Gantz krijgt initiatief formatie, maar struikelblokken zijn niet verdwenen

IN ISRAEL / Door: PAUL VAN DER BAS / 23 okt 2019 #ISRAELKIESTOPNIEUW

Nadat het premier Benjamin Netanyahu niet lukte om een meerderheidscoalitie te vormen, krijgt nu Benny Gantz – leider van de grootste partij Kahol-Lavan (33 zetels) het initiatief voor de formatie. Gezien het totaal versplinterde politieke landschap in Israel is het nog maar de vraag of de voormalig legerchef erin zal slagen om op een meerderheid van 61 zetels uit te komen.

Net als na de vorige verkiezingen zit de formatie in Israel muurvast. De eerste formatiepoging, onder leiding van premier Netanyahu, strandde jammerlijk. Netanyahu – wiens Likoed nipt tweede werd bij de verkiezingen met 32 zetels – wilde koste wat het kost premier blijven. Bovendien stond hij erop dat zijn vaste coalitiepartners – de rechtse en religieuze partijen – zitting zouden nemen in de nieuwe regering.

 

Benny Gantz mag de formatie gaan leiden

Struikelblokken
Die eisen van Netanyahu vormden direct de struikelblokken: wat oppositieleider Gantz betreft, kan de van corruptie verdachte Netanyahu geen premier meer zijn. Bovendien wil Gantz de religieuze invloed op de samenleving inperken. Zo wil hij een einde maken aan de vrijstelling van de dienstplicht voor ultraorthodoxen. In die laatste opvatting wordt Gantz overigens gesteund door Avigdor Lieberman, voorman van het seculier-nationalistische Israel Ons Huis. Vanzelfsprekend moeten de ultraorthodoxe partijen niets weten van enige inperking van hun invloed, wat een coalitie tussen hen en de partij van Gantz bij voorbaat al onmogelijk maakte. 

Optie 1: eenheidscoalitie
Nu mag Gantz het gaan proberen. Getalsmatig is een brede eenheidscoalitie waarin zowel Gantz’ Kahol-Lavan als de Likoed plaatsnemen, de meest logische optie. Maar of Netanyahu daarmee akkoord zal gaan, is nog zeer de vraag. Gantz wil immers dat Netanyahu vertrekt als premier. Het enige scenario waarin Likoed daarmee akkoord zou gaan, is wanneer er binnen de partij een coup tegen voorman Netanyahu wordt gepleegd. Die heeft zijn greep over Likoed het afgelopen decennium echter zodanig geconsolideerd dat een interne rebellie uitgesloten is. 

Optie 2: ‘over links’
De enige andere optie in de formatie – buiten zo’n eenheidsregering dus – is een regering ‘over links’, waarin Gantz samen zou werken met de Arbeidpartij, de progressieve Democratische Unie en de Arabische partijen. Die laatsten hebben nog nooit deelgenomen aan een regering, en bovendien zijn veel van de Knessetleden van de Arabische lijst dusdanig radicaal dat het voor Gantz politieke zelfmoord zou zijn om met hen een coalitie te vormen. Daar bovenop komt nog het feit dat de linkse partijen (zelfs inclusief de Arabische lijst) geen meerderheid hebben. Voor een meerderheid zou ook nog steun nodig zijn van Liebermans fel rechtse Israel Ons Huis. Je kunt op je vingers natellen dat dat geen soepele combinatie is met de openlijk antizionistische Arabische partijen. 

Optie 3: de formatie mislukt
Alsof de formatie nog niet lastig genoeg was, moet Gantz ook nog eens werken onder behoorlijke tijdsdruk. De Israelische wet stelt namelijk een termijn van maximaal 28 dagen voor de formatie – omdat Netanyahu er niet in was geslaagd om binnen die termijn een regering te vormen, is de beurt nu aan Gantz. Ook hij moet nu binnen 28 dagen een meerderheid zien te krijgen, anders vervalt ook zijn beurt. In dat geval mag de Knesset – het Israelische parlement – zelf een nieuwe formateur voordragen. Dat is overigens nog nooit voorgekomen in de Israelische politieke geschiedenis, maar het kan wel.

Nieuwe verkiezingen?
Het tijdpad is als volgt: Gantz heeft 28 dagen om een coalitie te vormen. Lukt dat niet, dan heeft de Knesset 21 dagen de tijd om een nieuwe formateur te kiezen. Die heeft vervolgens 14 dagen de tijd voor wat dan inmiddels de derde formatiepoging is. Lukt dat ook niet, dan zit er niets anders op dan alweer verkiezingen te organiseren – de derde binnen een jaar tijd. Die zouden dan in maart 2020 plaatsvinden. 

Vorig jaar publiceerde CIDI een profiel van Benny Gantz, de voormalig opperbevelhebber die nu Netanyahu’s belangrijkste concurrent is. Lees het hier.