Aardbeving(en) op de Israelische politieke kaart

Israel gaat weer naar de stembus – vervroegd, op 9 april. Inmiddels is het duidelijk dat de politieke kaart straks heel anders eruit zal zien dan nu. Vorige week hebben twee voormalige generaals, Benny Gantz en Moshe Ya’alon bekendgemaakt ieder een eigen politieke partij te hebben opgericht. De twee leiders van Joods Huis kondigden een dag later de oprichting van een nieuwe partij aan – Nieuw Rechts. Daarnaast is gisteren De Zionistische Unie uiteengevallen en zijn de twee partijen weer uit elkaar – De Arbeiderspartij onder leiding van Avi Gabbay en Tzipi Livni‘s Hatnua (De Beweging).

Nieuw Rechts
Tijdens een persconferentie afgelopen zaterdagavond kondigden de minister van Onderwijs Naftali Bennet en de minister van Justitie Ayelet Shaked aan een nieuwe partij op te richten, Hayamin Hehadash – Het Nieuwe Rechts. Ze willen een brede partij die een lossere associatie met de militante kolonisten heeft, hoewel ze nog steeds voor “Groot Israel” zijn. Bennet en Shaked, momenteel met Bayit Yehudi – Joods Huis – de rechter vleugel van de  huidige regering Netanyahu, willen de Westelijke Jordaanoever annexeren, en geleidelijk aan de Palestijnse inwoners van Area C Israelische burgerrechten geven. Met de nieuwe partij denken ze te kunnen appelleren aan de grote massa Israeli’s, die zich ongemakkelijk voelen bij de militante kolonisten. Ze zeggen een verbinding te willen vormen tussen gematigde orthodoxen en seculiere Israeli’s. Inmiddels blijkt dat het tweetal al langer bezig is met hun nieuwe partij – deze hebben ze namelijk al afgelopen augustus geregistreerd. De timing voor de aankondiging bleek cruciaal – ze lieten een gevestigd partij achter met miljoenen Shekels aan schulden.

Zionistische Unie uiteen
Gisteren is een breuk ontstaan in de Zionistische Unie, met 24 zetels momenteel de op één na grootste partij in de Knesset. Dit samenwerkingsverband is altijd gevoelig geweest – Livni’s wortels liggen in de Revisionistische Partij die op is gegaan in de Likoed. Haar ouders vochten samen met Menachem Begin tegen de Britten tijdens de mandaatperiode. Na Likoed werd Livni leider van Kadima – een partij die door Ariel Sharon was opgericht om zo de leden van de Likoed te omzeilen. Kadima wist politici van rechts (Ariel Sharon, Ehud Olmert, Tzipi Livni) en van links (Shimon Peres, Amir Peretz) aan zich te binden, en leek een veelbelovende middenpartij te worden. Onder leiding van Livni werd Kadima de grootste partij in de verkiezingen van 2009, maar Livni slaagde er niet in om een coalitie te vormen. Na allerlei slingers heeft Livni Hatnua – De Beweging – opgericht, en in de vorige verkiezingen ging ze een gezamenlijke lijst aan met de Arbeiderspartij onder leiding van Isaac Herzog. Livni is ook politiek veranderd, en is nu een uitgesproken voorstander van de twee-statenoplossing en een felle criticus van Netanyahu.

De lijsttrekkersverkiezingen van de Arbeiderspartij zijn in juli gehouden en zijn door een buitenstaander – Avi Gabbay – gewonnen. Daarvoor was hij minister voor de partij Koelanu – een afsplitsing van de Likoed – waar hij ontslag nam omdat hij het niet eens was met Netanyahu. Omdat Gabbay geen Knessetlid is, was hij belemmerd in zijn functioneren als partijhoofd. Nadat Herzog zich terugtrok van de Knesset kreeg Livni de leiding over de oppositie en kreeg ze een natuurlijk podium.

De splitsing van de Zionistische Unie gisteren was niet de uitkomst van een overleg. Gabbay heeft in feite Livni in het openbaar naar de deur gewezen. Of dit gunstig zal werken voor de Arbeiderspartij in de verkiezingen moet nog blijken. Vorige week stond de Zionistische Unie op minder dan 10 zetels in de peilingen. “Gabbay moest iets doen,” zo schrijven Israelische analisten.

Druk in het midden
Zowel Gabbay als Ya’alon – beide vroeger ministers onder Netanyahu – verklaren stellig niet in een regering met de Likoed-leider te zullen gaan zitten. Tegelijkertijd roepen ze op tot samenwerking met andere partijen om een blok tegen Netanyahu – hij staat met 30 zetels stabiel bovenaan in de peilingen – te vormen. Er zijn nog anderen die zich in het Israelische midden positioneren: Yesh Atid-leider Yair Lapid heeft verklaard graag samen te willen werken, maar wel met zichzelf aan het hoofd van welke samenstelling dan ook.

Andere partijen
Bij de andere rechtse partijen is het ook druk. Lieberman’s Israel Ons Huis staat er slecht voor in de peilingen, en het is de vraag of de partij überhaupt de kiesdrempel van 3,25% zal halen. Ook de resten van Bayit Yehudi kampen met problemen, maar zij lijken zich te hergroeperen. Koelanu – een andere middenpartij en afsplitsting van de Likoed – heeft al drie prominente leden verloren – minister Galant, onderminister Michael Oren en een populair Knessetlid – Rachel Azarya. De Laatste twee gaven in bedekte termen aan teleurgesteld te zijn over de koers van hun partij.

Aan de linkerkant van de politieke kaart lijkt Meretz stabiel te staan; de situatie bij de Arabische lijst is nog onduidelijk. Het is nog onbekend of deze verbinding van vier Arabische partijen ook in de komende verkiezingen een lijst zal blijven. De enige Joodse Knessetlid van deze partij – Dov Hanin, een van de meest effectieve en gerespecteerde Knessetleden – kondigde al aan zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen. 

Kortom, het startsein is gegeven, en er kunnen zich nog voor 21 februari allerlei verrassingen voordoen. Op die dag moeten alle politieke partijen en lijsten zich hebben geregistreerd voor de verkiezingen, en worden de kandidaten bij elke partij bekend gemaakt. Er kan nog van alles gebeuren.