Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Saoedi-Arabië

Inleiding
Saoedi-Arabië is een van de regionale grootmachten in het Midden-Oosten en ligt zeer vlakbij Israel: vanaf badplaats Eilat is Saoedi-Arabië te zien. Het land is op zichzelf al een militair en economisch relevante speler, maar heeft als bakermat van de islam en op islamitische grondslag gebaseerde staat ook nog eens aanzienlijke invloed over de gehele islamitische wereld. Het Westen is afhankelijk van Saoedi-Arabië omdat het land over aanzienlijke hoeveelheden grondstoffen beschikt, met name olie. 

Geschiedenis
De betrekkingen tussen Israel en Saoedi-Arabië zijn uitermate moeizaam. Saoedi-Arabië is van oudsher een van de staten die het felst tegen Israels bestaansrecht gekant was. Het land stemde tegen het VN-delingsplan in 1947 en nam deel aan de Arabisch-Israelische oorlog in 1948, die op Israels onafhankelijkheidsverklaring volgde. Saoedi-Arabië had geen actieve rol in de Zesdaagse Oorlog in 1967, die verrassenderwijs door Israel werd gewonnen en ertoe leidde dat Israel grote gebieden wist te veroveren. Zes jaar later leverde Saoedi-Arabië wel troepen in de Jom Kippoeroorlog, waarin Israel zware verliezen leed maar uiteindelijk geen territorium verloor. Toen de Arabische wereld langzaam de conclusie trok dat Israel voorlopig niet via militaire middelen te verslaan was, heroriënteerde Saoedi-Arabië haar buitenlands beleid en begon het land een actievere rol te spelen in het bestrijden van Israel via andere wegen. 

De groeiende vraag naar en afhankelijkheid van olie in het westen bood Saoedi-Arabië en de rest van de Arabische wereld een unieke machtspositie. Eind 1973 besloot de Arabische wereld de olieprijs met 70% te verhogen en de olieproductie te verlagen, wat tot sterke prijsstijgingen leidde. Daarnaast werd een complete olieboycot uitgevaardigd tegen staten die Israel in de Jom Kippoeroorlog hadden gesteund, zoals de VS en Nederland. Dit leidde tot een mondiale economische crisis die voortduurde na de beëindiging van de olieboycot in 1974. De olieboycot kan worden gezien als een kantelpunt in de betrekkingen tussen het westen en Israel, omdat westerse landen vanaf dit moment meer aandacht aan de positie van de Arabische wereld in het Arabisch-Israelische conflict zijn gaan besteden. De Arabische wereld, met Saoedi-Arabië voorop, agendeert het thema continu binnen internationale organisaties en oefent continu druk uit op het westen om niet te veel aan Israel toe te geven. Maar nadat meerdere vredesbesprekingen, gesteund door de Arabische wereld en Israel, vanwege Palestijnse weigeringen op niets zijn uitgelopen, is de urgentie van het thema voor Saoedi-Arabië sterk afgenomen. 

Geopolitieke context
Sinds de Iraanse revolutie in 1979, waarin Iran tot een sjiitisch theocratisch regime verwerd, zijn de spanningen tussen Saoedi-Arabië en Iran steeds verder toegenomen. De religieuze twisten tussen soennieten en sjiieten zijn weer actueel geworden. En naarmate Israel een stabielere factor in de regio is gebleken en de frustratie met de onwil van de Palestijnen om tot concessies is gekomen onder Arabische staten is toegenomen, wordt normalisering van de betrekkingen tussen de Arabische wereld en Israel steeds aantrekkelijker. 

Het Iraanse kernwapenprogramma doet Saoedi-Arabië vrezen voor de eigen veiligheid. Tegelijkertijd is Israels positie dermate stabiel dat de staat niet binnen afzienbare tijd zal ophouden te bestaan. Daarom vindt er achter de schermen steeds meer samenwerking tussen Saoedi-Arabië en Israel plaats: beide staten zijn immers beducht voor de toenemende invloed van Iran in de regio en de dreiging die daarvan uitgaat. Waar Israel zowel het kernwapenprogramma van Iran als de macht van Hezbollah in Libanon vreest, ziet Saoedi-Arabië toe hoe de invloed van Iran in landen als Libanon, Qatar, Irak en Jemen is toegenomen. Met andere woorden: de dreiging van Iran verenigt Saoedi-Arabië en Israel op geopolitiek niveau. Dat ligt gevoelig en wordt in de Arabische wereld zelden hardop uitgesproken, maar achter de schermen vindt er steeds meer samenwerking tussen Saoedi-Arabië en Israel plaats. Om deze redenen besloot Oman onlangs Israel te erkennen. De toekomst zal uitwijzen of ook Saoedi-Arabië deze stap zal zetten, maar de tendens van toenemende coöperatie met Israel is duidelijk. Tegelijkertijd blijft Saoedi-Arabië in meer zichtbare internationale gremia zoals de VN actief in het ondersteunen van resoluties die Israel delegitimeren en de positie van het land schaden.

Bron afbeelding: Wikimedia Commons.