Dossier: Hamas

Hamas (letterlijk: de Islamitische Verzetsbeweging) regeert de Gazastrook sinds een bloedige machtsgreep in 2007. De beweging wordt algemeen beschouwd als terreurorganisatie en is verantwoordelijk voor talloze zelfmoordaanslagen in Israel. Hamas heeft een zeer religieus karakter en wil een islamitische staat stichten in het hele gebied tussen de Middellandse Zee en de Jordaan. Hamas wijst het bestaansrecht van de staat Israel af en houdt vast aan gewapende strijd met de vernietiging van Israel als einddoel.

Achtergrond

Onstaan
Hamas is een afkorting voor het Arabische Harakat almuqawana al-IslamyDe Islamitische Verzetsbeweging. Deze naam is sinds 1988 in gebruik, maar de geschiedenis van de organisatie gaat verder terug. Haar wortels liggen namelijk in de Gazaanse tak van de Egyptische Moslimbroederschap, die onder de naam Al Mujama al Islami opereerde –Islamitische Vereniging. Vanaf 1968 stond deze voorloper van Hamas onder leiding van sjeik Ahmad Ismail Hassan Jassin. Jassin (geb. 1937) was op zijn twaalfde verlamd geraakt door een ongeluk. Ondanks zijn handicap was hij een effectief en charismatisch leider met sterke organisatorische talenten, waardoor de Islamitische Vereniging uitgroeide tot een populaire en machtige organisatie. De Islamitische Vereniging opereerde in Gaza. Dit gebied was na de Arabisch-Israelische oorlog van 1948 onder Egyptisch bestuur gekomen, maar werd tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 veroverd door Israel – net als de Westoever, die tot dan toe door Jordanië werd bestuurd.

Sociaal netwerk
Toen Israel het gebied onder controle kreeg, gingen de islamitische leiders in Gaza, waaronder sjeik Jassin, zich in eerste instantie niet te buiten aan politieke uitlatingen. Jassin richtte zich op de sociale behoeften van de armen. Eind jaren zeventig had de Islamitische Vereniging een sterk sociaal netwerk opgebouwd dat verantwoordelijk was voor onderwijs, medische zorg en liefdadigheid. Het stond in schril contrast met de corruptie binnen Fatah. De politieke Islam, zoals Jassin die predikte, bleek op vruchtbare bodem te vallen. Bovendien was de liefdadigheid van Hamas voor veel Palestijnen een onmisbaar sociaal vangnet.

Via studenten van de Islamitische Universiteit in Gaza vond de politieke Islam zijn weg naar de universiteiten in Nabloes en Hebron op de Westoever. Langzaam maar zeker kreeg de ideologie van Hamas – geïnspireerd door de Egyptische Moslimbroederschap – meer voet aan de grond. De politieke Islam kreeg ook een boost door de Islamitische Revolutie in Iran (1979). Hoewel de Palestijnen in meerderheid soennitisch zijn, voelden ook zij zich gesterkt door de (sjiitische) Islamitische Revolutie van ayatollah Khomeini.

Vermenging van religie en politiek
De nationale aspiraties van een deel van de Palestijnen hadden een islamitische dimensie gekregen, die verder ging dan het verwerven van zelfbestuur. In de ideologie van de Moslimbroederschap waren politiek en religie innig met elkaar verweven. De Islam werd in één doctrine samengevat:

‘De verlossing door de Islam vereist op de eerste plaats een oorlog voor de bevrijding van Palestina, want de macht van de gelovigen kan niet herrijzen zolang Israel als een speerpunt van de westerse cultuur in het hart van de islamitische wereld bestaat.’

Na het begin van de eerste intifada (1987) kwamen de politieke aspiraties van de Islamitische Vereniging pas echt tot uiting. Na aanvankelijke tegenwerpingen – voor sjeik Jassin stond alleen de verspreiding van de Islam centraal – liet de sjeik zich door zijn jonge volgelingen overhalen om deel te nemen aan de gewapende strijd. Sjeik Jassin begreep dat als hij niet aan de strijd tegen Israel zou deelnemen, hij zijn invloed op de Palestijnse bevolking zou verliezen. Hij transformeerde van prediker naar politiek revolutionair. Hij bleek een briljant strateeg te zijn. Vanaf 1988 kreeg de Islamitische Vereniging dan ook een andere naam: het werd Hamas, een acroniem van Harakat almuqawana al-Islamy (Islamitische Verzetsbeweging).

Via de militaire vleugel van Hamas, de Izz Eddine al-Qassam brigade, begon de beweging haar gewelddadige strijd tegen Israel, vooral door het plegen van terreuraanslagen. De VS en de EU beschouwen Hamas als terreurorganisatie. De VS zette Hamas in 1997 op de lijst van terroristische organisaties. De EU deed dat daarna.