Israel maakt zich op voor de vijfde verkiezingen in drieënhalf jaar tijd. De verkiezingen worden gehouden op 1 november 2022. Hoe staat het er op dit moment voor?
(Fotocredit: Flickr account zeevveez)
Hoewel Israel slechts een ‘Kamer’ heeft, de Knesset, lijkt de Israelische democratie in vele opzichten op de Nederlandse. Ook in Israel worden Knessetleden direct gekozen. Net als in Nederland kandideren de MKs (Knessetleden) zich via lijsten, die door de partijen worden samengesteld.
Kiesdrempel
Israel heeft een zogenaamde ‘kiesdrempel’, sinds maart 2014. Een partij moet 3.25% van de stemmen krijgen om in de Knesset te komen. Dit staat gelijk aan vier zetels. De kiesdrempel is ingesteld om het aantal partijen in de Knesset te beperken, een discussie die ook in Nederland actueel is. Het is bovendien een trigger voor partijen om hun electorale kracht serieus te onderzoeken, want her risico dat de stemmen ‘verloren gaan’ als een partij de kiesdrempel niet haalt is goed – deze stemmen komen niet in aanmerking voor reststemmen overeenkomsten.
Partijen en lijsten
Net als in Nederland kunnen partijen samengaan in één gemeenschappelijke lijst. De Likoed begon in 1973 als samenwerking tussen ‘revisionisten’, ‘liberalen’ en enkele andere kleine partijen. Inmiddels zijn de bloedgroepen verdwenen. De Arabische Verenigde lijst is een samenwerking van drie partijen. In de aanloop naar de aanstaande verkiezingen van 1 november hebben de partijen Blauw-Wit en Nieuw Hoop al een gezamenlijke lijst gevormd. Volgens de peilingen leverde dit hen meteen winst op, ondanks het feit dat deze partijen ideologisch van elkaar verschillen. In linkse kringen wordt momenteel gesproken over samengaan van de twee linkse partijen – Meretz en Avoda – in een gemeenschappelijke lijst. De net gekozen partijleider van de Israelische PvdA, Merav Michaeli ziet hier geen brood in. Meretz, de Israelische GroenLinks, Staat niet goed in de peilingen, aanleiding voor velen om zo’n samengaan te steunen.
Aan de extreemrechtse kant van het politieke spectrum speelt ook een vergelijkbare discussie – zullen de religieuze zionistische partij en de Otzma Yehudit hun samenwerking voortzetten of niet? Hier speelt een discussie over de respectievelijke macht een rol, hoeveel zetels is elk van deze twee ‘waard’. In andere woorden, hoeveel kandidaten van ieder partij zullen op welke plek in de lijst komen te staan. In de peilingen krijgt de kleinere, nog extremere partij Otzma Yehudit van Itamar Ben Gvir – steeds meer zetels.
Interne verkiezingen
Ook in Israel zijn er partijen die interne verkiezingen houden voor de lijsttrekker, zoals Avoda, Likoed, Meretz. Maar in Israel hebben deze partijen ook interne verkiezingen (‘primaries’) om de kandidatenlijsten samen te stellen. Vaak krijgt de partijleider enkele ‘gereserveerde’ plekken die buiten deze primaries kunnen worden bemand. Zo wordt verwacht dat Idit Silman (Yamina) die de coalitie verliet en de val van de 24ste Knesset inluidde, een gereserveerde plaats op de Likoedlijst zal krijgen.
In het Israelische wetboek is het proces dat tot de landelijke verkiezingen leidt strikt vastgesteld. De deadline voor het inschrijven van lijsten die zich in de komende verkiezingen willen kandideren is op 14-15 september 2022. Dan zullen we precies weten wie met wie gaat. Iets later – op 4 oktober 2022 – zullen de kandidaatslijsten bekend worden gemaakt. Over de formele planning, zoals wettelijk is vastgesteld, zullen we volgende week berichten. De informele campagne is echter al van start gegaan. Het bezoek van president Biden aan Israel leverde de zittende – demissionaire – premier Lapid enkele ‘premier bonuspunten’ op en het proces tegen Likoedleider Netanyahu vormt een blok aan zijn been. De rechtbank gaat echter met reces tot september, wat hem ook een adempauze biedt.