Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Dit dossier behandelt de regionale verhoudingen van Israel: van Marokko tot Iran en van Griekenland tot Soedan. 

[display-map id='58904']

 

Marokko

Hoewel Israel en Marokko lang geen officiële diplomatieke betrekkingen hadden, kent het Noord-Afrikaanse koninkrijk wel een lange gedeelde geschiedenis met het Joodse volk, die teruggaat tot ver in de Oudheid.

Marokko is een land iets groter dan Frankrijk met bijna 40 miljoen inwoners, en een van de grootste economieën van Afrika. Zo’n 1 miljoen Israeli’s hebben een Marokkaanse achtergrond, meer dan 10% van de gehele Israelische bevolking. Voor eeuwen had Marokko een van de grootste en meest welvarende Joodse gemeenschappen ter wereld. 

Gedurende de Romeinse overheersing woonden al Joden in het huidige Marokko, na de verwoesting van de Tempel in Jeruzalem vluchtten nog meer Joden westwaarts. Na de Arabische verovering van Marokko bleven de meesten er wonen, en ook Joden uit het huidige Spanje vestigden zich in het land. Gedurende de middeleeuwen werden de Joden getolereerd, maar ook regelmatig vervolgd door de islamitische heersers. Aan het einde van de Reconquista kwam een enorme groep Sefardische Joden naar het land, vluchtend voor Ferdinand en Isabella, de koning en koningin van Spanje, die een strikt rooms-katholiek rijk wilden.

Ondanks de voorkomende vervolgingen groeide de Joodse gemeenschap gedurende de eeuwen tot een hoogtepunt van meer dan 250.000 mensen in de 20ste eeuw. De collaborerende Franse Vichy-bezetter eiste gedurende de Tweede Wereldoorlog de deportatie van de Marokkaanse Joden, maar dat werd door koning Mohammed V geweigerd.

Synagoge in Marrakesh, Marokko

In 1948 werd de staat Israel opgericht en braken er rellen uit in verschillende Marokkaanse steden, waarin Joden werd aangevallen en vermoord. Daarna vluchtten duizenden Joden naar Israel, maar sommigen trokken ook naar Frankrijk. In 1967 waren er nog 60.000 Joden die leefden in Marokko. Door de Zesdaagse Oorlog liepen de spanningen wederom op en trokken nog eens tienduizenden Joden naar Israel. Deze emigratie werd onder meer uitgevoerd door de Israelische geheime diensten. Meer dan 1 miljoen Israelische Joden hebben roots in Marokko, waaronder politici als Aryeh Deri, Amir Peretz en Miri Regev.

Warme informele banden Marokko-Israel nu officieel

Na het sluiten van de Oslo-akkoorden en het vredesakkoord met Jordanië, kwamen er handelskantoren in respectievelijk Rabat en Tel Aviv. Er werd verwacht dat Marokko het volgende land zou worden dat vrede ging sluiten met Israel, maar de Tweede Intifada gooide roet in het eten. Gedurende de jaren ’10 van de 21e eeuw bleef enig formeel contact uit, maar er waren wel ondergrondse contacten tussen de landen en Israelische toeristen konden met een omweg Marokko bezoeken. Zo was er de afgelopen jaren veel contact tussen de geheime diensten en collaboreerden de twee landen op meerdere terreinen. Zo wist de Mossad van een mogelijke staatsgreep in Marokko en wist deze te voorkomen, en gaven Marokkaanse functionarissen geheime toegang aan de Mossad bij Arabische toppen in de jaren ’60. Ook speelde Marokko een belangrijke rol als doorgeefluik tussen Egypte en Israel ten tijde van de Camp David-akkoorden.

Na de vredesakkoorden met de VAE en Bahrein werd breed aangenomen dat Marokko een van de landen zou zijn die zou volgen, maar in september werd de boot nog afgehouden. In december 2020 nam Marokko toch het besluit tot het normaliseren van de betrekkingen met Israel in ruil voor een Amerikaanse erkenning van de Marokkaanse claim op de Westelijke Sahara. In Israel hoopt men op een warme vrede, mede door de historische banden met de Marokkaans-Joodse gemeenschap, maar in Marokko houdt men tegelijkertijd ook vast aan de belofte aan de Palestijnen. Marokko heeft de potentie een van de belangrijkste bevriende Arabische landen voor Israel te worden.