Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Dit dossier behandelt de regionale verhoudingen van Israel, van Egypte tot Iran en van Syrië tot Saoedi-Arabië. 

Griekenland

De contacten tussen Grieken en Joden gaan terug tot ver in de Oudheid. Momenteel zijn de banden tussen Israel en Griekenland hechter dan ooit.

De contacten tussen Grieken en Joden gaan terug tot ver in de Oudheid. Na de veroveringen van Alexander de Grote kwam ook Israel onder de invloed van de Grieken te staan. De invloed van de Griekse cultuur leidde tot een scheuring in de Joodse gemeenschap en uiteindelijk kwam een deel in opstand tegen het groeiende hellenisme. Deze opstand, geleid door Judas Makkabeüs, wordt herdacht tijdens Chanoeka. Gedurende die tijd ontstond ook een grote Joodse gemeenschap in Thessaloniki, die veel Griekse cultuurelementen overnam. De contacten tussen Grieken en Joden gedurende de Oudheid worden door sommigen ook cruciaal geacht bij de ontwikkeling van het christendom, een religie die later leidend zou worden in Griekenland en de rest van Europa. Gedurende de Middeleeuwen vestigden Joden uit onder andere Spanje zich in Griekenland, waar er meer tolerantie was voor hen. Deze tolerantie nam toe nadat het Byzantijnse Rijk werd veroverd door het door Turken bestuurde Ottomaanse Rijk.

Nadat Griekenland in 1831 haar onafhankelijkheid verkreeg, waren de verhoudingen tussen Grieken en Joden ijzig. De religieuze autonomie die de Joodse gemeenschap had onder Ottomaans gezag was men kwijt. Aan de andere kant was Griekenland wel een van de eerste landen die de Balfour-declaratie toejuichte. In de Tweede Wereldoorlog werd Griekenland bezet door zowel Italië als Nazi-Duitsland en werd een groot deel van de historische Joodse bevolking gedeporteerd en vermoord. Griekenland was ook een van de weinige landen die tegen het Verdelingsplan van de VN stemde.

Moderne banden met Israel

Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw waren de verhoudingen tussen Griekenland en Israel vrij koel, mede door de goede banden die Israel had met Turkije en de sterke banden van Griekenland met de Arabische wereld.  Gedurende de Zesdaagse Oorlog gaf het Griekse kolonelsregime wel steun aan de Israelis, maar tot echte betrekkingen kwam het niet. Hoewel de handel tussen beide landen groeide, bleef de relatie afstandelijk tot de jaren ’10. Na de diplomatieke fall-out met Turkije, begon Israel zich meer en meer te richten op Cyprus en Griekenland. Beide landen kenden al decennia een koele band met Turkije, en de drie landen zagen mogelijkheden tot samenwerking op meerdere terreinen. In 2010 bezocht Benjamin Netanyahu als eerste Israelische premier Griekenland, waarnaar de twee landen gesprekken begonnen over verregaande samenwerking op het gebied van defensie, energie en handel.

Momenteel zijn de banden tussen Israel en Griekenland hechter dan ooit. De twee landen hebben een sterke handelsrelatie, Israel is een van de grootste afnemers van Griekse producten. Griekse artiesten kennen een grote populariteit onder de Israelis. Ook houden de twee landen geregeld samen militaire oefeningen, zowel bilateraal als in samenwerking met onder andere de Verenigde Staten, Italië en de VAE. Beide landen hebben een militair attaché in de respectievelijke hoofdsteden en zij werken ook op het gebied van inlichtingen intensief samen.

Rol van Cyprus

Daarnaast heeft de relatie tussen Griekenland en Israel een belangrijke derde steunpilaar, namelijk de Republiek Cyprus. Van oudsher zijn de banden tussen Griekenland en Cyprus enorm hecht, vooral door gedeelde herkomst, geloof en taal. Mede door de Turkse invasie in 1974, het opzetten van de Turkse Republiek Noord-Cyprus en groeiende Turkse retoriek richting Cyprus heeft ook Nicosia de banden aangehaald met Israel. De drie landen werken momenteel nauw samen op het gebied van gasboringen in het Leviathan-gasveld, de constructie van een energiecorridor van Haifa naar Cyprus, en verder door naar Kreta en het vasteland van Griekenland. Ook kiezen veel seculiere Israelis om te trouwen op Cyprus.

De Grieks-Cypriotische-Israelische samenwerking is met name een antwoord op het beleid van Turkije onder Erdogan, die tegelijkertijd zowel een anti-Grieks als een sterk anti-Israel geluid laat horen.