De Israelische regering is aan het wankelen gezet door het vertrek van Knessetslid Idit Silman (Yamina). Door haar vertrek heeft de Bennett-Lapid coalitie slechts 60 van de 120 zetels. De regering heeft hierdoor haar meerderheid van één zetel verloren.
De ochtend voor Pesach verbranden veel Joden hun overgebleven brood en andere tijdens het feest verboden eten, ofwel chameets. (Flickr/zeeveez)
Silman – lid van premier Bennets partij Yamina – zegt zich niet meer te kunnen vinden in de waarden van de huidige coalitie. Directe aanleiding was een uitspraak van minister Nitzan Horowitz (Meretz) van Volksgezondheid. Hij herinnerde de ziekenhuizen aan de uitspraak van het Hooggerechtshof, die ziekenhuizen had verboden mensen te controleren op niet-koosjere etenswaren tijdens Pesach (chameets). Deze situatie zou, volgens Silman, het Joodse karakter en identiteit van Israel aantasten. Silman wil af van de huidige samenwerking met linkse partijen en een Arabische partij, en hoopt op een rechtste regering.
Zo benadrukte ze in haar ontslagbrief: “Het is tijd om onze route te herzien. We moeten proberen om een nationale, Joodse, Zionistische regering te vormen. Daarom moeten we de handen ineenslaan en de waarden realiseren waarvoor we zijn gekozen.” Opvallend in de brief is dat Silman de coalitie verlaat, maar niet haar partij. Haar partijgenoot Amichai Chikli weigert al sinds de formatie om de regering van zijn partijleider Bennett te ondersteunen, en zit al in de oppositie. Analisten denken dat er wellicht meer ‘deserteurs’ zullen volgen. Als die ook van Yamina komen, zouden zij als bestaande Knessetfractie van minstens drie leden hun recht op (verkiezingscampagne)financiering kunnen behouden. Als Silman alleen vertrekt, kan dit niet.
Volgens verschillende media gaat Silman zich aansluiten bij de Likoed van oud-premier Netanyahu. De Likoed zou haar bij de volgende verkiezingen een 10de plek op de verkiezingslijst hebben beloofd en een positie als minister van Volksgezondheid, in het geval dat de partij een nieuwe regering kan vormen.
Kan de coalitie vallen?
Nu de regering zijn meerderheid heeft verloren, zijn er meerdere politieke scenario’s denkbaar. Ten eerste, als er meer Knessetleden net als Silman de coalitie verlaten, kan de huidige regering ten val gebracht worden, en zullen er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Zo’n besluit heeft de status van een wet. Volgens dit scenario zou de minister Lapid van Buitenlandse Zaken de demissionaire premier worden en blijven totdat er een nieuwe regering is gevormd. Dit is vastgesteld in het coalitieakkoord. De Knesset is tot 9 mei met reces, en er kunnen dus niet over nieuwe wetten worden gestemd, ook niet over de val van het kabinet.
Intussen heeft Yamina-Knessetlid Nir Orbach een lijst eisen ingediend aan de regering, om niet als volgende uit de coalitie te stappen, waaronder het goedkeuren van 4,000 nieuwe woningen op de Westelijke Jordaanoever. Met Orbach erbij zou de oppositie onder leiding van Netanyahu een meerderheid van 61 Knessetstemmen hebben om de regering ten val te brengen, want de Verenigde Lijst lijkt ook zin te hebben in nieuwe verkiezingen. “Wij zullen geen reddingsboei voor Bennett zijn,” gaf fractievoorzitter Ayman Odeh aan. “Het lijkt erop dat we opnieuw verkiezingen gaan krijgen.” Yamina-Knessetlid Abir Kara zou al een geheimzinnige bespreking met zijn rebelse collega’s Chikli en Silman gehad hebben, waarschijnlijk om ook hem naar de oppositie te lokken.
Buitenkans voor Gantz?
Een tweede scenario is dat er een geheel nieuwe regering wordt aangesteld, bijvoorbeeld onder leiding van minister Benny Gantz van Defensie. Analisten opperen deze mogelijkheid omdat Gantz al enige tijd ontevreden is over de huidige regering. In zo’n geval zouden er geen nieuwe verkiezingen gehouden hoeven te worden. Maar het vinden van een meerderheid hiervoor zal niet eenvoudig zijn. Bovendien twijfelt men of de Likoed, en in het bijzonder Likoed-leider Netanyahu, hiervoor zou willen gaan. De Ultra-Orthodoxe partijen daarentegen geven aan liever geen verkiezingen te willen.
Het derde scenario is een comeback van Netanyahu. Daarvoor zal de Likoed steun moeten krijgen van 61 Knessetleden. Ook in dit geval zouden nieuwe verkiezingen niet nodig zijn. Maar dit lijkt vooralsnog niet realistisch, aangezien dit scenario een langdurige samenwerking vereist van zowel de Arabische, antizionistische Verenigde Lijst en de Joodse extreemrechtse Nationaal Religieuze Lijst, die zich inzet voor maximale uitbreiding van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.
Het laatste scenario is doorzetten van de huidige coalitie als minderheidskabinet. Dit zou tot begin 2023 kunnen doorgaan, omdat pas dan een nieuwe begroting moeten worden aangenomen. Hiervoor is een meerderheid van minstens 61 leden van de Knesset nodig. Anders valt het kabinet volgens de wet automatisch, en worden nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Hiervan heeft Netanyahu wel eens eerder gebruik gemaakt.
Eerste reacties binnen Yamina
Premier Bennet hield vandaag spoedvergaderingen met leden van zijn partij. Er werd zelfs gespeculeerd over mogelijk vertrek van meer leden van zijn partij. Overigens komt Silman’s vertrek niet geheel uit de lucht vallen omdat zij al vaker haar ontevredenheid over de coalitie had geuit. Door de samenwerking als kleine regeringspartner in een brede coalitie, lijkt de achterban van Yamina (letterlijk: ‘Rechtsaf’) teleurgesteld in het beleid van Bennett als premier, vooral als het gaat om nederzettingenbeleid. Alsnog leek Silman’s vertrek voor haar partij en het kabinet als een verassing te komen. Yamina-minister van Religieuze Zaken Matan Kahana noemde de chameets-affaire een “kwestie van niets” en leek onbezorgd over de implicaties voor de Joodse identiteit van de staat: “Ziekenhuizen moeten gewoon dezelfde instructies als vorig jaar volgen.”
Na uren spoedoverleg verklaarde Bennett: “We hebben voor nu het bloeden gestelpt.”