Palestijns Islamitische Jihad
De beginjaren
De terreurgroep Harakat al-Jihad al-Islami fi Filastin (De Islamitische Jihadbeweging in Palestina) werd in 1981 opgericht door studenten in de Egyptische hoofdstad Caïro, die waren geïnspireerd door de Islamitische Revolutie in Iran en de Egyptische Moslimbroederschap.
De Palestijnse Islamitische Jihadbeweging (PIJ) werd opgericht ten tijde van de Irak-Iranoorlog. De PLO genoot destijds steun van Irak, en als tegenwicht ging Iran steun verlenen aan de Islamitische Jihad. Met deze steun kon de gewapende tak, de Saraya Al-Quds (De Jeruzalem-brigade), worden opgericht. De terreurbeweging begon in de jaren tachtig, tijdens de Eerste Intifada 1987-1993, met het plegen van aanslagen. In 1988 werd hierop het leiderschap van de jihadistische beweging uitgezet naar Libanon. Hierdoor ontstonden er goede banden met Hezbollah.
Van deze periode tot aan de Tweede Intifada (2000-2005) werd de rol van PIJ aanzienlijk kleiner. Volgens analisten komt dit onder andere door de moord op de leider van de groep – Fathi Shiqaqi – in 1995 op Malta, naar verluidt door de Mossad. Daarnaast had de terreurbeweging destijds niet dezelfde instituten als Hamas om geld op te halen en wit te wassen. Tijdens de Tweede Intifada nam de steun van Iran aan de PIJ echter drastisch toe en sindsdien vervult de terreurgroep weer een prominente rol in het conflict met Israel.
Vandaag de dag
De terreurbeweging heeft bovendien een sociale dienstverleningsnetwerk, vergelijkbaar met die van Hamas en Hezbollah. Tientallen religieuze organisaties, die zich voordoen als ngo’s, moskeeën, scholen en andere organisaties, worden ingezet om populariteit te winnen en geld op te halen. Deze zijn ook actief in Palestijnse vluchtelingenkampen in Syrië.
Iran steunt Hamas al jaren, maar de Palestijns Islamitische Jihad ligt Teheran nauwer aan het hart. Hamas ontvangt naar schatting jaarlijks 50 miljoen dollar, terwijl de Islamitische Jihad 70 miljoen op jaarbasis zou ontvangen van Iran. De terreurbeweging is de op één na grootste factie in de Gazastrook en dit levert soms spanningen op. Zo tracht Hamas wel eens via bemiddelaars als Qatar en Egypte versoepelingen op, zoals het afdingen van de blokkade van Gaza, maar deze onderhandelingen worden regelmatig verstoord door ongecoördineerde aanvallen door de PIJ. In november 2019 en februari 2020 raakte de PIJ in conflict met Israel, zonder dat Hamas hierbij betrokken raakte.
De escalatie in november 2019 begon met een gerichte aanval door Israel op PIJ-commandant Baha Abu al-Ata. Abu al-Ata werd verantwoordelijk gehouden voor verschillende raketaanvallen en andere provocaties richting de Joodse staat. Binnen een uur na de luchtaanval werden vanuit Gaza tientallen raketten op dorpen en steden in Israel afgevuurd, waarop de Israelische luchtmacht weer reageerde met bombardementen. Opvallend was de afwezigheid van Hamas in deze escalatie. De Israelische luchtmacht richtte zich in haar aanvallen dan ook volledig op de PIJ en andere groepen die raketten op de Joodse staat afvuurden.
Onderlinge spanningen
Het uitblijven van actie door Hamas leidde tot onvrede onder andere gewapende facties in Gaza. Er klonken geruchten dat het Palestijnse gezamenlijke verzetscommando op losse schroeven zou staan. Islamitische Jihad zou uit onvrede over Hamas overwegen een ander gezamenlijk commando op te richten met andere groeperingen in de Gazastrook. Hiermee zou Hamas vrijwel alle militaire controle over de kustenclave verliezen. In december kwamen de leiders van de twee terreurgroepen bijeen om hun “sterke bondgenootschap” te benadrukken. Desondanks was Hamas tijdens de escalatie van februari 2020 opnieuw afwezig.
Inmiddels is de aanwezigheid van de Islamitische Jihadbeweging in Gaza zo groot, dat men niet langer spreekt van slechts ‘Hamas’, maar ‘Hamas en de Islamitische Jihad’. Vertegenwoordigers van de factie schuiven tegenwoordig zelfs aan bij bemiddelingen in Egypte. Daarnaast vervult de terreurbeweging een prominente rol in het Palestijnse gezamenlijke verzetscommando. Islamitische Jihad presenteert zich als “speerpunt van het verzet” en geniet sympathie van de hardliners. Zij vinden dat Hamas niet voldoende agressie toont in het conflict met Israel.