Lapid en Bennett vormen coalitie

Naftali Bennett (Yamina) en Yair Lapid (Yesh Atid) hebben woensdagavond aangekondigd alsnog een regering zonder zittend premier Benjamin Netanyahu en zijn Likoed te vormen. Bennett wilde al eerder met het zogenaamde ‘veranderingsblok’ van Yair Lapid (Yesh Atid) regeren, met gedoogsteun van in ieder geval Ra’am, maar dat plan lag gedurende de recente geweldsescalatie met Hamas en verschrikkelijke rellen tussen Israelische Arabieren en Joden even stil. Nu de situatie weer rustig is, ziet Bennett kans om met oppositieleider Yair Lapid nog net voor de deadline op woensdag 2 juni een regering te presenteren. 

vlnr: Yair Lapid, Naftali Bennett en Mansour Abbas tekenen een historische coalitiedeal (Foto: Ra’am)

Hoewel Yamina met zeven zetels aanzienlijk minder goed scoorde tijdens de verkiezingen in maart dan de 17 zetels die Yesh Atid opstreek, wist Bennett af te dwingen dat hij als eerste premier mag zijn in een rotatieovereenkomst met Lapid. Als een van slechts twee partijen naast Ra’am sloot Yamina noch regeren met Netanyahu uit, noch zegde het toe alleen met Netanyahu te regeren. Bennett deed ook een verkiezingsbelofte om in elk geval Lapid geen premier te laten worden. Kiezers van Yamina zullen nu genoegen moeten nemen met Bennett als eerste premier in een rotatie met Lapid. De twee politici kunnen goed met elkaar overweg en noemen elkaar steevast ‘bro’. Volgens de rotatiedeal zal Lapid pas in september 2023 premier worden, als de nieuwe regering wordt ingezworen door de Knesset, en als deze regering het zo’n tweeëneenhalf jaar volhoudt. Knessetlid Amichai Chikli van Yamina heeft al aangekondigd in de Knesset te blijven zitten, maar niet met de nieuwe regering mee te stemmen, ook al wordt zijn partijleider premier. Dit vermindert de meerderheid van de coalitie tot een minimale 61 zetels. De nieuwe eenheidsregering wordt hierdoor zeer fragiel.

Eenheidsregering van acht partijen

Voor het eerst zal de voorgestelde nieuwe regering een Arabische partij in het kabinet opnemen. Verenigd tegen ‘Bibi’ nemen partijen van links tot rechts deel aan een eenheidskabinet, dat er vooral over eens is dat Netanyahu geen premier meer mag blijven. Verder zijn er nauwelijks standpunten die gedeeld worden door zowel Meretz, Arbeid, Yesh Atid, Blauw Wit, Yamina, Nieuwe Hoop, Yisrael Beitenu en Ra’am, de acht coalitiepartners. Iedere partij wordt zoetgehouden met een paar ministeries die hen aangaan: zo zou Benny Gantz defensieminister blijven, en werd nog tot vlak voor de deadline koehandel gepleegd over de rollen van Meirav Michaeli (Arbeid) en Ayelet Shaked (Yamina), die zullen roteren in het voorzitterschap van de Knessetcommissie voor rechterlijke aanstellingen. Deze commissie is vooral van belang voor deze ‘veranderingsregering’ vanwege de lopende strafzaken tegen Netanyahu. Mansour Abbas van Ra’am zal in ieder geval leiding geven aan een Knessetcommissie over Arabische zaken, en kreeg een toezegging dat illegaal gebouwde huizen voorlopig niet gesloopt zouden worden. Men gaat ervan uit dat het nieuwe kabinet zo’n 24 ministers zal tellen, alsnog minder dan de 36 ministers van het vorige kabinet van Netanyahu en Gantz.

Ophitsing en dreigementen

De afgelopen tijd is er veel druk uitgeoefend op politici om maar geen deel te nemen aan een mogelijke regering zonder Likoed. Zo verschenen er grote billboards gericht op Lapid, Bennett en Shaked. Ook werden Bennett en Shaked weggezet als ‘verraders’ en ontvingen doodsbedreigingen van rechtse extremisten. Knessetlid Tamar Zandberg van Meretz kreeg te maken met doodsbedreigingen richting haarzelf en haar dochtertje. Zo verscheen er een nep-rouwadvertentie en ontving zij telefoontjes met dreigementen aan haar jonge dochter. Zandberg besloot haar woning tijdelijk te verlaten. Benny Gantz stelde dat door de ophitsing en bedreigingen een ‘geen lessen zijn getrokken uit de jaren ’90‘, toen premier Yitschak Rabin in 1995 werd vermoord door een rechtsextremist. Bennett heeft als aangewezen aanstaand premier een beveiligingsteam van de interne veiligheidsdienst gekregen.

Knessetmeerderheid behouden blijft uitdaging

Voordat Bennett als premier kan worden ingesteld en de nieuwe regering kan worden gepresenteerd, moet een meerderheid van Knessetleden ermee instemmen. Momenteel steunt een minimum van 61 volksvertegenwoordigers de voorgestelde samenwerking. Maar een tweede Knessetlid van Yamina, Nir Orbach, overweegt ook openlijk zijn steun voor een regering van Bennett en Lapid in te trekken. Er moet nu binnen zo’n twaalf dagen over de voorgestelde nieuwe regering gestemd worden, maar Knessetvoorzitter Yariv Levin (Likoed) liet al doorschemeren dat hij graag tot op het laatste moment wacht om een stemming toe te laten, zodat zijn partij zoveel mogelijk tijd heeft druk te zetten op Knessetleden om de coalitie alsnog te torpederen. Bepaalde Knessetleden van de Verenigde Lijst zouden bereid zijn om ook voor de nieuwe regering te stemmen.

Maandag staan er twee stemmingen op het programma: één om Knessetvoorzitter Levin te vervangen met Mickey Levy van Yesh Atid. En als het lukt om Levin als voorzitter te vervangen, kan er dan gelijk een stemming gehouden worden over het goedkeuren van de nieuwe regering. Orbach heeft zijn naam al laten schrappen van de petitie om Levin als voorzitter te vervangen. Het einde van Netanyahu’s tweede premierschap en periode als langst regerend leider van Israel is nu in zicht, maar is nog geen voldongen feit.