Dossier: Palestijnse gewapende groepen

In zowel de Palestijnse gebieden als vluchtelingenkampen zijn verschillende gewapende groepen actief die zich zeggen te "verzetten" tegen Israël. Hierbij is echter voornamelijk sprake van aanslagen en raketaanvallen op burgerdoelen.

Islamitische Jihad

Islamitische Jihad wijst ieder politiek proces af en is ervan overtuigd dat een Palestijnse staat alleen met gewapende middelen kan worden bereikt. Het is de op één na grootste gewapende factie in de Gazastrook.

De terreurgroep Harakat al-Jihad al-Islami fi Filastin (De Islamitische Jihadbeweging in Palestina) werd in 1981 opgericht door studenten in Caïro die waren geïnspireerd door de Islamitische Revolutie in Iran en de Egyptische Moslimbroederschap.

De Islamitische Jihadbeweging werd opgericht ten tijde van de Irak-Iranoorlog. De PLO genoot destijds steun van Irak, en als tegenwicht ging Iran steun verlenen aan Islamitische Jihad. Met deze steun kon de gewapende tak, de Saraya Al-Quds (De Jeruzalem-brigade) opgericht worden. De terreurbeweging begon in de jaren tachtig, tijdens de Eerste Intifada, met het plegen van aanslagen. In 1988 werd hierop het leiderschap van de jihadistische beweging uitgezet naar Libanon. Hierdoor konden goede betrekkingen met Hezbollah ontstaan.

Van deze periode tot aan de Tweede Intifada werd de rol van Islamitische Jihad aanzienlijk kleiner. Volgens analisten komt dit onder andere door de moord op de leider van de groep – Fathi Shiqaqi – in 1995 op Malta, naar verluidt door de Mossad. Daarnaast had de terreurbeweging destijds niet dezelfde instituten als Hamas om geld op te halen en wit te wassen.  Tijdens de Tweede Intifada nam de steun van Iran aan Islamitische Jihad echter drastisch toe en sindsdien vervult de terreurgroep weer een prominente rol in het conflict met Israel.

De terreurbeweging heeft bovendien inmiddels een sociale dienstverleningsnetwerk vergelijkbaar met die van Hamas en Hezbollah. Tientallen religieuze organisaties die zich voordoen als NGO’s, moskeeën, scholen en andere organisaties worden ingezet om populariteit te winnen en geld op te halen. Deze zijn ook actief in Palestijnse vluchtelingenkampen in Syrië.

Iran steunt al jaren Hamas, maar Islamitische Jihad ligt nauwer aan het hart van Teheran. Hamas ontvangt naar schatting jaarlijks 50 miljoen dollar, terwijl de Islamitische Jihadbeweging 70 miljoen op jaarbasis zou ontvangen van het mullah-regime. De terreurbeweging wordt als de op één na grootste factie in de Gazastrook gezien, en door het ontbreken van bestuurlijke verantwoordelijkheden kan Islamitische Jihad vrijer opereren tegen Israel. Dit levert soms ook spanningen op: Hamas tracht door bemiddelingen met Israel versoepelingen op de blokkade van Gaza te realiseren, deze onderhandelingen worden echter regelmatig verstoord door naar verluidt ongecoördineerde aanvallen door Islamitische Jihad. In november 2019 en februari 2020 raakte Islamitische Jihad in conflict met Israël zonder dat Hamas hierbij betrokken raakte. 

De escalatie in november 2019 begon met een gerichte aanval door Israël op Islamitische Jihad-commandant Baha Abu al-Ata. Abu al-Ata werd verantwoordelijk gehouden voor verschillende raketaanvallen en andere provocaties richting de Joodse staat. Binnen een uur na de luchtaanval werden vanuit Gaza tientallen raketten op dorpen en steden in Israël afgevuurd, waarop de Israëlische luchtmacht weer reageerde met bombardementen. Opvallend was de afwezigheid van Hamas in deze escalatie. De IAF richtte zich in haar aanvallen dan ook volledig op Islamitische Jihad en andere groepen die raketten op de Joodse staat afvuurden.

Het uitblijven van actie door Hamas leidde tot onvrede onder de andere gewapende facties in Gaza. Er was zelfs sprake van geruchten dat het Palestijnse gezamenlijke verzetscommando op losse schroeven zou staan. Volgens boze tongen zou Islamitische Jihad uit onvrede over Hamas overwegen een eigen gezamenlijk commando op te richten met andere groeperingen in de Gazastrook – waarmee Hamas vrijwel alle militaire controle over de kustenclave zou verliezen. In december kwamen de leiders van de twee terreurgroepen bijeen om hun “sterke bondgenootschap” te benadrukken. Desondanks was tijdens de escalatie van februari 2020 Hamas opnieuw afwezig.

Inmiddels is de aanwezigheid van de Islamitische Jihadbeweging in Gaza zo groot, dat men niet langer spreekt van slechts ‘Hamas’, maar ‘Hamas en Islamitische Jihad’ wanneer het over het conflict in en rondom Gaza gaat. Vertegenwoordigers van de factie schuiven tegenwoordig aan bij bemiddelingen in Egypte en de terreurbeweging vervult een prominente rol in het Palestijnse gezamenlijke verzetscommando. Islamitische Jihad presenteert zich als “speerpunt van het verzet” en geniet sympathie van hen die vinden dat Israël meer aangevallen moet worden, daar waar Hamas dat in hun ogen nalaat.