Verkiezingen in Israel: Partijportret Blauw en Wit

In de aanloop naar de Israelische verkiezingen op 9 april publiceert CIDI een serie ‘portretten’ van de verschillende partijen. Blauw en Wit, geleid door Benny Gantz en Yair Lapid, is een alliantie van seculiere midden- tot centrum-linkse partijen.

Al lang werd erover gespeculeerd, maar in december was het zover: de voormalige stafchef van het Israelische leger, Benny Gantz, kondigde aan te zullen deelnemen aan de eerstvolgende verkiezingen. Zijn partij kreeg de naam Veerkracht voor Israel. Behalve Gantz’ voornemen om Netanyahu van het premierschap af te houden, was er nog weinig over zijn programma bekend.

Bewust hulde Gantz zijn agenda in nevelen om in dit vroege stadium nog geen kiezers af te stoten. In plaats daarvan focuste hij op het publiceren van niet mis te verstane filmpjes, waarin hij zichzelf onder andere op de borst klopt over het aantal terroristen dat onder zijn leiding in Gaza zijn uitgeschakeld. De slogan: Israel vóór alles.

Dit alles met het doel om te voorkomen dat Netanyahu hem geloofwaardig als links zou kunnen portretteren. Het idee: Gantz kan Netanyahu’s rechtse meerderheid niet bedreigen als hij alleen maar centrumlinkse kiezers aantrekt. Hij moet ook rechtse kiezers voor zich winnen om een regering te kunnen formeren. Dit doet hij samen met Moshe Ya’alon, tot voor kort minister van Defensie namens Likoed.

Gezamenlijke lijst
Een dag voor de bekendmaking van de lijsten kondigde Gantz aan dat hij een alliantie had gesloten met Yair Lapid van de seculiere middenpartij Yesh Atid.

Totdat Gantz zijn deelname aan de verkiezingen had aangekondigd, leek Lapid de grootste bedreiging voor Netanyahu te vormen. Centrumlinkse kiezers trokken na de lancering van Veerkracht voor Israel echter massaal naar Gantz toe. Uit peilingen bleek toen ook dat Lapid en Gantz samen nog meer kiezers zouden kunnen aantrekken dan los van elkaar. Onder het Israelische systeem van coalitieformatie is de grootste partij worden niet allesbepalend, maar wel belangrijk om een regering te mogen vormen.

En zo geschiedde: Gantz en Lapid sloten een alliantie en noemden deze Blauw en Wit, naar de kleuren van de Israelische vlag.

Niet links, en niet met links
In 2015 probeerde de Zionistische Unie de verkiezingen te winnen door het contrast met Netanyahu te benadrukken en zichzelf als duidelijk links alternatief te profileren. Deze strategie mislukte: centrum-linkse kiezers vonden weliswaar hun weg naar de partij, maar rechts-religieuze partijen wonnen een relatief comfortabele meerderheid. Nu bedienen Benny Gantz en Yair Lapid zich daarom van de tegenovergestelde strategie: het stigma links vermijden.

Blauw en Wit profileert zich als verantwoordelijke middenpartij dat het veiligheidsbelang van Israel voorop zet, met corruptieschandalen als die van Netanyahu niets van doen wil hebben, en extremisme aan beide zijden verafschuwt. In dat kader valt Blauw en Wit Netanyahu’s toenaderingspoging tot Joodse Kracht aan en stelt de partij ook niet met de antizionistische Arabische partijen te zullen regeren. In plaats daarvan wil Blauw en Wit met Likoed in een “patriottische” grote coalitie regeren. Maar zonder Netanyahu, en “aan het stuur” als grootste partij.

Gantz stelt dat hij Netanyahu respecteert voor zijn inzet voor het land, maar dat het nu tijd is om “waardig af te treden.” Netanyahu zou zijn eigen belangen voor die van Israel plaatsen. De leus Israel vóór alles, die Gantz vanaf het begin gebruikt, is dan ook mede bedoeld om het contrast met Netanyahu aan te duiden.

Verkiezingsprogramma
Aanvankelijk baarde Gantz opzien door de unilaterale terugtrekking uit Gaza een “succes” te noemen. Een gedurfde stelling, waarmee Gantz ter rechterzijde van het politieke spectrum alle alarmbellen deed afgaan. Opeens werd de ontruiming van een groot aantal nederzettingen realistisch als Gantz de verkiezingen zou winnen.

In het uiteindelijke programma hanteert Blauw en Wit echter een gematigd standpunt. De partij belooft het vredesvoorstel van de Amerikaanse president Trump, dat de VS direct na de verkiezingen op tafel zal leggen, op zijn merites te beoordelen. Blauw en Wit sluit een unilaterale terugtrekking uit de Westelijke Jordaanoever uit. Bovendien beloven Gantz en Lapid Jeruzalem ongedeeld te laten. De Golanhoogten en Jordaanvallei worden niet afgestaan. En over ieder vredesakkoord volgt een nationaal referendum.

Hiermee plaatst de partij zich ferm in het politieke midden. Het bovenstaande standpunt lijkt voor de grote meerderheid van de Israeli’s acceptabel. Blauw en Wit pareert hiermee de continue stroom kritiek vanuit Likoed, dat stelt dat Blauw en Wit “links en zwak” zou zijn. Het programma roept daarentegen wel kritiek op van linkse anti-nederzettingsorganisaties. In het huidige stadium van de campagne, waarin de partij met name kiezers ter rechterzijde moet overtuigen, zal Blauw en Wit dergelijke media-aandacht echter als gratis reclame beschouwen.