Vervroegde verkiezingen in Israel, Likoed grootste in peilingen

De Knesset heeft woensdagavond ingestemd met de ontbinding van het parlement en het houden van vervroegde verkiezingen. Het voorstel werd bijna unaniem aangenomen – slechts twee parlementsleden, beide lid van Netanyahu’s Likoedpartij, stemden tegen. De nieuwe verkiezingen vinden plaats op 9 april 2019, een paar weken voor Pesach. Tot die tijd staat de Israelische politiek in het teken van de campagne.

November: coalitie houdt stand
In november leek het een kwestie van tijd tot de regering van premier Netanyahu zou vallen. Uit onvrede met het staakt-het-vuren tussen Israel en Hamas stapte minister van Defensie Avigdor Lieberman met zijn partij Jisraeel Beitenoe uit de coalitie. Zonder Liebermans partij had de coalitie slechts een minimale meerderheid in de Knesset – 61 van de 120 leden. Bovendien ontstond er binnen de coalitie onenigheid over wie Lieberman zou opvolgen als minister van Defensie. Naftali Bennett, leider van de rechts-religieuze partij Het Joodse Huis, dreigde zijn steun aan de coalitie op te zeggen als hij de post niet zou krijgen. Hoewel Bennett geen defensieminister werd, wist Netanyahu zijn regeringspartner toch binnenboord te houden, in ruil voor beloften over een hard defensiebeleid. Toen Bennett en zijn secondante Ayelet Shaked op 19 november in een persconferentie hun steun aan de coalitie benadrukten, leek alles weer koek en ei.

December: toch vervroegde verkiezingen
Toch besloten de coalitiepartijen amper een maand later om het parlement vroegtijdig te ontbinden en vervroegde verkiezingen te houden. Directe oorzaak is het sneuvelen van het wetsvoorstel over de dienstplicht voor ultraorthoxe jongemannen. Deze kewstie splijt al jaren de Israelische samenleving. Deze maand moest een definitief voorstel komen om die dienstplicht te regelen. Het hooggerechtshof had uitstel gegeven tot januari, maar door de vervroegde verkiezingen lijkt het erop dat deze deadline tot na de verkiezingen zal worden opgeschoven.

Corruptieonderzoeken
Bovendien wordt er druk gespeculeerd dat Netanyahu zou hebben aangestuurd op vervroegde verkiezingen in verband met corruptieonderzoeken die naar hem lopen. Openbaar aanklager Avichai Mandelblit zou namelijk van plan zijn om medio april te besluiten over mogelijke strafrechtelijke vervolging van de premier. Door vóór die datum verkiezingen te organiseren, kan Netanyahu alvast een nieuwe termijn als premier beginnen voordat hij zich voor de rechter moet verantwoorden voor beschuldigingen van smeergeld. Bovendien zou een verkiezingszege zijn positie versterken. De druk, binnen en buiten de politiek, om zijn aftreden te eisen wordt steeds groter. 

Peilingen
Het ziet er niet naar uit dat Netanyahu hoeft te vrezen voor zijn positie. De peilingen voorspellen geen heil voor de verschillende oppositiepartijen. Zo staat de Zionistische Unie (een voortzetting van de Arbeiderspartij met de partij van voormalig justitieminister Tzipi Livni) op een groot verlies in de peilingen. De partij, die met 24 zetels in de Knesset vertegenwoordigd is, zou slechts tien zetels halen. Een andere concurrent van Netanyahu is voormalig tv-ster Yair Lapid met zijn middenpartij Yesh Atid. De partij gooide de afgelopen jaren hoge ogen in de peilingen, maar zou nu slechts kunnen rekenen op een geringe groei (van 11 naar 13 zetels).

Ook de coalitiepartijen doen het niet spectaculair in de peilingen. Likoed blijft stabiel rond de dertig zetels (net als nu) en Het Joodse Huis krijgt er wellicht een paar zetels bij (van 8 naar 10-12). De Sefardische ultraorthodoxe Shas-partij verliest zetels (van 7 naar 4-5) en middenpartij Kulanu (nu tien zetels) wordt zelfs gehalveerd. Eigenlijk kan dus geen enkele partij een grote winst verwachten, terwijl enkele partijen wel veel zetels kwijtraken. Die gaan dan vooral naar (mogelijke) nieuwkomers.

Nieuwkomers
Zo krijgt Orly Levy, die zich in 2016 afsplitste van Liebermans Jisraeel Beitenoe, in de peilingen zo’n 4 zetels. Het is de vraag of ze daarmee de kiesdrempel van 3,25 procent haalt, maar ze kan andere partijen wel stemmen kosten. Datzelfde geldt voor gewezen defensieminister Moshe Ya’alon en voor voormalig premier Ehud Barak, die een politieke comeback overweegt. Het is nog niet duidelijk of zij zelf een partij zullen oprichten of zich zullen aansluiten bij bestaande partijen.

De grootste nieuwkomer is voormalig commandant der strijdkrachten Benny Gantz. In peilingen krijgt de populaire Gantz 10 tot 16 zetels. Hij zwijgt in alle talen over zijn plannen. Heeft hij politieke ambities? Waarschijnlijk wel. Of hij met een eigen partij deel zal nemen aan de verkiezingen om Netanyahu te onttronen, of zich zal aansluiten bij een bestaande partij – als lijsttrekker of tweede man – is onbekend.

Wie zien Israeli’s als meest geschikte premier?
De populairste leider van Israel, zelfs meer dan voor de verkiezingen vier jaar geleden, is echter Likoed-leider Benjamin Netanyahu. Volgens peilingen ziet 37% hem als de meest geschikte premier. 13% van de ondervraagden heeft meer vertrouwen in de politieke nieuweling Benny Gantz. Ook Yair Lapid wordt door 13% beschouwd als de meest geschikte premierskandidaat. Slechts zeven procent ziet Avi Gabbay, de leider van de Zionistische Unie, graag als premier.