Coalitieonderhandelingen in Israel mislukt

De Israelische president Rivlin heeft vanochtend de formatie-opdracht aan Benny Gantz, leider van Blauw Wit beëindigd.  De coalitieonderhandelingen voor een crisisregering zijn mislukt en de wettelijke periode van 28 dagen is verstreken. Zelfs enkele dagen verlenging  hebben niet geleid  tot het gewenste resultaat – een eenheidsregering. De president mocht een tweede formateur benoemen, maar dat deed hij niet omdat hij geen reële optie voor het vormen van een regering ziet. Gantz’s rivaal Netanyahu heeft geen meerderheid (van minimaal 61 Knessetleden) achter zich. Conform de Isrealische wet krijgt de Knesset (het Israelische parlement) nu 21 dagen om een regering te vormen. Als dit mislukt gaat Israel opnieuw naar de stembus, voor de vierde keer sinds april 2019.

Benny Gantz is op 30 maart gekozen als voorzitter van de Knesset. Hij deed dit om zo het controle op de Knessetagenda te nemen, en zo wetten te kunnen aannemen, bijvoorbeeld om te verbieden dat een persoon tegen wie strafrechtelijke aanklacht loopt geen premier kan zijn of worden. Volgens analisten is dit nu het laatste drukmiddel van Gantz op Netanyahu om een eenheidsregering te vormen met zijn afgeslankte partij – Gantz wordt inmiddels door slechts 15 tot 17 Knessetleden gesteund.

Impasse bij verkiezingen

De verkiezingen van 2 maart hebben de impasse in de Israelische politiek niet opgelost. Deze waren gehouden in de begintijden van de Corona-crisis. Toch was de opkomst bij de derde verkiezingen in een rij hoog. – 71%. De tweedeling van de politiek is echter niet opgelost. Enerzijds de zogenaamde ‘rechtse blok’ van partijen die premier Netanyahu steunen: zijn eigen Likoed, samen met de twee Orthodoxe partijen Shas en VTJ en de uitgesproken rechtse lijst Yamina (een samenwerking van drie partijen).
De andere partijen, die allemaal Gantz aanbevolen als formateur, telden samen 62 zetels, maar zijn echter geen blok te noemen: Gantz’s combinatielijst Blauw-Wit is een centrumpartij, de gezamenlijke (Arabische) lijst die 4 partijen met uiteenlopende ideologische profielen verbindt, de linkse lijstcombinatie Avoda-Gesher-Meretz, en de rechts-seculiere partij Israel ons huis. Gemeenschappelijk aan deze lijsten is hun afkeer van Netanyahu. Allemaal verklaarden zij niet met Netanyahu in een coalitie te gaan, omdat hij aangeklaagd is voor corruptie.

Coronacrisis

Inmiddels heeft de Coronacrisis Israel en de wereld in een totaal nieuwe werkelijkheid gebracht, met alle problemen van dien. Bovendien is het Gantz niet gelukt om uit de ‘niet-Bibi’ blok een meerderheid te vinden die een regering onder zijn leiding steunt. Vooral de deelname van (een deel van) de Gezamenlijke lijst is omstreden, omdat zij terreur zouden steunen. Daarom verraste Gantz vriend en vijand door toch in onderhandeling te gaan met Likoedleider Netanyahu voor een zogenaamde Crisis regering. Deze stap leidde tot het uiteenvallen van zijn lijst Blauw Wit in 3 fracties: één onder leiding van Gantz en Ashkenazi, één onder leiding van Lapid en Yaalon, met hun respecrtievelijke partijen Yesh Atid en Telem. Twee leden van Telem hebben echter een nieuwe fractie gevormd, Derech Eretz (Respect), omdat zij Gantz’s beslissing steunden. Ook de linkse lijst is uiteengevallen in de drie bloedgroepen, en de Leidster van Gesher, Orly Abeksis, verklaarde Netanyahu te steunen. De Arbeiderspartij is zelf ook in een groot conflict geraakt over de vraag wel of niet meedoen met zo’n crisisregering.

Kortom, Niet alleen heeft Gantz een politieke zelfmoord gepleegd (hoewel het Israelische publiek zijn stap leek te steunen), deze keer is de blok die alternatief zou kunnen bieden voor Netanyahu helemaal uiteengevallen. De kans dat er in de komende drie weken toch een regering kan worden gevormd achten analisten klein.