de Likoed samen te werken, om na drie verkiezingen in één jaar tijd met een effectieve regering Israel door de coronacrisis te helpen. Het alternatief zou een vierde verkiezingsronde zijn. Dit vormde aanleiding voor Yair Lapid (Yesh Atid) en Moshe Ya’alon (Telem) om zich samen met hun achterban af te splitsen, en in de oppositie te gaan.

Ideologische en historische achtergrond:

Totdat Gantz zijn deelname aan de verkiezingen had aangekondigd, leek de seculiere middenpartij Yesh Atid van Yair Lapid de grootste bedreiging voor Netanyahu te vormen. Centrumlinkse kiezers trokken na de lancering van de nieuwe partij van Benny Gantz, Veerkracht voor Israel, echter massaal naar Gantz toe. Uit peilingen bleek toen ook dat Lapid en Gantz samen nog meer kiezers zouden kunnen aantrekken dan los van elkaar. Onder het Israelische systeem van coalitieformatie is de grootste partij worden niet allesbepalend, maar wel belangrijk om een regering te mogen vormen.

Gantz kon Netanyahu’s rechtse meerderheid niet bedreigen als hij alleen maar centrumlinkse kiezers aantrok. Hij moest ook rechtse kiezers voor zich winnen om een regering te kunnen formeren. Dat deed hij samen met Moshe Ya’alon, voormalig minister van Defensie namens Likoed en leider van centrumrechtse fractie Telem.

Een dag voor de bekendmaking van de lijsten kondigde Gantz aan dat hij een alliantie had gesloten met Yair Lapid, genaamd Blauw Wit, naar de kleuren van de Israelische vlag.

Afsplitsingen en nieuwe toevoegingen

Lapid (Yesh Atid) en Ya’alon (Telem) splitsten zich af van Blauw Wit in maart 2020, na de verkiezingen en tijdens de daarop volgende formatieonderhandelingen. Benny Gantz was door een meerderheid van Knessetleden naar voren geschoven als formateur, in een strategische alliantie tegen Netanyahu. Nadat onderhandelingen mislukten over een minderheidskabinet met gedoogsteun van de Verenigde Lijst, kondigde Gantz aan dat hij samen met Benjamin Netanyahu zou regeren in een kabinet van nationale eenheid, om de coronapandemie effectief aan te pakken. Lapid en Ya’alon beschouwden dit als kiezersbedrog, na een campagne die erop gebaseerd was Netanyahu uit het zadel te helpen en herhaaldelijke beloftes nooit samen met Netanyahu te regeren. Zij stapten uit Blauw Wit om in de oppositie te gaan.

Kort daarna kondigde Amir Peretz van de Arbeidspartij aan dat hij in onderhandelingen was om met Blauw Wit te fuseren, om in een brede regering van nationale eenheid onder Netanyahu de sociaal-economische doeleinden van de Arbeidspartij beter te kunnen dienen tijdens de crisis. Knessetlid Merav Michaeli weigerde in eigen woorden “met stemmen van links Netanyahu te steunen” en verklaarde de oppositie in te zullen gaan.