Dossier: Palestijnse gewapende groepen

In zowel de Palestijnse gebieden als vluchtelingenkampen zijn verschillende gewapende groepen actief die zich zeggen te "verzetten" tegen Israël. Hierbij is echter voornamelijk sprake van aanslagen en raketaanvallen op burgerdoelen.

Aan Fatah gelieerde gewapende groepen

Ondanks dat Fatah via de PLO "gewapend verzet" tegen Israël zou hebben afgezworen, zijn nog altijd aan Fatah gelieerde gewapende milities en terreurgroepen actief.

In 1995 richtte PLO-leider Yasser Arafat de Tanzim-militie op als tegenwicht tegen rivaliserende islamistische groepen zoals Hamas en Islamitische Jihad. Tijdens de Tweede Intifada vloeide uit Tanzim de Al-Aqsa Martelarenbrigades voort.

De ideologie van de Al-Aqsa Martelarenbrigades is gebaseerd op Palestijns nationalisme, in tegenstelling tot de islamistische ideologie van bijvoorbeeld Hamas die streeft naar een Sharia-staat. Ondanks dat de Martelarenbrigades formeel niet islamistisch zijn, maken zij wel regelmatig gebruik van islamistische retoriek. De naam van de groep is dan ook afgeleid van de Al-Aqsa moskee op de Haram al-Sharif / De Tempelberg in Jeruzalem. Elke brigade van het netwerk verwijst in haar logo naar de Gouden Koepel of de Al-Aqsa moskee.

De missie van de Al-Aqsa Martelarenbrigades is officieel “het met geweld verdrijven van Israël uit de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever”. De terreurbeweging heeft echter meerdere aanslagen in Israël zelf gepleegd, en vuurt vanuit de Gazastrook regelmatig raketten en mortiergranaten af op dorpen en steden in Israël.

De Al-Aqsa Martelarenbrigades pleegden tijdens de Tweede Intifada tientallen aanslagen op Israëlische militairen én burgers. In 2004 sloot de groep een staakt-het-vuren met Israel, maar de militanten hervatten hun terroristische activiteiten nadat Hamas de parlementsverkiezingen in 2006 won. Na de burgeroorlog in juni 2007 waarbij Hamas de door Fatah gedomineerde Palestijnse Autoriteit uit de Gazastrook had verjaagd, werden honderden Hamas-sympathisanten op de Westelijke Jordaanoever opgepakt. Militanten van de Al-Aqsa Martelarenbrigades zouden hieraan hebben meegeholpen.

In juli 2007 riep president van de Palestijnse Autoriteit Mahmoud Abbas alle gewapende groepen in de Palestijnse gebieden op hun wapens neer te leggen. Ongeveer 200 Fatah-leden gaven gehoor aan deze oproep – ze overhandigden hun wapens aan de PA, zaten een paar maanden in PA-gevangenissen en werden door Israël amnestie verleend. Velen van hen werden in ruil hiervoor aangenomen bij de veiligheidsdiensten van de PA. 

In 2014, tijdens operatie Protective Edge, verscheen de Al-Aqsa Martelarenbrigades weer op het toneel. In een statement verklaarden de Martelarenbrigades de “open oorlog aan de zionistische vijand.” De relaties tussen Hamas en de Al-Aqsa Martelarenbrigades zijn dan ook goed. Samenwerkingen tussen de twee terreurbewegingen zijn niet zeldzaam, en de Martelarenbrigades maken ook deel uit van het gezamenlijke Palestijnse verzetscommando in Gaza.  

De precieze verhoudingen tussen de Al-Aqsa Martelarenbrigades en Fatah zijn ambigue. De Martelarenbrigades maakt overal, zoals op posters en op websites, gebruik van het Fatah-logo. Tegelijkertijd hebben militanten van de brigades ook aanvallen op Palestijnen, waaronder ook werknemers van de Palestijnse Autoriteit en journalisten, op hun naam staan. Fatah-functionarissen ontkennen dat er sprake is van banden tussen de Al-Aqsa Martelarenbrigades en hun beweging, maar in het verleden zijn betalingen vanuit Fatah aan de brigades ontdekt. 

Naast de de Al-Aqsa Martelarenbrigades, zijn nog een aantal andere aan Fatah gelieerde milities actief. Zo opereren in de Gazastrook de Ahmad Abu Al-Rish Brigade en de Abdel Qader Al-Hoesseini Brigade, twee relatief kleine gewapende groepen die tevens deel uitmaken van het gezamenlijke Palestijnse verzetscommando.