Israel’s 24ste Knesset heeft zich op 30 juni 2022 officieel ontbonden. De vijfde verkiezingen, sinds 2019, zullen worden gehouden op 1 november aanstaande. Yair Lapid (Yesh Atid) is gisteren benoemd tot (demissionair) premier, terwijl zijn voorganger Naftali Bennett (Yamina) bekend maakte zich niet kandidaat te stellen voor de aankomende verkiezingen.
De Knesset (Fotocredit: Flickr)
Nadat Bennett en Lapid op 20 juni het einde van hun regenboogcoalitie hadden aangekondigd, viel het doek officieel op 30 juni. Het parlement stemde in drie rondes voor de ontbinding met 92-0. Als gevolg hiervan, in lijn met het coalitieakkoord stapte premier Naftali Bennett op. Zijn taken worden overgenomen door ‘wisselpremier’ Yair Lapid. Hij zal demissionair premier blijven totdat er een nieuwe regering is beëdigd. Naast deze nieuwe rol zal Lapid ook nog zijn werkzaamheden als minister van Buitenlandse Zaken blijven voortzetten. Dit geldt tevens ook voor de overige ministers van de regering. Bennett wordt plaatsvervangend premier.
Overdrachtsceremonie
Na de stemming bracht Lapid een symbolisch bezoek aan de Yad Vashem Holocaust Memorial. Hiermee bracht hij een eerbetoon aan zijn vader, die de Holocaust overleefde. “Ik heb mijn overleden vader beloofd dat ik Israel altijd sterk zal houden en in staat zal stellen om zichzelf te verdedigen en zijn kinderen te beschermen” zei Lapid, die net als zijn vader uitgesproken seculier is. Zijn bezoek aan Yad Vashem werd als enigszins onorthodox beschouwd omdat het eerste publieke bezoek van een nieuwe premier meestal de Klaagmuur is.
Een paar uur later vond er een formele ingetogen overdrachtsceremonie plaats. Tijdens de ceremonie benadrukte Lapid: “We zullen ons uiterste best doen voor een Joodse en democratische staat. Wij zijn ervoor verantwoordelijk dat die goed, sterk en bloeiend is”. Alhoewel deze ceremonie al in de middag plaatsvond, werd Lapid pas officieel demissionair premier om middernacht tussen donderdag en vrijdag. In zijn nieuwe rol zal Lapid, begin volgende maand, ook de Amerikaanse president Joe Biden ontvangen.
25 oktober of 1 november?
Een verkiezingsdag is in Israel een nationale feestdag en wordt traditiegetrouw op dinsdag gehouden. Men was echter verdeeld over het vaststellen van de verkiezingsdatum.
Het rechts-religieuze oppositieblok gaf de voorkeur aan 25 oktober. Op die dag hebben Orthodoxe yesjiva’s, religieuze Talmoedscholen, geen les. Dit zou tot een hogere opkomst onder de orthodoxe studenten kunnen leiden, zij stemmen vaker op het zogenaamde ‘rechtse blok’. De coalitie sprak hun voorkeur uit voor 1 november. De kiescommissie kan zich dan beter voorbereiden omdat veel Joodse feestdagen in september en oktober vallen. Daarmee hopen zij de vermeende stimulans van rechts te ontnemen, maar ook kan Lapid één week langer als premier optreden en zo beter profiteren van de zogenaamde ‘premierbonus’.
Uiteindelijk werd na de stemming bepaald dat de verkiezingen op 1 november zullen plaatsvinden.
Problemen binnen Bennett’s Yamina
Één dag voordat de Knesset officieel ontbonden werd, maakte Bennett bekend dat hij zich niet meer kandidaat zal stellen bij de verkiezingen. Ook verklaarde hij om voorlopig uit de politiek te stappen, daar waar hij sinds 2013 actief in was en verschillende ministeriële functies heeft vervuld. Zo is hij minister van Economische Zaken, Religieuze Zaken, Diaspora, Onderwijs en Defensie geweest voordat hij in 2021 premier werd.
Door zijn terugtrekking zal Bennett’s politieke partner Ayelet Shaked de leiding van zijn partij (Yamina) overnemen. Dit wordt een uitdaging voor Shaked omdat de partij kampt met interne problemen. Yamina’s Knessetleden Silman en Orbach stapten uit de coalitie en de kans is groot dat zij zich gaan aansluiten bij de Likoed partij. Daarnaast werd Knessetlid Chickli zelfs bestempeld als overloper omdat hij, vorig jaar juni, al bij zijn aantreden tegen de coalitie stemde. Dit resulteert dat Yamina maar met een klein deel van zijn fractieleden overblijft. Bovendien is de steun van een groot deel van de achterban lang niet zeker.
Het is dus de vraag of Yamina überhaupt de kiesdrempel van vier zetels zal halen.
Eerste peilingen
Vlak voor Bennett’s aankondiging publiceerde het Israelische televisiestation Channel 12 de eerste peilingen. Deze eerste peiling wees uit dat Shaked vijf zetels zou halen. Als Shaked’s Yamina met Netanyahu en zijn bondgenoten op één lijn komen zou dit volgens de peiling genoeg zijn om samen 63 zetels in handen te hebben en daarmee een regeringscoalitie te vormen. De Likoed zou volgens deze peilingen 34 zetels behalen, gevolgd door Yesh Atid met 20 zetels en Blauw Wit met 9 zetels.
Dit zijn echter de eerste peilingen en er kunnen nog vele politieke verschuivingen plaatsvinden. Bovendien geven andere peilingen ook weer andere uitslagen aan. Israelische opiniepeilingen blijken vaak niet accuraat te zijn in tijden van verkiezingen. De opkomst van orthodoxen, Arabieren, en de regio Tel Aviv kan een grote invloed hebben op de uitkomst, dat vaak van 1 zetel afhangt. Ook speelt het risico dat men de kiesdrempel niet haalt een rol. In dat geval speelt de reststemmen regeling niet en gaan veel stemmen verloren. Partijen als Ra’am, Meretz en Nieuw Hoop, maar ook Yamina, worstelen hiermee.