Afgelopen zondag kondigde Israel aan dat het nieuwe maatregelen neemt, om de grip op de Westelijke Jordaanoever te verstevigen. Minister Smotrich windt er al langer geen doekjes meer om: het doel is om een Palestijnse staat onmogelijk te maken. Het maakt Israel steeds gevoeliger voor kritiek vanuit Europese landen, waaronder ook Nederland.
Maatregelen
Het was niet premier Netanyahu zelf die de maatregelen bekendmaakte, maar minister van defensie Katz en minister Smotrich, die ook gaat over het beleid op de Westelijke Jordaanoever. Premier Netanyahu is deze week namelijk ook bij president Trump op bezoek geweest, die eerder al duidelijk heeft gemaakt dat hij annexatie van de Westelijke Jordaanoever niet accepteert.
De maatregelen zijn genomen door het veiligheidskabinet van Israel. Maar wat zijn nu precies de maatregelen die ze hebben genomen? Op de Westelijke Jordaanoever gelden nog een aantal oude wetten uit de tijd van de Jordaanse overheersing. Een van die wetten schreef voor dat een niet-moslim geen grond mag kopen in dat gebied, een ronduit discriminerende wet. Die wet is nu ingetrokken. Daarnaast wordt het eenvoudiger om land te kopen, er zijn minder vergunningen nodig.
Het is eigenlijk moeilijk om tegen deze maatregelen te zijn, maar het gaat uiteindelijk vooral om het doel waarom deze maatregelen zijn genomen. Bovendien zijn dit nog de minst omstreden maatregelen.
Palestijnse Autoriteit
De andere maatregelen vergroten de grip van Israel op gebieden die nu onder controle staan van de Palestijnse Autoriteit (PA). Israel kan dan gaan ingrijpen op het gebied van watermanagement, milieu en archeologie. Israel stelt dat de Palestijnse Autoriteit niet optreedt tegen vervuiling en beschadiging van archeologische opgravingen. De maatregelen hebben grote gevolgen voor de toch al zeer verzwakte PA, die nog meer gezag zal verliezen. Al langer bestaat de angst dat de PA op instorten staat. Daarmee loopt Israel het risico dat Hamas nog meer invloed zal krijgen in dit gebied. Maar ondanks dit risico lijkt het soms wel dat Israel de PA ziet als een grotere vijand dan Hamas.
Deze angst heeft alles te maken met de opstelling van de internationale gemeenschap. Dat Hamas geen enkele rol mag spelen in de toekomst, daar zijn westerse bondgenoten het wel over eens. Voorlopig lijkt Hamas absoluut niet uitgeschakeld te zijn, maar dat is een ander probleem. Maar veel westerse bondgenoten proberen de tweestatenoplossing weer nieuw leven in te blazen. En die staat moet nog steeds geleid gaan worden door de PA.
In Israel is men absoluut nog niet bezig met een Palestijnse staat, de impact van 7 oktober 2023 is daar nog elke dag te voelen. Maar de internationale gemeenschap is al een paar stappen verder. Deze wrijving was al voelbaar in de afgelopen jaren, maar wordt steeds sterker. Daarbij komt dat de huidige coalitie in Israel niet echt uitblinkt als het gaat om diplomatie, om het maar eens eufemistisch uit te drukken. Haviken zoals ministers Ben Gvir en Smotrich slaan zeer stevige taal uit.
Hebron
Een andere zeer gevoelige maatregel is het gezag bij de grot van de Patriarchen, waar volgens de traditie de aartsvaders zijn begraven. Dit is een heilige plek voor Joden. Maar het is tegelijkertijd ook een moskee. Met de nieuwe maatregelen krijgt Israel in de praktijk de controle over deze plaats en niet meer het lokale Palestijnse gezag. President Abbas van de PA reageerde als door een wesp gestoken, want deze maatregel ligt misschien nog het meeste gevoelig. Het gaat immers om een religieuze plaats.
Afkeuring
Een paar dagen later sprak een Likoed-minister openlijk over een de facto annexatie, oftewel een annexatie in de praktijk. Dat lijkt uiteindelijk ook het doel te zijn van deze maatregelen. Een officiële annexatie krijgt niet de steun van de VS, maar er lijkt nu een nieuwe strategie te zijn bedacht. Het gaat eigenlijk om een salamitactiek, waarbij langzaam maar zeker de grip van Israel op het gebied wordt vergroot. Zolang president Trump niet duidelijk zegt dat het te ver gaat heeft Israel ruimte. Want de kritiek van andere westerse bondgenoten lijkt de huidige regering niet te interesseren.
Die andere westerse landen reageerden stevig, maar zonder daar meteen consequenties aan te verbinden. De EU sprak over een stap in de verkeerde richting. Ook minister van Buitenlandse Zaken Van Weel sprak zijn afkeuring uit. Maar de grote vraag was natuurlijk: hoe zou Amerika reageren? Het land herhaalde wel dat het tegen annexatie is, maar ging eigenlijk niet in op de maatregelen die Israel nu gaat doorvoeren.
Ook in Israel zelf is er kritiek op de besluiten. Want deze besluiten zetten wel degelijk de samenwerking met de VS op scherp, terwijl Israel eigenlijk afhankelijk is van Amerikaanse steun. Voormalige veiligheidsfunctionarissen in Israel waarschuwen daarom tegen de maatregelen. Zij wijzen er verder op dat deze maatregelen nog meer inzet vragen van Israelische militairen, om nieuwe nederzettingen en gebieden te beschermen. Zij wijzen bovendien op het gevaar dat Hamas steeds meer aanhang zal krijgen.
Dilemma
Maar misschien wel de grootste vraag is: wat betekent dit voor de toekomst van Israel? Annexatie zou ertoe leiden dat miljoenen Palestijnen onder het gezag komen van Israel. Dat zou een einde maken aan de Joodse meerderheid in Israel of aan de democratie.
Het gaat uiteindelijk om de gebieden waar de Joodse roots liggen, om Judea en Samaria. Dat speelt een grote rol, zeker voor de religieuze kolonisten. Voor hen is het ondenkbaar dat dit geen onderdeel zal zijn van Israel. Maar ook als je niet-religieus bent: de Westelijke Jordaanoever heeft grote strategische waarde. Voor veel Israeli’s is het ondenkbaar dat hier een vijandige staat zou komen. En de ervaring van de Gazastrook heeft die angsten niet weggenomen.
Aan Palestijnse kant geldt dat zij steeds meer in de verdrukking komen. Zij stellen dat de annexatie al jarenlang aan de gang is. Het is ontegenzeggelijk dat de positie van de Palestijnen in de afgelopen jaren sterk is verslechterd. Een Palestijnse staat lijkt steeds meer uit zicht te raken. De vraag is voorlopig vooral: waar ligt de grens van Amerika? De huidige coalitie in Israel zal in ieder geval zo ver mogelijk gaan, ook al leidt dat tot vervreemding van andere bondgenoten. Daarmee past het in de lijn van premier Netanyahu: hij heeft zijn lot gelegd in de handen van Amerika, of beter gezegd: president Trump. Maar ook het lot van de Palestijnen lijkt steeds meer in zijn handen te komen liggen.
Het betekent vooral ook dat de politieke druk op Israel vanuit andere Europese bondgenoten toe zal nemen. Het ligt steeds meer voor de hand dat dit uiteindelijk politieke en economische consequenties zal gaan krijgen, bijvoorbeeld een opschorting van het EU-Israel-associatieakkoord. Zeker nu Europa zal proberen om een eigen koers te varen, los van Amerika.