ICC start onderzoek naar mogelijke Israelische en Palestijnse oorlogsmisdaden

IN ISRAEL / Door: LUUK SMIT / 4 mrt 2021 ICC ISRAEL ONDERZOEK PA

Fatou Bensouda, de hoofdaanklager van het ICC, heeft bekend gemaakt dat het Internationaal Strafhof een onderzoek zal openen naar ‘de situatie in Palestina’, en zal kijken naar zowel Israelische als Palestijnse oorlogsmisdaden. Het onderzoek strekt van 13 juni 2014 tot het heden.

Die startdatum is significant, want een dag daarvoor werden drie Israelische tieners gekidnapt en vermoord door Palestijnse terroristen op de Westelijke Jordaanoever. Waar het ICC dus geen onderzoek zal doen naar de dood van hen, zal het mogelijk wel onderzoek doen naar de Israelische respons. Ook kan het onderzoek gaan doen naar het nederzettingenbeleid en de militaire acties rond Gaza. Daarnaast kan het ICC ook onderzoek doen naar Palestijnse acties, zoals het gebruik van menselijke schilden, het beschieten van onschuldige burgers en het verstoppen van wapens in scholen en zorginstellingen. 

“Het besluit om een onderzoek te openen komt na meerdere jaren van lang vooronderzoek“, stelt Bensouda, “gedurende die tijd hebben we gesproken met stakeholders, ook uit Israel en de Palestijnse gebieden”. Het ICC zal het onderzoek onpartijdig, eerlijk en onbevooroordeeld uitvoeren, zo betoogt zij. Gedurende het vooronderzoek besloot het ICC met een 2-1 meerderheid dat zij in haar recht staat om de situatie op de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en in Oost-Jeruzalem te onderzoeken.

De beslissing van Fatou Bensouda is waarschijnlijk haar laatste grote beslissing als hoofdaanklager van het ICC, in juni neemt de Britse Karim Khan haar positie over. Indien mogelijk kan hij besluiten het onderzoek weer te sluiten.

De rol van het ICC omtrent het Israelische-Palestijnse conflict is al een tijd controversieel. Meerdere landen vragen zich af of het hof wel de jurisdictie heeft om dit te onderzoeken, recentelijk vroeg CU-Kamerlid Voordewind ook of minister Blok dat denkt.

Israel is geen lid van het ICC, net als onder meer de VS, Rusland, China en India. Het ICC vervolgt daarentegen geen landen, maar individuen.

Felle reacties uit Jeruzalem

De reacties vanuit Jeruzalem zijn niet mals. Premier Netanyahu zei dat Israel “aangevallen” wordt, en hij noemt de beslissing “ronduit antisemitisch en hypocriet”. Hij stelt dat Israel zal blijven strijden om dit onrecht recht te zetten. President Reuven Rivlin noemt de beslissing “een schandaal”. Minister van Buitenlandse Zaken Gabi Ashkenazi is helder in zijn bewoordingen: “het besluit is een teken van een moreel en juridisch bankroet”. Ook noemt hij het een politiek besluit van Bensouda. “Israel is een democratische staat met een functionerende rechtsprekende macht”, aldus Ashkenazi, “het land zal alles doen om haar burgers te beschermen”. Minister van Defensie Benny Gantz spreekt schande van de beslissing van het ICC en noemt het een “beloning voor terreur”. Ook stelt hij dat een zaak in Den Haag de Palestijnen niet verder zal helpen, maar directe onderhandelingen met Israel wel.

Andere politici als Yair Lapid, Avigdor Lieberman en Gideon Sa’ar spreken alle drie over een “schandelijke beslissing die riekt naar antisemitisme”. Michal Cotler-Wunsh noemt de opmerking dat het ICC een onpartijdig onderzoek zou uitvoeren “absurd”. Ayelet Shaked noemt het bizar dat het ICC wel Israel gaat onderzoeken, maar Syrië en Iran niet. Nitzan Horowitz, de voorman van Meretz, legt de schuld van de beslissing van het ICC bij de rechtse partijen, wegens hun nederzettingenbeleid. Procureur-generaal Avichai Mandelblit stelt dat met deze beslissing het ICC het Israelische rechtssysteem ondermijnt.

Jubelstemming in Ramallah en Gaza

Vanuit Ramallah kwamen blijde reacties op de beslissing van het ICC. Het Palestijnse ministerie van Buitenlandse Zaken geeft aan bereid te zijn “hulp te bieden om zo rechtvaardigheid te bereiken voor het Palestijnse volk”. Zo noemt het ministerie het “een langverwachte stap om rechtvaardigheid en vrede te schenken aan het Palestijnse volk, want de misdaden van de Israelische bezetting zijn voortdurend, systematisch en wijdverspreid”. Palestijnse ngo’s verwelkomen de beslissing van het ICC met vergelijkbare termen. Opvallend genoeg vergeleek de Palestijnse minister van Justitie eerder de beslissing van het ICC met de Processen van Neurenberg, waarbij hij Israel gelijkstelde aan de nazi’s.

Ook in Gaza is men blij, terreurorganisatie Hamas noemt de beslissing van het ICC een steun in de rug voor het “verzet”. Dat het ICC ook mogelijk Palestijnse oorlogsmisdaden zal onderzoeken, zowel van de PA als van Hamas, wordt door beiden liever vergeten.

Washington blijft kritisch op het ICC

De regering-Biden reageerde fel op het besluit van het ICC. Woordvoerder Ned Price zegt dat “de regering fel tegen en teleurgesteld is” in het besluit van het ICC om de ‘situatie in Palestina’ te gaan onderzoeken. Hij noemt de beslissing een oneerlijke aanval op Israel en stelt dat het ICC geen jurisdictie heeft omdat Israel zich niet heeft aangesloten bij het Statuut van Rome. Daarnaast zijn de Amerikanen van mening dat de Palestijnen geen soevereine staat hebben, en daarom geen recht hebben op enige vorm van lidmaatschap bij het ICC.

Net als Israel zijn de Verenigde Staten geen lid van het ICC. De VS is al langer kritisch op het ICC en stelt dat het gerechtshof te politiek gekleurd is. President Trump stelde daarom sancties in tegen onder andere Bensouda, en Biden heeft die sancties nog niet opgeheven. De regering-Biden is van plan om de alliantie met Israel in sterke staat te houden, en zij ziet meer in dialoog en samenwerking dan in eenzijdige acties die het wantrouwen en de spanningen vergroten.