Onderhandelingen met Iran naderen cruciaal punt

IN ISRAEL / Door: LUUK SMIT / 5 jan 2022 ATOOMPROGRAMMA IRAN JCPOA

Ondanks eerdere ‘voorzichtig positieve berichten’ twijfelen steeds meer bronnen openlijk over de kans op succes in de onderhandelingen met Iran over haar atoomprogramma. Waar de Amerikanen voorzichtig spreken over ‘voortgang’, waarschuwt de Britse premier Johnson juist dat het ‘misschien al te laat’ is. Hierdoor neemt de kans op Israelische directe militaire actie toe.

centrifuge verrijking uranium Iran

Voormalig Iraans president Hassan Rouhani bekijkt nieuwe centrifuges van het Iraanse kernprogramma, gebruikt om uranium te verrijken. (Presidentskantoor Iran)

‘Zuinige vooruitgang’

Volgens de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Ned Price, is er ondertussen zogeheten ‘zuinige vooruitgang‘ geboekt in de gesprekken met Iran. De gesprekken tussen de Amerikanen en Iraniërs verlopen indirect, maar spelen wel de belangrijkste rol. Het was tenslotte de toenmalige president Donald Trump die het JCPOA-akkoord in de prullenbak wierp. Price waarschuwde wel, ondanks de vooruitgang, dat de mogelijkheid op mislukking nog steeds bestaat. Hij stelde daarom dat de Amerikanen goed moeten aanvoelen of de Iraniërs eigenlijk wel willen terugkeren naar de eerdere atoomdeal. Aangezien de Iraniërs inmiddels de parameters uit de eerdere deal hebben overschreden. De Amerikanen zijn nog niet overtuigd van de Iraanse wil om daadwerkelijk uit te komen op een deal. Price: “Iran moet zich inhouden met haar nucleaire plannen en serieus onderhandelen in Wenen.” Iran laat zich echter niet opjutten door wat de Amerikanen wensen, aangezien de Amerikanen zelf eerder onbetrouwbaar bleken door eenzijdig de deal te verbreken. Daarom zinnen de Amerikanen op mogelijke militaire acties (eventueel samen met Israel) indien de onderhandelingen mislukken, zo bleek eerder uit ontmoetingen tussen Biden en de Israelische minister-president, Naftali Bennett.

Ondertussen waarschuwde de Britse premier Boris Johnson in een telefonische gesprek met de Bennett (Yamina) dat de tijd dringt. Hoewel de Britten graag een terugkeer willen naar de JCPOA, stellen zij dat de Iraniërs niet altijd met open kaart spelen. De twee premiers spraken over het steeds verder verrijken van uranium, over het verder coördineren van mogelijke vervolgstappen tegen Iran en de bredere bilaterale banden tussen Groot-Brittannië en Israel. Naast de Amerikanen en de Britten maken ook de Fransen zich zorgen over de Iraanse wil om te onderhandelen. Eerder deze week veroordeelden de Fransen een (mislukte) Iraanse raketlancering als ‘onbehulpzaam’.

Israelische veiligheidskenners oneens over gevolgen mogelijke Iran-deal

Ondertussen zorgen uitspraken van een hooggeplaatste IDF-militair voor opgetrokken wenkbrauwen in Israel. Zo zou majoor-generaal Aharon Haliva tegen ministers hebben gezegd dat een nieuwe Iran-deal helemaal niet zo slecht hoeft uit te pakken voor Israel. Volgens hem zou zo’n deal duidelijke limieten zetten en kan – indien nodig – Israel makkelijker ingrijpen. Ook de huidige Israelische regering heeft een mogelijk militaire reactie op het Iraanse atoomprogramma nooit uitgesloten.

In tegenstelling tot Haliva heeft David Barnea, chef van de Mossad, zich juist negatief uitgelaten over de atoomdeal. Hij wil juist meer praten met de Amerikanen om zo betere voorwaarden te krijgen indien er een nieuwe atoomdeal met Iran komt. Indien de voorwaarden acceptabel zijn, dan kan Israel met de deal leven, zo stelde de Israelische minister van Buitenlandse Zaken Yair Lapid. Hij stelde wel dat een ‘slechte deal’ erger is dan helemaal geen deal met Iran. Gisteren nog had Lapid op Twitter bonje met zijn Iraanse collega:

Militaire actie

Minister van Defensie Benny Gantz zei op de Egyptische televisie nog dat Israel nog steeds de mogelijkheid openhoudt om, indien nodig, actie te ondernemen tegen het nucleaire project van Teheran: “Israel heeft een duidelijk doel: dat Iran niet nucleair is. Het is niet alleen een Israelisch belang. Het is in de eerste plaats een mondiaal en regionaal belang.” 

De IDF is zich in de laatste jaren aan het voorbereiden op aanvallen op Iraans grondgebied. Niet alleen wordt militair personeel specifiek getraind, maar wordt tevens informatie over de Iraanse faciliteiten verzameld. Het aanvallen en uitschakelen van deze faciliteiten is verre van eenvoudig. Juist ook omdat er verschillende locaties liggen, verspreid over het gigantische land, is het lastig om aanvallen met fighter jets te coördineren. Verschillende groepen gevechtsvliegtuigen zouden tegelijkertijd verschillende doelen op verschillende plekken moeten raken. Daarnaast is het bekend dat veel faciliteiten ondergronds zijn gelokaliseerd. Het Israelische leger heeft geen bom die zwaar genoeg is om door de bunker heen te breken en mist tevens een vliegtuig die zo’n zware bom zou kunnen transporteren. De Amerikanen, Israels belangrijkste militaire bondgenoot, heeft dat echter wel. 

Het luchtruim boven Iran is echter niet vrij. Iran heeft, met de hulp van Rusland, zwaar kunnen investeren in hun luchtmacht. Daarnaast zorgen de proxies aan de grenzen van Israel voor zowel afleiding alsmede voor vergelding, mocht zo’n luchtaanval slagen. Middels de Houthi-rebellen, Hamas en Hezbollah houdt Iran zowel Saudi-Arabië alsmede Israel als het ware gegijzeld.

Israel heeft tweemaal in haar geschiedenis militaire aanvallen uitgevoerd tegen de nucleaire programma’s van zijn vijanden – Irak in 1981 en Syrië in 2007 – in het kader van wat bekend is geworden als de ‘Begin-doctrine’, die stelt dat Jeruzalem een vijandelijk land niet zal toestaan een atoomwapen te verkrijgen. Ook heeft Israel ‘cyber’ ingezet om Iran af te houden van een nucleair wapen.

Door de recente negatieve berichten vanuit wereldleiders die de onderhandelingen met de Iraniërs juist zouden moeten dragen, is de hoop op een deal tanende. Hiermee komt de kans op Israelische militaire actie dichterbij. Er blijkt weinig vertrouwen te zijn tussen enerzijds Iran en anderzijds de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Rusland en China. Of het dus werkelijk tot een overeenkomst gaat komen, en hoe die er dan uit moet komen te zien, is momenteel nog onduidelijk. 

Meer weten over Iran en diens rol in het Midden-Oosten?

Luister dan naar Mizrach!