Verkiezingen in Israel: Partijportret Shas

In de aanloop naar de Israelische verkiezingen op 9 april publiceert CIDI een serie ‘portretten’ van de verschillende partijen. Shas is een Sefardische, charedische (‘ultra-orthodoxe’) partij.

Foto: Een auto met een Shas-verkiezingsposter op de achterruit. Bron: Ranbar/Wikimedia Commons.

Achtergrond: Shas vindt haar oorsprong in de emancipatiebeweging voor Mizrachim, Joden uit het Midden-Oosten die in de jaren ’50 en ’60 – vaak noodgedwongen – naar Israël emigreerden omdat het klimaat jegens Joden in islamitische, met name Arabische landen sterk was verslechterd. In de jaren ’50 en ’60 had de Arbeidspartij een sterke greep op de staat en was er, in het licht van de conflicten met de buurlanden en de algemene armoede, weinig aandacht voor de problemen en de specifieke tradities van Mizrachim. De Arbeidspartij stimuleerde secularisatie onder Mizrachim en werd verweten op Mizrachim neer te kijken. Hiertegen kwamen steeds meer mensen in opstand.

Shas diende als een middel voor de sociale en politieke emancipatie van Mizrachim. Hierin heeft de voormalige opperrabbijn van Israël, wijlen Ovadia Josef, een belangrijke rol gespeeld. In de loop der tijd is er een Mizrachische vorm van het ultra-orthodox jodendom ontstaan, parallel aan Ashkenazische vormen van het ultra-orthodoxe jodendom. Josef vertegenwoordigde primair deze stroming, maar had bovendien een sterke aantrekkingskracht onder Mizrachim die (veel) minder religieus waren. Josef overleed in 2013. Het is de vraag in hoeverre de partij zonder zijn charismatische spirituele leiderschap nog kiezers aan zich kan binden. De partij ervaart met name electorale concurrentie met Likoed.

Agenda: Het verdedigen van de belangen van de Mizrachische ultra-orthodoxe (charedische) gemeenschap en het opperrabbinaat; het opkomen voor de belangen van Mizrachim in het algemeen; het tegengaan van secularisering. De partij neemt in economisch opzicht vaak uitgesproken linkse standpunten in, bijvoorbeeld in dit spraakmakende verkiezingsspotje uit 2015 (Engelse ondertiteling via knop CC).

Kiezers: Primair charedische Mizrachim; secundair Mizrachim die minder of niet religieus zijn, maar Ovadia Josef als inspiratiebron zagen en/of Shas als emancipatiebeweging waarderen. De partij behaalt meer stemmen onder armere Mizrachim dan onder de middenklasse.

Momenteel staat Shas onder leider Aryeh Deri op het randje van de kiesdrempel. De partij heeft nu zeven zetels, maar zou er nu nog maar vier tot zes halen. Als Shas de kiesdrempel niet haalt, lijkt het einde oefening. Wellicht zou de partij bij de volgende verkiezingen dan onderdeel van de alliantie Verenigd Torah-Jodendom kunnen uitmaken. Gezien het feit dat Shas oorspronkelijk ook expliciet een Sefardische emancipatiebeweging was, zou het echter bijzonder pijnlijk zijn om van Ashkenazische ultra-orthodoxen afhankelijk te worden.