Politieke oudgediende scheert beroemde snor af: portret van Amir Peretz

IN ISRAEL / Door: PAUL VAN DER BAS / 12 sep 2019 #ISRAELKIESTOPNIEUW

Hij is het langstzittende parlementslid van Israel en was veertien jaar geleden ook al lijsttrekker. Haalt deze ervaren politicus de Arbeidpartij weer uit het slop? Amir Peretz denkt zelf van wel. 

Arbeid-voorman Amir Peretz

De leider van de Arbeidpartij, Amir Peretz. Foto: Jonathan Klinger

Aanstaande dinsdag – 17 september – gaat Israel voor de tweede keer dit jaar naar de stembus. De nieuwe verkiezingen zijn het gevolg van de mislukte regeringsformatie na de verkiezingen van april dit jaar. Nieuwe ronden, nieuwe kansen, en – bij sommige partijen – nieuwe lijsttrekkers. Één van de nieuwe lijsttrekkers is Amir Peretz van de Arbeidpartij. De centrumlinkse partij haalde bij de verkiezingen in april een erbarmelijk resultaat. De Arbeid, of Avodah – ooit een onbetwiste machtsfactor in de Israelische politiek – haalde slechts zes zetels. Voor lijsttrekker Avi Gabbay was er maar één conclusie mogelijk: opstappen. En dus heeft de Arbeidpartij minder dan een halfjaar later weer een andere voorman: de besnorde oud-vakbondsman Amir Peretz is nu het gezicht van de campagne.

Politieke oudgediende met vakbondsverleden
Peretz mag dan de nieuwe lijsttrekker zijn, maar is allesbehalve nieuw in de politiek: al sinds 1988 zit hij in de Knesset. Bovendien was hij minister van Defensie en vicepremier (2006-2007) en minister voor milieubescherming (2013-2014). En, niet te vergeten: in 2005 was hij ook al lijsttrekker. Een doorgewinterde politicus dus, die het reilen en zeilen van het politieke establishment kent als zijn broekzak. De politieke carrière van de in Marokko geboren Peretz nam een vlucht toen hij in de jaren ’90 voorzitter was van de machtige vakbond Histadroet. Hij maakte furore met een activistisch-linkse koers. Peretz werd eind 1997 beroemd én berucht toen hij Israel volledig stillegde met een algehele staking. De reden voor de vijf dagen durende staking was een uitspraak van minister Yaakov Ne’eman – bewindspersoon onder het eerste kabinet-Netanyahu. Ne’eman had zijn twijfel uitgesproken over een eerder gesloten pensioenakkoord, tot grote woede van de overtuigde socialist Peretz. De staking werd verboden door de rechtbank, maar Peretz zette door. En met succes: hij en de Histadroet kwamen als winnaars uit de strijd, Ne’eman moest afdruipen. 

Van activist tot pragmaticus
In navolging van sociaaldemocratische partijen in heel Europa, verloor ook de Israelische Arbeidpartij haar ideologische veren rond de eeuwwisseling. De traditioneel-linkse koers werd ingeruild voor het “derde weg”-model waarmee Tony Blair furore had gemaakt. Peretz was geen uitzondering op die trend. Wat in de jaren ’90 onmogelijk leek, werd een feit: de voormalige vakbondsman Peretz werkte vanaf 2003 samen met vrije markt-adept Benjamin Netanyahu (destijds minister van Financiën) in een aantal economische hervormingen die de invloed van de staat op de economie sterk terugdrongen. Waar het economische beleid van Israel decennialang was bepaald door de linkse agenda van de Arbeidpartij, kreeg het angelsaksische model van de vrije markt nu ruim baan. 

Imagoschade
Tijdens zijn periode als minister van Defensie (2006-2007) kreeg Peretz’ imago een gevoelige klap te verduren. Israel had een nederlaag geleden tegen Hezbollah in de Tweede Libanonoorlog, en Peretz werd als medeverantwoordelijk gezien voor de traumatische mislukking. Amir Peretz bleef aan als Knessetlid, maar zijn politieke ster leek definitief gedoofd. Vriend en vijand waren het erover eens: Peretz zou nooit meer aan de top komen. 

Comeback
Inmiddels lijkt Peretz zijn oude populariteit te hebben herwonnen. Zijn Arbeidpartij verkeert in diepe crisis, en de ervaren Peretz moet redden wat er te redden valt. In de lijsttrekkersverkiezingen stemde maar liefst 47 procent van de Arbeid-leden op Peretz, waarmee de Knesset-veteraan zich verzekerd weet van steun in de achterban. Om zijn partij uit de crisis te halen, gooit Peretz het in de campagne over een andere politieke boeg: van oudsher stond de Arbeidpartij bekend als een partij van ‘duiven’: bekende voormannen zoals Shimon Peres en Yitzchak Rabin waren verantwoordelijk voor de Oslo-akkoorden. In de huidige campagne is het vredesverhaal naar de achtergrond verdwenen, en voeren economische thema’s de boventoon. Peretz hoopt met zijn linkse economische verhaal kiezers te bereiken in de periferie van Israel. Daarmee wordt een nieuw electoraat aangeboord, want de Arbeid is vooral populair in de grote steden, en minder in de periferie – de meeste kibboetsen, ooit Arbeid-bolwerken, zijn allang failliet of geprivatiseerd.

Alliantie met Gesher
Peretz heeft bovendien een alliantie gesloten met Gesher, een kleine partij die bij de vorige verkiezingen niet boven de kiesdrempel uitkwam. Gesher wordt geleid door Orly Levi-Abekassis, een vrouw met een indrukwekkende politieke stamboom: haar vader was een kopstuk van de rechtse Likoed-partij, en één van de bekendste Sefardische politici van zijn tijd. Orly Levi richtte zich bij de afgelopen verkiezingen op één kwestie: het verbeteren van de zorg. Dat leverde niet genoeg stemmen op voor zetels in de Knesset, maar mogelijk kan de combinatielijst Arbeid-Gesher een bredere groep kiezers aanspreken. Arbeid doet het notoir slecht bij Sefardische kiezers, maar met de twee Sefardische kopstukken Peretz en Levi komt daar mogelijk verandering in. Althans, dat hoopt Peretz. 

Amir Peretz, zonder zijn beroemde snor.

Peilingen
Of het iets helpt, is nog zeer de vraag. In de peilingen kwakkelt de Arbeidpartij nog steeds rond de zes zetels. Het ziet er sterk naar uit dat de dramatische verkiezingsnederlaag van april straks wordt herhaald. Peretz doet in elk geval zijn best: als campagnestunt liet hij zijn kenmerkende snor afscheren. De boodschap: “read my lips”, ik stap niet in een coalitie met Netanyahu. De stunt leverde de Arbeid-voorman wat broodnodige aandacht op, maar laat tegelijkertijd zien hoe diep Arbeid is gezonken, zo schrijven columnisten. De ooit zo machtige partij krijgt alleen nog aandacht met een komische stunt. In de inhoud zijn de meeste Israeli’s allang niet meer geïnteresseerd.