Netanyahu speelt dubbelspel na verkiezingsnederlaag, nieuwe impasse dreigt

IN ISRAEL / Door: PAUL VAN DER BAS / 19 sep 2019 #ISRAELKIESTOPNIEUW

Bijna alle stemmen van afgelopen dinsdag zijn geteld en één ding is duidelijk: de Likoed van premier Netanyahu is niet meer de grootste. De partij haalt 31 zetels, twee zetels minder dan de 33 van rivaal Kahol-Lavan. Zowel links als rechts hebben geen meerderheid gehaald om een coalitie te vormen, waarmee dezelfde impasse dreigt te ontstaan als na de vorige verkiezingen in april. 

De verkiezingsuitslag geeft maar één reële optie op een meerderheidscoalitie: een regering van nationale eenheid met Kahol-Lavan én Likoed. Dat is ook de voorkeur van Avigdor Lieberman, de voorman van het seculier-nationalistische Israel Ons Huis. Met zijn 9 zetels heeft hij de sleutel in handen voor een meerderheid, net als na de vorige verkiezingen. Doordat Lieberman destijds weigerde om in een rechts-religieuze coalitie onder Netanyahu te stappen, kwamen er nieuwe verkiezingen. Die leveren geen beduidend ander resultaat dan de vorige, waardoor een nieuwe impasse op komst lijkt. 

Dubbelspel
Netanyahu speelt een opmerkelijk dubbelspel in aanloop naar het formatieproces. Aan de ene kant heeft de premier zijn rivaal, Benny Gantz van Kahol-Lavan, opgeroepen tot een regering van nationale eenheid. Likoed en Kahol-Lavan hebben samen een meerderheid van 64 zetels. Aan de andere kant heeft Netanyahu een akkoord gesloten met andere rechtse en religieuze partijen om als één blok deel te nemen aan de formatie. Naast Netanyahu’s eigen Likoed bestaat het blok uit de ultraorthodoxe partijen (Shas en Verenigd Torah Jodendom) en het religieus-nationalistische Jamina. Dat blok heeft 55 zetels, niet genoeg voor een meerderheid.

Gemengde signalen
Netanyahu geeft nogal gemengde signalen af door én een eenheidscoalitie te bepleiten én een rechts blok te vormen. Zo’n rechts blok maakt de kans op een eenheidsregering met Kahol-Lavan immers alleen maar kleiner. Het is namelijk volstrekt ondenkbaar dat Kahol-Lavan in een coalitie stapt met verder alleen maar rechtse en ultraorthodoxe partijen. Critici, onder wie Avigdor Lieberman, vermoeden dat Netanyahu dit expres doet, in de hoop dat Kahol-Lavan-voorman Gantz zijn “aanbod” afwijst. Netanyahu zou Gantz dan de schuld geven van de mislukte formatie en aansturen op wéér nieuwe verkiezingen. Dit terwijl het eigenlijk Netanyahu zelf is die een eenheidsregering bij voorbaat onmogelijk lijkt te maken, door vast te houden aan de ultraorthodoxe partijen als coalitiepartners. 

Aan de andere kant heeft Gantz ook geen trek in samenwerking met Netanyahu: de voormalige legerchef vindt dat Netanyahu moet worden berecht voor corruptie en daarom moet vertrekken als premier. De campagne van Kahol-Lavan ging vooral over Netanyahu: de partij wilde koste wat het kost niet samenwerken met de van corruptie betichte premier. Dat is nu enigszins genuanceerd: Kahol-Lavan wil nu wel samenwerken, maar alleen wanneer Netanyahu niet wordt aangeklaagd. Die kans is nihil, dus de ‘nieuwe’ stellingname verschilt weinig van de oude.

Netanyahu heeft vaker trucjes uitgehaald
Een regering “over links” lijkt ook onmogelijk: centrumlinks heeft alleen een meerderheid wanneer én de Arabische partijen meedoen, én de seculiere nationalisten van Israel Ons Huis. Dat is een onlogische combinatie. Bovendien zou samenwerken met de Arabische partijen – die vaak fel stelling nemen tegen Israel als Joodse staat – politieke zelfmoord zijn voor de centrumlinkse partijen. Netanyahu heeft dus een troefkaart in handen met zijn rechtse blok: zonder deelname van minimaal één van de partijen uit het blok kan Gantz geen coalitie vormen. Het is overigens niet de eerste keer dat Netanyahu dit trucje uithaalt: toen in 2010 Kadima, onder leiding van Tzipi Livni, de grootste werd, wist Netanyahu alsnog premier te worden door achter de schermen alvast een akkoord te sluiten met andere partijen terwijl Livni nog bezig was met haar formatie. 

Weer verkiezingen?
Al met al lijkt er wéér geen werkbare coalitie te kunnen worden gevormd. Kahol-Lavan wil een eenheidsregering, maar alleen als Netanyahu opstapt. Likoed zegt ook een eenheidsregering te willen, maar sluit tegelijkertijd een verbond met de ultraorthodoxe partijen. Als die impasse niet wordt doorbroken, zou Israel zomaar wéér naar de stembus kunnen gaan – voor de derde keer in een jaar tijd. Alle politici, van Netanyahu tot Gantz, zeggen dat ze nieuwe verkiezingen koste wat kost willen voorkomen. Maar zolang niemand water bij de wijn doet, lijkt dat toch de enige optie.