Onlangs publiceerde het Begin Sadat Center van de Bar-Ilan University in Israel een nieuw rapport. Het gaat om een lijvig rapport, van meer dan 300 pagina’s. Het gaat in op onderliggende feiten, die ten grondslag liggen aan de beschuldiging van genocide aan het adres van Israel en bevat een schat aan informatie. Een opvallend punt is dat media zoals NOS, NRC, Volkskrant en Trouw er geen enkele aandacht voor hebben gehad.
Rapport
Het rapport is geschreven door twee militaire historici, een expert in kwantitatieve analyses en een advocaat. De kracht van het rapport is dat het een tegenwicht geeft aan de vele andere rapporten die door de VN en andere ngo’s (Oxfam, Amnesty, Human Rights Watch) zijn geschreven. De onderzoeken zijn stuk voor stuk vooral gebaseerd op informatie van Hamas. Daarnaast gaan de rapporten mee in de beschuldigingen aan het adres van Israel. Dit rapport heeft een volledig andere, pro-Israelische benadering.
Het is onmogelijk om het gehele rapport samen te vatten, maar in grote lijnen gaan de onderzoekers in op de beschuldiging van uithongering, het lukraak bombarderen en het zonder onderscheid doden van Palestijnen. Daarbij geven de auteurs veel juridische achtergrondinformatie, voordat ze ingaan op de specifieke onderwerpen.
Daarnaast gaan de auteurs in op het aantal slachtoffers dat de autoriteiten van Hamas melden. Ze maken daarbij ook een uitstapje naar eerdere conflicten, zoals een eerdere Gaza-oorlog, de oorlog tegen Hezbollah in 2006 en de aanval van Israel op Jenin in 2002.
Honger
Het eerste hoofdstuk richt zich op één van de belangrijkste beschuldigingen richting Israel, namelijk dat Israel opzettelijk te weinig voedsel toelaat. In eerder artikelen heeft CIDI al laten zien dat er veel onwaarheden zijn verspreid. Een van de meest in het oog springende onwaarheden is de claim dat voor de oorlog 500-600 vrachtwagens per dag de Gazastrook binnenkwamen. Media zoals NOS beweren dat deze vrachtwagens per dag nodig zijn om Gaza te bevoorraden.
Het gaat ten eerste niet om 500-600 tot vrachtwagens per dag, maar per werkdag. Omgerekend ging het om 327 vrachtwagens per dag. Ongeveer een kwart hiervan bevatte voedsel. Volgens gegevens van Amnesty ging het om 75 vrachtwagens met voedsel per dag. De helft van de 327 vrachtwagens per dag bevatte bijvoorbeeld constructiematerialen. Dat is bijvoorbeeld te zien in overzichten van de VN.
Sinds de oorlog komen er gemiddeld per dag meer vrachtwagens met voedsel binnen dan voor de oorlog, zo laat het rapport zien. Dat schept een heel ander beeld dan dat er 500-600 vrachtwagens per dag nodig zijn.
Geen correctie
Het punt dat het rapport maakt is dat deze berichtgeving grote invloed heeft gehad op de publieke opinie. Langzaam maar zeker is de claim verdwenen uit de rapporten van ngo’s, maar veel media houden vast aan de claim. Het gesprek aangaan over dit onderwerp is lastig, aldus de auteurs. Want al snel volgt de beschuldiging van ongevoeligheid voor het leed van de inwoners van Gaza.
De auteurs van het rapport hebben overigens ook kritiek op Israel. Het besluit om geen hulp toe te laten van maart tot en met mei 2025 kan op flinke en terechte kritiek rekenen. Ook het feit dat Israel te vroeg wilde stoppen met het distribueren via VN-kanalen wordt scherp afgekeurd. Israel schermde toen met een nieuwe hulporganisatie, de Gaza Humanitarian Foundation. Maar de organisatie was duidelijk nog niet klaar om alle hulp over te nemen.
Aan de andere kant wijzen de auteurs ook op de verantwoordelijkheid van Hamas: zij hielden nieuwe systemen van voedseldistributie tegen. Ze bedreigden inwoners van Gaza die hier toch gebruik van maakten. Bovendien plunderde Hamas hulpkonvooien en legt de beweging belastingen op, om zo de ‘medewerkers’ van Hamas uit te kunnen betalen. Hamas zegt bovendien zelf dat ze zich niet verantwoordelijk voelt voor de burgers van de Gazastrook. Terwijl ze dat wel zijn.
Hongersnood
Het rapport gaat ook in op de beschuldiging van hongersnood. Het rapport laat zien dat de IPC (de voedselwaakhond van de VN) stevige voorspellingen doet. Opnieuw geldt hier dat het heel ingewikkeld is om kritiek te hebben, vanwege de beschuldiging van gevoelloosheid.
De situatie in de Gazastrook is overduidelijk chaotisch. De beslissing van Israel om wekenlang geen voedsel naar binnen te laten heeft grote gevolgen gehad. Inwoners van Gaza moeten ver lopen om voedsel te krijgen. Daarnaast is overduidelijk dat het recht van de sterkste geldt: heel veel vrachtwagens met hulpgoederen worden geplunderd. Op papier kan er genoeg voedsel zijn, maar hoe de verdeling van het voedsel in de praktijk werkt is een ander verhaal. Bij hongersnood denken veel mensen aan sterk vermagerde kinderen en ouders, maar in de eerste fase van de hongersnood hoeft dat nog niet zo te zijn. Hongersnood is een sluipend proces.
Sterftecijfers
Medio augustus stelde het IPC dat er sprake was van hongersnood in de Gazastrook. De organisatie stelt dat er sprake is van “famine with reasonable evidence”. Bij honger met “solid evidence” moet voldaan worden aan drie voorwaarden, maar in dit geval slechts aan twee voorwaarden.
De voorwaarde waaraan niet voldaan wordt zijn de sterftecijfers, er moeten meer dan 2 op de tienduizend inwoners sterven per dag aan de honger. Dat is ook waar het rapport van de auteurs op wijst: er zouden tienduizenden mensen aan de honger gestorven moeten zijn. In de praktijk is dat niet gebeurd. Maar aan de andere twee voorwaarden is volgens het IPC wel voldaan.
Lukraak bombarderen
Een andere beschuldiging die Israel ten deel valt is dat het doden van Palestijnen zonder onderscheid. Allereerst wijst het rapport op een belangrijk thema: dat Hamas met opzet zich verschuilt tussen de burgers. De voorbereidingen op deze oorlog zijn jaren geleden gestart. Hamas heeft een uitgebreid tunnelnetwerk gecreëerd. Bovendien zijn de Hamasmilitanten verkleed als burgers, wat in strijd is met het internationaal recht. In de praktijk constateert het rapport dat vooral het optreden van het Israelische leger onder loep wordt genomen. Dat gebeurt echter zonder te kijken naar de tactieken van Hamas. Terwijl dat grotendeels verklaart waarom Israel doet wat het doet.
Het rapport merkt op dat de normale gang van zaken is dat burgers geëvacueerd worden. Israel heeft gebieden aangewezen waar het veiliger zou zijn, zogenoemde ‘safer zones’, ook wel ‘humanitarian zones’ genoemd. Maar Hamas weigerde om gebieden aan te wijzen waar hun strijders niet zouden opereren. Israel doodde bijvoorbeeld Mohammed Deif (de beruchte leider van de gewapende tak van Hamas in Gaza) in nota bene zo’n zone. Hamas riep burgers actief op om niet te evacueren. Maar ook Egypte heeft een grote rol: het land weigerde om de grens te openen en inwoners op te vangen. In de praktijk kwamen inwoners daarom terecht in andere delen van de strook.
In de oorlog is er zeer veel schade ontstaan aan gebouwen en infrastructuur van de Gazastrook. Dat heeft mede te maken met de vele tunnels. Hamas gebruikt bovendien civiele gebouwen om de guerrillastrijd tegen de IDF uit te voeren. Daarnaast heeft Hamas tienduizenden huizen geboobytrapt.
Munitie
De auteurs wijzen erop dat de IDF wordt verweten dat ze heel veel bombardementen uitvoeren. Maar in vergelijking met andere oorlogen is dat behoorlijk relatief. Bovendien: het bewijst alleen maar dat het leger zich niet richt op burgers. Met veel minder munitie had het leger veel meer slachtoffers kunnen maken, als ze dat echt hadden gewild. In plaats daarvan gaf het Israelische vaak van tevoren prijs dat ze aanval zouden gaan uitvoeren, ook al gaat dat ten koste van het verrassingseffect. Verder blijkt dat Israel in de eerste maanden van de oorlog wel degelijk heel veel kopstukken van Hamas heeft gedood, een verdere aanwijzing dat de aanvallen gericht zijn op Hamas.
Doden
Het rapport gaat verder in op de beschuldigingen dat Israel Palestijnen zonder reden zou doden. Dit is een belangrijk punt, waarin de oorlog in Gaza zich echt onderscheidt van andere zeer gewelddadig conflicten.
In de praktijk zijn er namelijk geen voorbeelden van ‘slachtpartijen’. Het rapport wijst op een aantal zeer discutabele aanvallen, waarbij er zeker indicaties zijn van oorlogsmisdrijven. Maar in veel andere conflicten zijn er voorbeelden van standrechtelijke executies, waarbij tientallen burgers gedood worden. In Gaza zijn die voorbeelden er simpelweg niet.
Een voorbeeld van een zeer discutabele aanval is de dood van 15 hulpverleners in februari 2025. Achteraf bleek dat de hulpverleners in ambulances reden, met hun zwaailichten aan. Eerder ontkenden Israelische militairen dit. Maar ondanks eerdere geruchten bleken de hulpverleners niet van dichtbij geëxecuteerd te zijn. Toch zijn er hier wel voldoende indicaties voor een oorlogsmisdrijf, aldus het rapport.
Opzet
Maar om dat te kunnen bewijzen moet er wel veel meer onderzoek gedaan worden. De term oorlogsmisdrijf vliegt ons om de oren, maar de praktijk is veel weerbarstiger. Dat bewijst bijvoorbeeld een onderzoek naar de NAVO-bombardementen op Servië in 1999. Hierbij kwamen honderden burgers om het leven.
Een voorbeeld was een aanval op een trein, waarbij vijftien burgers om het leven kwamen. Het onderzoek wees uit dat de aanval was gericht op de brug waar de trein overheen reed. De aanval was ingezet zonder dat de piloot zelf zicht had op de brug. De piloot kun dus niet weten dat er op dat moment een trein reed. Daarna zag de piloot dat de trein was getroffen. Hij besloot om nog een bom af te vuren, om alsnog de brug te vernietigen. Deze processen en keuze moesten allemaal heel snel genomen worden. Maar opnieuw raakte hij de trein, omdat hij een verkeerde inschatting had gemaakt van waar de trein zou staan. Toch was dat niet voldoende om een onderzoek te starten. Het waren immers fouten, geen opzet. Dat moet ons heel voorzichtig maken in oordelen over Gaza.
Hind Rajab
Een andere problematische aanval die het rapport beschrijft is die waarbij Hind Rajab om leven kwam, een jong Palestijns meisje. De aanval heeft grote impact gehad en zij werd een symbool van het Palestijns lijden. Zij zat samen met haar familie in een auto, in overeenstemming met een evacuatiebevel van het leger. Een legervoertuig opende het vuur en doodde meerdere familieleden. Hind en haar zus overleefde de aanval en belde de hulpdiensten. Vervolgens kwam er een ambulance, die toestemming kreeg van het leger. Maar uiteindelijk bleek deze ambulance ook onder vuur genomen te zijn. Hind en haar zus zijn hierbij ook omgekomen. Ook hier concludeert het rapport dat er genoeg aanleiding is om een onderzoek in te stellen.
Maar in veel andere gevallen concludeert het rapport dat er niet meteen aanwijzingen zijn voor oorlogsmisdrijven. Vaak gaat het dan om gevallen waarin de beschuldiging gebaseerd is op enkele ooggetuigen, zonder aanvullend bewijs. Bovendien opereren Hamasmilitanten in burgerkleding. Een aanval die er soms problematisch uitziet is wel degelijk gericht op Hamasterroristen, die gekleed zijn als burgers.
Het rapport wijst erop dat er van bijvoorbeeld de aanval van Hamas op 7 oktober heel veel beelden zijn, die oorlogsmisdrijven laten zien. Dat geldt ook voor de moordpartij op Alawieten in maart 2025 in Syrië. Maar van de oorlog in Gaza ontbreken deze beelden in grote mate. Dat wijst erop dat dit soort aanvallen niet zijn uitgevoerd door het Israelische leger.
Eerdere oorlogen
De auteurs kijken ook terug naar een aantal andere conflicten die Israel heeft gehad. Een interessant voorbeeld is de aanval van Israel op Jenin, in 2002. Israel viel toen dit gebied binnen, omdat er veel zelfmoordterroristen afkomstig waren uit een gedeelte van de stad, namelijk het vluchtelingenkamp.
Tijdens de aanval van Israel kwamen er berichten naar buiten over slachtingen. Palestijnen stelden dat Israel duizenden burgers zou doden, die begraven zouden zijn in massagraven. Bovendien zou het om veel kinderen en vrouwen gaan. Al snel namen westerse media deze verhalen over, zich baserend op Palestijnse ooggetuigen. Ook ngo’s (zoals Amnesty en Human Rights Watch) stelden al snel dat er sprake was van een slachting van burgers, op basis van diezelfde ooggetuigen.
Maar later bleek dat vijftig mensen om het leven waren gekomen. Een rapport van Human Rights Watch telde 52 doden, waarvan meer dan de helft militanten waren. Op dat moment was het nog vrij makkelijk om dit vast te stellen. De terreurorganisaties wilden namelijk laten zien dat ze actief waren geweest in Jenin. Dat staat in scherp contrast met de huidige positie van Hamas in de Gazastrook, die juiste koste wat het kost niets wil vertellen over gedode militanten.
Oorlog tegen Hezbollah
Hetzelfde patroon is zichtbaar bij de oorlog tegen Hezbollah in 2006. Allen daar koos Hezbollah ervoor om niet open te zijn over het aantal gedode militanten. Ngo’s stelden dat er slechts enkele tientallen Hezbollahstrijders waren gedood. Zij baseerden zich vooral op open bronnen, zoals social media. Dat hield echter geen rekening met het beleid van Hezbollah, om dat af te schermen. Maar later gaf Hezbollah zelf toe dat er in ieder geval 250 van hen om het leven waren gekomen. Uiteindelijk bleken het er nog veel meer te zijn.
Gaza
In Gaza zien we nu dezelfde dynamieken. Media en kranten spreken over slachtingen en excessief geweld, voor op basis van informatie van ooggetuigen (lees: Hamas). Deze verklaringen worden zeer serieus genomen. Er is bijna geen aandacht voor het bizarre feit dat Hamas niet wil vertellen hoeveel militanten zijn omgekomen. De informatie van het Israelische leger wordt echter wel volop in twijfel getrokken. Het rapport ziet daarin een patroon. Dat zou er opnieuw voor moeten zorgen dat we voorzichtig zijn in voorbarige conclusies over slachtoffers in de Gazastrook.
Ontstellend gebrek aan aandacht
Het is opvallend hoe weinig aandacht dit rapport gekregen heeft. Bij de NOS, Parool, NRC, Volkskrant en Trouw heeft het rapport geen enkele aandacht gekregen. Uiteraard is het zo dat het rapport afkomstig is van Israelische wetenschappers. Het is overduidelijk pro-Israel. Maar de andere rapporten (van Amnesty en de VN bijvoorbeeld) zijn vooral gebaseerd op informatie van Hamas. Daar is echter wel volop aandacht voor geweest.
Het is een gemiste kans dat journalisten van die media het rapport niet lezen en er geen aandacht aan schenken. Want het is de moeite van het lezen meer dan waard.