Dossier: Israelische politiek

Instituties van de democratische rechtsstaat

Israel is een parlementaire democratie met een meerpartijenstelsel. De uitvoerende macht ligt bij de regering, bestaande uit een coalitie van meerdere partijen. De regering wordt geleid door de premier. Het staatshoofd is de president, die vooral een ceremoniële rol vervult. De wetgevende macht ligt bij het parlement, de Knesset. De rechtsprekende macht is onafhankelijk van de uitvoerende en de wetgevende macht. De taken en verantwoordelijkheden van de uitvoerende, wetgevende en rechtsprekende macht staan beschreven in de Basiswetten. De Basiswetten hebben de rol van grondwet, omdat Israel geen officiële grondwet heeft.

Knesset

Het Israelische parlement heet ‘Knesset’, vergadering. De Knesset heeft 120 leden en wordt gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging. Wanneer een partij tien procent van de stemmen krijgt, levert dat dus tien procent van de 120 zetels in de Knesset op. Daarbij geldt een kiesdrempel van 3,25 procent. Partijen die de drempel niet halen, krijgen geen zetels.

De twintigste Knesset (2015-2018) telde maar liefst tien fracties. Sommige van deze fracties bestonden uit een samenwerkingsverband van meerdere partijen. Zo bestaat de Verenigde Arabische Lijst uit vier verschillende partijen, die samen één kieslijst en één fractie vormen. Partijen stellen hun lijstvolgorde voor de verkiezingen samen: dit gebeurt bij de meeste partijen door middel van een interne verkiezing. Anders dan in Nederland is het bij de Knessetverkiezingen niet mogelijk om een voorkeursstem op een specifieke kandidaat uit te brengen: men stemt alleen op een lijst als geheel.

Alle staatsburgers in Israel hebben vanaf achttien jaar kiesrecht. In tegenstelling tot in Nederland kunnen Israëli’s niet per machtiging stemmen, en ook is het niet mogelijk om vanuit het buitenland een stem uit te brengen.

Net als in Nederland zijn er tenminste elke vier jaar verkiezingen voor de Knesset, maar deze kunnen ook eerder worden gehouden wanneer een regering ten val komt en er geen nieuwe coalitie (en regering) kan worden gevormd.

De volgende partijen vormden de 20ste Knesset:

Hebreeuwse / Arabische naam

Nederlandse aanduiding

Politieke positie

Zetels

Likud

Likoed

Centrumrechts

30

Ha-Machaneh Ha-Tsioni

Zionistische Unie

Centrumlinks

24

 

Mifleget Ha’avoda

Arbeidspartij

Sociaaldemocratisch

19

 

 

Hatnuah

Hatnuah

Centrumlinks, progressief

5

 

Al-Qa’imah al-Mushtarikah

Verenigde Lijst

Arabisch, anti-zionistisch, links

13

 

Hadash

Hadash

Communistisch

5

 

 

Balad

Balad

Arabisch-nationalistisch, seculier

3

 

 

Ra’am

Ra’am

Islamistisch

3

 

 

Ta’al

Ta’al

Arabisch-nationalistisch

2

 

Yesh Atid

Yesh Atid

Middenpartij, nadruk op secularisme

11

Kulanu

Kulanu

Middenpartij, pro-economische hervormingen

10

HaBajiet HaJehoedie

Het Joodse Huis

Religieus-zionistisch, rechts

8

 

Tekumah

Tekuma

Pro-nederzettingen

2

 

Shas

Shas

Ultra-orthodox, sefardische belangen

7

Yisrael Be’etenu

Jisrael Beetenoe

Rechts, seculier, Russische belangen

6

Jahadoet ha-Torah ha-Meoechedet

Verenigd Thora Jodendom

Ultra-orthodox, Asjkenazisch

6

 

Agudat Yisrael

Agoedat Jisrael

Chassidische stroming

3

 

 

Degel HaTora

Degel HaTora

Niet-chassidische (Litvische) stroming

3

 

Meretz

Meretz

Links, groen, progressief

5

Totaal

 

 

120

Regering

De regering wordt gevormd door een meerderheidscoalitie van partijen in de Knesset en staat onder leiding van de premier. De premier staat boven de andere ministers in de hiërarchie en mag ministers ontslaan, maar loopt daarbij het risico dat dit het voortbestaan van de coalitie in gevaar brengt. Het huidige kabinet bestaat uit 21 ministers en zeven staatssecretarissen, die leiding geven aan de verschillende departementen zoals gezondheidszorg, defensie, justitie et cetera. Ook zijn er ministers zonder portefeuille, die verantwoordelijk zijn voor een bepaald beleidsterrein maar geen leiding geven aan een departement. Een opvallend verschil met Nederland is dat bewindspersonen doorgaans ook lid zijn van het parlement.